Zijn de Duitsers toe aan een kabinet zonder de christen-democraten?

Duitsland trapt een superverkiezingsjaar af met verkiezingen zondag in twee deelstaten. Na een tweede reeks regionale verkiezingen is in september de Bondsdag aan de beurt. Alle tekenen wijzen erop dat de CDU, de zittende partij, aan een vrije val is begonnen. Is de Duitse kiezer toe aan een kabinet zonder christen-democraten? Bellen met Duitsland-correspondent Sterre Lindhout.

Een omgevallen banner van CDU-kandidaat Christian Baldauf  Beeld REUTERS
Een omgevallen banner van CDU-kandidaat Christian BaldaufBeeld REUTERS

Hallo Sterre, hebben de Duitsers nog handige innovaties om corona-proof te stemmen voor ons?

‘Nee hoor, in de twee deelstaten Rijnland-Palts en Baden-Württemberg gaat iedereen gewoon naar het stembureau, die natuurlijk ruim voorzien zijn van desinfecterende handgel en waarschuwingen om afstand te houden. De mogelijkheden per post te stemmen zijn verruimd, maar Duitsland is wel de laatste plaats om iets te leren over technisch-futuristische mogelijkheden voor verkiezingen tijdens een pandemie.

Dat is één van de hete hangijzers bij deze verkiezingen: waarom verzet Duitsland zijn economische koers te traag, waarom loopt de digitalisering vast, is Duitsland niet te afhankelijk van China? Langlopende thema’s, waar door corona nog meer druk op komt te staan. Eigenlijk is er maar één thema waar corona geen rol speelt en dat is klimaat: verder is het virus bij ieder thema de rode draad.’

Op een positieve of een negatieve manier? Merkels partij loodst Duitsland toch aardig door de crisis heen, de minister van volksgezondheid Jens Spahn is een stemmenkanon.

‘Correctie: Spahn was heel populair, tot onlangs boven water kwam dat hij in oktober net na een corona-persconferentie een benefietdiner voor de CDU-campagne bijwoonde, zonder afstand te nemen of andere coronaregels te volgen. Door dit soort schandaaltjes begin het geduld van de Duitsers op te raken. Het vaccineren gaat nog langzamer dan in Nederland, er komt een nieuwe golf in het aantal besmettingen aan en nu komen er ook nog eens dit soort zaken aan het licht: dat vermindert het vertrouwen in deze regering doen slinken. In plaats van een Merkel-bonus, een positief effect van zestien jaar regeren, is de CDU aan een vrije val begonnen. Zeker na een schandaal rond mondkapjes, waarbij twee CDU-ers geld hebben verdiend aan hun bemiddeling tussen mondkapjesfabrikanten en het ministerie van Volksgezondheid.’

Een week voor de eerste deelstaatverkiezingen, een belangrijke indicator van de politieke stemming in Duitsland, moesten 292 christen-democratische volksvertegenwoordigers schriftelijk verklaren geen financieel voordeel te hebben behaald aan de pandemie. Vulde iedereen zijn briefje netjes in?

‘Voorzover ik weet wel. Zo niet: daar zou de CDU geen ruchtbaarheid aan geven. Nog één dubieus geval is boven komen drijven, van een politicus in Thuringen die wel had bemiddeld bij zo’n mondkapjesdeal, maar er niets aan zou hebben verdiend. Deze man is voor de zekerheid ook afgetreden.

De partij probeert de schade te beperken met reeks van half-bekende CDU-ers die allemaal zeggen hoe moreel verwerpelijk zelfverrijking tijdens een pandemie is, maar tegelijkertijd stellen dat de misdaden van een paar enkelingen niet mogen afstralen op de partij als geheel. Zo denken veel kiezers ook, zeker in de deelstaten waar vandaag gestemd. Dat is het Duitsland van de kleine en middelgrote bedrijven, die dit gedrag doodnormaal vinden. Je eigen schimmige zaakjes goed regelen en onder de pet houden is typisch CDU.

Onlangs bleek uit een lijst van politici met betaalde bijbaantjes dat één CDU-volksvertegenwoordiger in de Bondsdag er maar liefst 26 verschillende betaalde nevenfuncties op na hield. En dat met een voltijdsbaan als parlementariër. Binnen de partij is een hoge tolerantie voor dit soort praktijken, maar buiten de CDU vinden mensen dit niet meer ok.’

Zetten Duitse oppositiepolitici dat mondkapjesschandaal meedogenloos in tijdens de campagne?

‘De campagne verloopt juist heel voorzichtig. Dat past bij de Duitsers, die conservatief zijn uit voorzichtigheid. Neem de Groene politicus Winfried Kretschmann. ‘U kent mij’ is zijn verkiezingsslogan, hetzelfde motto dat Merkel ook eens heeft gebruikt. Slaapverwekkend, maar het werkt, want Kretschmann wint in Baden-Württemberg op zijn sloffen. Als de tweede ronde regionale verkiezingen in mei net zo slecht verlopen voor de CDU als nu wordt voorspeld, krijg je een soort zelfbevestigend mechanisme: verloren verkiezingen wordt de partijleider zwaar aangerekend en de kiezer denkt: met de CDU komt het niet meer goed.

Al jaren wordt gezegd dat het land Merkel zo gaat missen, maar ondertussen is de binnenlandse politiek versteend geraakt. De sociaal-democraten hangen er in coalities met de CDU bij als verwelkte bloemen. De CDU wordt gedreven door angst de macht kwijt te raken: het is in de na-oorlogse Duitse geschiedenis maar twee keer voorgekomen dat ze niet regeerden. ‘

De christen-democraten weten waarschijnlijk niet eens meer waar de oppositiebankjes staan. Verheugen de Duitsers zich op een frisse politieke wind?

‘Voor de CDU is de oppositie echt geen optie, ze gaan nog liever met de Groenen regeren. Een stoplichtcoalitie - groen voor de Groenen, rood voor de sociaal-democraten en geel voor de liberalen - behoort straks misschien tot de mogelijkheden, maar veel Duitsers worden al moe bij de gedachte daaraan. Er wordt hier vooral veel in onmogelijkheden gedacht.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden