Opinie

Zijn de Oostvaardersplassen mislukt?

Zijn de Oostvaardersplassen, ons beroemdste en beruchtste natuurgebied, mislukt? Alleen al de vraag is problematisch. Want: mislukt als wát? En: volgens wie? Volgens een meerderheid van de politici in Flevoland, onder aanvoering van SGP en VVD, bestaat er geen twijfel: het kan zo niet langer. Ze doen geen moeite te verhullen dat het hoofddoel van de Oostvaardersplassen wat hen betreft toerisme is en dat het natuurgebied de uitbreiding van vliegveld Lelystad niet in de weg moet staan. En vanwege het 'teveel' aan grote grazers is het gebied 'een dorre grasvlakte' geworden. Onaantrekkelijk dus.

Konikpaarden bij de Oostvaardersplassen. Beeld Marcel van den Bergh

Ook voor de jagerslobby, die al jaren ageert tegen de Oostvaardersplassen, is het gebied mislukt, vanwege het ontbreken van jacht. En volgens boeren en veeartsen is het gebied sowieso een drama, omdat het op goede landbouwgrond ligt, en omdat 'het vee' er niet wordt 'verzorgd'.

Allemaal heel legitiem, die belangen en opvattingen, maar de enige manier om een natuurgebied te beoordelen is aan de hand van de eigen doelstellingen. De Groningse ecoloog Han Olff tikt dezer weken op Facebook zijn vingers blauw om uit te leggen hoe het systeem in de Oostvaardersplassen werkt. Kortweg zo: de paarden, runderen en edelherten houden het droge gedeelte van het gebied open, daardoor is er voldoende gras voor ganzen, die op hun beurt ruien - en eten - in het riet van het moeras. De ganzen voorkomen zo dat het moeras dichtgroeit, en daardoor kunnen de 31 belangrijkste beschermde vogelsoorten er overleven. Dat systeem - waarbij mensen dus op de achtergrond blijven - werkt. Tot op zekere hoogte. En, zegt Olff: die ganzen, paarden, runderen en herten zijn dus onontbeerlijk in het gebied.

Niet mislukt dus? Nou ja, de Oostvaardersplassen hebben nogal wat zwakke punten. Het gebied ontstond ooit spontaan op nieuw land, en daaraan ontleent het gebied zijn mythische status. Maar de mensenhand is, net als in alle natuurgebieden, wel degelijk aanwezig. Dat het waterpeil wordt gereguleerd, dat kan niet anders. Achilleshiel is dat de paarden, runderen en edelherten er ooit min of meer eigenhandig zijn heengebracht door ecoloog Frans Vera, de bedenker van het huidige beheer. Een geconstrueerd systeem, aldus critici.

Onlangs verscheen het proefschrift van Perry Cornelissen, dat een aantal aannamen van Vera over de invloed van de grazers op het landschap toetste. Bij de huidige graasdruk zal nooit het voorspelde afwisselende parklandschap met plukjes bomen ontstaan, aldus Cornelissen. En zelfs als het aantal grazers enorm afneemt is dat nog de vraag. Het gebied is verder te eenvormig, het ontbreekt aan dynamiek in waterstand. Pas bij een fikse uitbreiding van het gebied, bij verbinding met andersoortige natuurgebieden en met de komst van roofdieren is er kans op dat gewenste, idyllische half open landschap, stelt Cornelissen.

Mislukt dus? Mwah. De weerlegging van een these is ook nuttig; andere voorspellingen van Vera, zoals het stoppen van de groei van het aantal grazers, kwamen wel uit. En uitbreiding van het gebied werd nu juist tegengehouden door de lobby van tegenstanders en hun politieke vrienden. In werkelijkheid is het praten in termen van geslaagd en mislukt problematisch bij natuur. Het is zoals het is. Haal je 70 procent van de paarden, runderen en edelherten weg, dan ís het er nog steeds, maar dan anders.

Moet Flevolandse wildernis wijken voor toeristen? (+)

Grote grazers zijn de natuurlijke beheerders van de Oostvaardersplassen. Maar SGP en VVD willen ze afschieten om het toerisme te bevorderen. Lees hier het verslag vanuit het gebied.

Een vos in de Oostvaardersplassen. Beeld Marcel van den Bergh

Vaststaat dat iets gaat gebeuren. Ook Staatsbosbeheer heeft plannen het gebied 'aantrekkelijker' te maken, gewoon met mensenhanden. Het droge deel wordt dan natter, met eilandjes waarop begroeiing kan komen. Het gebied kan nog iets worden uitgebreid, tegelijkertijd komt er minder ruimte voor grote grazers.

Hoe dan ook is het in het belang van de natuurbeweging dat er een einde komt aan de controverse over het gebied. Het was ooit magisch, als icoon van het idee dat er ook iets nieuws mogelijk was. Inmiddels fungeren de Oostvaardersplassen als splijtzwam, waarbij biologen en natuurliefhebbers onderling met rode koppen tegenover elkaar staan. Niet zo handig met het oog op de donkere tijden die gaan komen, met een aantal weinig natuurvriendelijke provinciebesturen, een vermoedelijk natuuronvriendelijk nieuw kabinet en de voortgaande verergering van het echt grote probleem: het achteruithollen van de natuur op het boerenland, 65 procent van het Nederlandse grondgebied.

Je zou bijna zeggen: op, natuurbeschermers, sluit de rijen!

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.