Drie Vragen

Zijn de geheimen van ASML nu in handen van Beijing? Drie vragen over de technologieroof

Zijn de geheimen van het Nederlandse hightechbedrijf ASML echt gestolen door de Chinese spionnen? Zeker is dat het bedrijf uit Veldhoven is beroofd door zijn eigen medewerkers, de vraag is of de Chinese overheid er ook bij betrokken was.

Een medewerker in een laboratorium van ASML. Beeld AFP

De Nederlandse chipmachinefabrikant ASML is in 2015 slachtoffer geworden van bedrijfsspionage, berichtte Het Financieele Dagblad donderdag. Chinese medewerkers stalen hoogtechnologische kennis en kaapten belangrijke klanten. Volgens het FD kan de zeer waardevolle informatie in handen zijn gevallen van de Chinese overheid. ASML-topman Peter  Wennink spreekt dat met klem tegen. Drie vragen over deze precaire zaak.

Wilt u dit verhaal liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie:  

1. Wat is er gebeurd?

Chipmachinefabrikant ASML kwam in 2015 plots in een nachtmerrie terecht. Een van zijn belangrijkste klanten, de Koreaanse technologiereus Samsung, stapte over naar een kleine concurrent: het volstrekt onbekende XTAL. Deze kleine chiptechniekbouwer had een jaar eerder de deuren geopend op steenworp afstand (nog geen 2 kilometer) van het ASML-terrein in het Amerikaanse San Jose, middenin de Californische Silicon Valley.

Hoe kon het ogenschijnlijk onbeduidende XTAL met enkele tientallen medewerkers concurreren met de wereldleider op het gebied van chipmachines? Het antwoord bleek even eenvoudig als schokkend: ASML werd bedrogen en bestolen door zijn eigen medewerkers.

XTAL werd in 2014 opgericht door de Chinese Zongqiang Yu en Jiangwei Li, die allebei jaren op een van ASML’s belangrijkste technische afdelingen hadden gewerkt. Ze namen zeer kostbare technologische kennis mee en onderhielden contact met twee hooggeplaatste medewerkers van hun voormalige ASML-afdeling, de eveneens Chinese Hua-yu Liu en Song Lan. De twee sluisden maandenlang de laatste hoogtechnologische inzichten van ASML door naar XTAL: broncodes, gebruiksaanwijzingen, interne presentaties, software. In augustus 2015, nadat ASML onraad had geroken, vertrokken ze naar de concurrent een paar straten verderop.

In een kleine vier jaar tijd beleefde het Nederlandse ASML een misselijkmakende achtbaanrit die eind vorig jaar – voorlopig – tot stilstand kwam. In 2016 stapte de chipmachinefabrikant naar de rechter, afgelopen december gaf een Amerikaanse jury het Nederlandse bedrijf gelijk. XTAL had zich schuldig gemaakt aan bedrijfsspionage en diefstal van bedrijfsgeheimen, oordeelde de jury, en moest zo’n 200 miljoen euro schadevergoeding betalen aan ASML. Kort daarop vroeg XTAL faillissement aan.

Uit rechtbankstukken uit 2016 blijkt hoe hard het verraad van de eigen medewerkers aankwam bij ASML. De dieven hadden op sleutelposities gezeten binnen het bedrijf en namen meer dan tien jaar aan ervaring en informatie mee. Hua-yu, die maandenlang een dubbelrol speelde, was een van de meest ervaren specialisten op de afdeling Brion, de tak van ASML waar technologie wordt ontwikkeld om steeds kleinere computerchips te kunnen fabriceren. Song, de andere spion, was als ASML-werknemer opgeklommen tot teamleider binnen de ontwikkelafdeling.

Dit waren medewerkers die tot het hart van de organisatie behoorden en zeer strikte geheimhoudingsverklaringen hadden getekend. ‘XTAL zette Hua-yu en Song aan om voor XTAL te werken terwijl ze nog in dienst waren van ASML’, zo luidde de aanklacht van ASML in 2016. ‘Zowel Hua-yu als Song werden vertrouwd met toegang tot Brions geheime, vertrouwelijke informatie en kennis.’

2. Wat is er gestolen?

De vier spionerende medewerkers werkten jarenlang voor Brion, het ASML-onderdeel waar de slimste koppen van het bedrijf werken aan de ontwikkeling van computergestuurde technologie om nog kleinere chips te kunnen maken. De verbindingen op de printplaatjes van chips worden gemaakt met fotolithografie, een patroon wordt met licht aangebracht op een lichtgevoelige plaat.

De nieuwste technologie heet ‘computational lithography’, computergestuurd ‘etsen’ op onvoorstelbaar kleine schaal: zeer geavanceerde computermodellen voorspellen hoe het complexe patroon op de chip wordt geprint. In april vorig jaar citeerde de Volkskrant een onderzoeker van ASML: ‘Je baard groeit 5 nanometer per seconde, en bij ASML werken we aan een machine die nog nauwkeuriger is dan dat.’

Deze chips zitten in al onze slimme apparatuur, smartphones, laptops, auto’s, maar ook bijvoorbeeld slimme huishoudelijke apparaten als wasmachines en airconditioners. De verbindingen zijn de hersenen van de chip, hoe fijnmaziger, hoe intelligenter; een minuscuul superbrein veelal ontworpen door de ASML-afdeling Brion in het Amerikaanse San Jose.

Jaarlijks maakt ASML honderden miljoenen omzet dankzij de technologie van Brion, stelde het bedrijf tegenover de rechtbank in 2016. XTAL ging aan de haal met deze technologie. ‘Aanvankelijk deed men ons geloven dat XTAL zich niet bezighield met computational lithography, maar de realiteit is dat XTAL zich met deze techniek bezighoudt en onrechtmatig geld verdient met onze nieuwste kennis’, stelde ASML in de rechtszaal. Inmiddels was duidelijk geworden dat belangrijke klanten waren overgelopen naar de kleine start-up om de hoek. De spionnen van XTAL stalen ‘middelen, informatie, software, algoritmes en systemen’.

3. Wat heeft China met deze zaak te maken?

Veel, stelt het FD dat donderdag als eerste Nederlandse medium berichtte over de bedrijfsspionage. De oprichters van XTAL zijn tevens oprichters van het Chinese tech-bedrijf Dongfang Jingyuan. Volgens het FD ontving dit bedrijf in 2018 financiële steun van de Chinese overheid om te investeren in de ontwikkeling van computational lithography, de techniek die de medewerkers van XTAL stalen van ASML. De krant baseert zich op een vertrouwelijke rapportage van Dongfang Jingyuan.

Nee, zegt ASML, ‘we zijn geen slachtoffer van Chinese spionage’. Ja, het bedrijf is bestolen door een handvol ex-medewerkers, maar van een Chinees ‘complot’ tegen ASML is geen sprake, stelt directeur Peter Wennink in een persverklaring. De ex-medewerkers waren uit op zelfverrijking, schrijft het bedrijf. Nu XTAL failliet is, is het de vraag hoeveel van de schade nog kan worden verhaald.

Toch stelt de verklaring niet gerust. XTAL werd gefinancierd vanuit Korea en China, schrijft ASML zelf. En inderdaad, een aantal betrokken had de Chinese nationaliteit. Al onderstreept het bedrijf dat er ook medewerkers met andere nationaliteiten bij waren betrokken. De chipfabrikant wil vooral benadrukken dat de onfortuinlijke zaak van ‘meerdere jaren geleden’ geen gevolgen heeft voor ASML’s zakelijke activiteiten in China. En mochten er toch twijfels zijn over de Chinese intenties, dan is ASML ‘aangemoedigd’, zo stelt Wennink, door recente gesprekken tussen de EU en China waarin Beijing beloofde meer te zullen doen om intellectueel eigendom van buitenlandse bedrijven te respecteren.

De verklaring leest als een afweging van belangen. Het vasthouden van de uitgestoken hand van China lijkt belangrijker voor ASML, dan het risico dat China met de andere hand ongezien bedrijfsgeheimen ontfutselt uit een achterzak. Niet geheel verwonderlijk: in 2018 boekte ASML een omzet van ruim 1,5 miljard euro in China, een bedrag dat naar verwachting de komende jaren zal blijven stijgen.

De Nederlandse politiek kwam donderdag tot een heel andere conclusie. Het kabinet moet meer doen om Nederlandse bedrijven te beschermen tegen Chinese spionage, vind een Kamermeerderheid. Binnenkort volgt een debat met minister Eric Wiebes (VVD) van Economische Zaken. Daarin zal ook de aanleg van het mobiele 5G-netwerk in Nederland door de Chinese tech-gigant Huawei aan de orde komen. Bij nader inzien geen goed idee, vindt inmiddels een Kamermeerderheid van VVD, CDA, D66 en GroenLinks.

Ook minister Stef Blok (VVD) van Buitenlandse Zaken liet donderdag weinig twijfel bestaan over de rol van Beijing in deze zaak. ‘Het is niet nieuw dat we geconfronteerd worden met bedrijfsspionage van de kant van China. Het feit dat zo’n bedrijf (ASML, red.) slachtoffer kan zijn, geeft aan dat iedere organisatie dat kan zijn.’ Het kabinet vertelt bedrijven al langer dat ze op hun hoede moeten zijn wanneer ze zaken doen met landen als China en Rusland. ‘Verreweg de grootste dreiging op het gebied van economische spionage is afkomstig van China’, waarschuwde inlichtingendienst AIVD vorige week nog.

LEES HIER HOE NEDERLAND CHINESE SPIONAGE WIL TEGENGAAN

Het kabinet komt in mei 2019 met een nieuwe China-strategie, omdat het zich grote zorgen maakt over de toenemende Chinese invloed op Nederland. Het kabinet wil met name economische spionage en risicovolle bedrijfsovernames door China beter aanpakken.

Techdeals met China bieden Nederland lucratieve handelsopties, maar wordt zo niet de deur geopend voor Chinese bedrijfsspionage?

Nederland haalt de economische banden met China aan, maar elders in de wereld nemen de zorgen over de Chinese expansie toe. Zo hebben steeds meer landen bedenkingen bij de Nieuwe Zijderoute van Beijing.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.