Zijn de schimmen van Frankenstein en Dracula terug?

De Kwestie

'We zullen niet de historische fout maken van het protectionisme.' Op de G20-top van april 2009 in Londen sprak de nieuwe Amerikaanse president Obama deze woorden. De kredietcrisis bereikte op dat moment net haar hoogtepunt, de beurskoersen kelderden en de economie van de westerse landen kromp. De ergste recessie sinds de jaren dertig was begonnen.

Obama verwees naar de beruchte Smoot-Hawleywet uit 1930 waarbij de VS importheffingen invoerden op 900 goederen uit andere landen. 1.028 Amerikaanse economen hadden via een petitie president Herbert Hoover verzocht de wet niet te ondertekenen. Thomas Lamont, een partner van het machtige bankiershuis JP Morgan, zei naar de president te zijn gegaan en hem op zijn knieën te hebben gesmeekt zijn veto uit te spreken over de wet. 'Dit leidt tot een golf van wereldwijd nationalisme', waarschuwde hij.

Hoover luisterde niet. Niemand weet of Smoot-Hawley de crisis van de jaren dertig verergerde of zelfs veroorzaakte. Er kwamen tegenmaatregelen, waardoor de wereldhandel implodeerde en de werkloosheid explodeerde. Het zou twee decennia, inclusief een wereldoorlog, duren voordat Smoot-Hawley volledig ongedaan was gemaakt.

Al Gore toonde in zijn campagne in 2002 nog een foto van de twee initiatiefnemers van de wet - de congresleden Willis Hawley en Reed Smoot - die als Frankenstein en Dracula de wereldeconomie in een horrorscenario hadden gestort.

Dat de kredietcrisis van 2008 niet meteen leidde tot America First, Japan First of EU First was te danken aan de vrees voor een herhaling van de Grote Depressie. Maar tien jaar na de crisis heeft protectionisme een grote vlucht genomen.

De importheffingen op staal en aluminium van Trump zijn slechts een voorbeeld. Global Trade Alert, een denktank in Londen die door de Wereldhandelsorganisatie WTO in 2008 werd opgericht, heeft berekend dat sinds de crisis al bijna tienduizend nieuwe handelsbelemmeringen zijn opgeworpen door G20-landen. Dat is drie keer zoveel als het aantal liberaliseringsmaatregelen. De EU is zelf de grootste boosdoener.

Dezelfde president Obama die opriep niet de fout te maken van 1930, ondertekende in 2009 de American Recovery and Reinvestment Act, die bepaalde dat bij door de overheid gefinancierde projecten alleen staal uit de VS of Nafta-partner Canada mocht worden gebruikt.

Indien een echte handelsoorlog uitbreekt is Nederland een van de meest kwetsbare landen. Eenderde van alle banen in dit land - bijna 2,5 miljoen - is te danken aan export. Ruim 8 procent van de export gaat naar de VS, zodat er direct 200 duizend banen op het spel staan.

Gelukkig is er een land dat nog meer schade van een handelsoorlog ondervindt. Dat is de VS zelf. Apple, Google, Facebook, Amazon, Uber, Boeing en Hollywood met zijn Oscars kunnen alleen bestaan bij de gratie van de rest van de wereld.

Reageren? p.dewaard@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.