Zijn de Duitse coalitieonderhandelingen gered? Dit zijn de drie dilemma's van Schulz en Merkel

Wat ondenkbaar leek, gaat toch gebeuren. Martin Schulz (SPD) schuift aan bij Angela Merkel (CDU), met als inzet de Grote Coalitie. Eenvoudig zal het niet worden, beide politici hebben veel te verliezen.

Sterre Lindhout
Een plakaat met daarop Merkel en Schulz die water drinken door een rietje uit de rivier die rond de Bondsdag stroomt. Beeld afp
Een plakaat met daarop Merkel en Schulz die water drinken door een rietje uit de rivier die rond de Bondsdag stroomt.Beeld afp

Wat maandag in de Duitse politiek nog onmogelijk leek, gaat volgende week donderdag toch gebeuren. De SPD van Martin Schulz gaat met de CDU van Angela Merkel in gesprek over een nieuwe 'Grote Coalitie'. Het is nog de vraag hoe groot de kans is dat de twee partijen weer een kabinet vormen. Dit zijn de drie dilemma's waar ze mee te maken hebben:

1. Inhoudelijke verschillen

De CDU en de SPD hebben net vier jaar van samen regeren achter de rug, en daar hebben de Duitse kiezers hen in september niet voor beloond - de doorbraak van de rechts-nationalistische AfD in de Bondsdag was daar het belangrijkste bewijs voor. Komt het opnieuw tot een regeerakkoord, dan zullen CDU en SPD hun best doen de indruk te vermijden dat ze op dezelfde voet verder gaan. Ze zullen daarvoor thema's bij de kop moeten pakken die ze in de vorige kabinetsperiode hebben laten versloffen.

Innovatie bijvoorbeeld, op economisch en technologisch gebied, en onderwijs. Maar ook over het vluchtelingenbeleid - breekpunt in de mislukte onderhandelingen over de Jamaica-coalitie met de Groenen en de FDP - zal opnieuw uitgebreid moeten worden onderhandeld. Want de kans is klein dat de SPD zonder meer akkoord zal gaan met een door de CDU gestelde bovengrens aan het aantal vluchtelingen.

Het Europese beleid van de Jamaica-partijen leek voor Duitse begrippen uitermate terughoudend te worden, terwijl de SPD zich in de campagne juist luid en duidelijk achter de Europese vernieuwingsdrift van Macron had geschaard. Hier ligt ook een kans voor de sociaaldemocraten om zich in een nieuwe Grote Coalitie te profileren. Sowieso moet de SPD goed nadenken hoe ze in een volgende coalitie hun successen gaan claimen. Want dat ging de afgelopen vier jaar mis. Er is veel SPD-beleid uitgevoerd, maar Merkel streek met de eer. De invoering van het minimumloon en het homohuwelijk zijn daarvan de belangrijkste voorbeelden.

Tekst gaat verder onder de foto

Komt het opnieuw tot een regeerakkoord, dan zullen CDU en SPD hun best willen doen de indruk te vermijden dat ze op dezelfde voet verder gaan. Beeld afp
Komt het opnieuw tot een regeerakkoord, dan zullen CDU en SPD hun best willen doen de indruk te vermijden dat ze op dezelfde voet verder gaan.Beeld afp

2. Legitimering

Niet alleen de SPD verloor de verkiezingen, ook de CDU, al bleef die de grootste partij. Merkel verloor zelfs het meest: 8,5 procent. De SPD raakte 5,2 procent van zijn kiezers kwijt. Nu de twee 'volkspartijen' toch tot elkaar veroordeeld lijken, zullen ze hun best doen om die beslissing toch nog zo goed en zo kwaad als het gaat te legitimeren. Niet alleen bij hun eigen kiezers, ook bij de rest van de Duitsers.

Bondspresident Steinmeier schiet daarbij te hulp door steeds het belang van een stabiele regering te benadrukken, voor Duitsland en voor Europa. Maar het is de vraag of dit argument opweegt tegen het door de AfD succesvol in het Duitse bewustzijn geplante verhaal dat CDU en SPD 'eenheidspartijen' zijn, oftewel nauwelijks meer van elkaar te onderscheiden. Martin Schulz besloot daarom vrijdag dat hij de leden op het aankomende partijcongres in december laat stemmen over hernieuwde samenwerking met de CDU, om het eventuele mandaat voor die samenwerking te verstevigen en kritiek uit de eigen gelederen de kop in te drukken. De CDU lijkt dat niet van plan.

Volgens een deze week door onderzoeksinstituut Emind gehouden peiling staan de kiezers van beide partijen niet eens zo afwijzend staan tegenover de samenwerking. Bij de CDU is 38 procent voorstander, bij de SPD 36. Dat lijkt weinig, maar het animo voor nieuwe verkiezingen is niet groter.

Tekst gaat verder onder de foto

Martin Schulz besloot vrijdag dat hij de leden op het aankomende partijcongres in december laat stemmen over hernieuwde samenwerking met de CDU, om kritiek uit de eigen gelederen de kop in te drukken. De CDU lijkt dat niet van plan. Beeld afp
Martin Schulz besloot vrijdag dat hij de leden op het aankomende partijcongres in december laat stemmen over hernieuwde samenwerking met de CDU, om kritiek uit de eigen gelederen de kop in te drukken. De CDU lijkt dat niet van plan.Beeld afp

3. Poppetjes

Komt er dan toch een kabinet 'Merkel IV'? Toen de FDP zondagnacht de onderhandelingen over Jamaica staakte, leek in de consternatie ook het einde van Merkel nabij. Maar haar einde is al zo vaak aangekondigd, en ook altijd weer afgewend - door Merkel zelf. Ze blijft aan, kondigde ze maandag meteen aan.

Of dat besluit het voltallige partijbestuur uit het hart is gegrepen, of dat het een noodgreep is vanwege een gebrek aan alternatieven, blijft in nevelen gehuld. Binnen de CDU zijn de rijen dezer dagen gesloten, zoals altijd in crisistijd. Zelfs de ambitieuze Jens Spahn, vaak genoemd als Merkels potentiële opvolger, zei geen onvertogen woord, en Merkels Beierse kwelgeest Horst Seehofer houdt zich ook gedeisd.

In de SPD wordt sterk aan Schulz getwijfeld. Als er nieuwe verkiezingen komen, dan zou dat sowieso niet onder zijn leiding gebeuren, sijpelde deze week uit SPD-gelederen naar verschillende Duitse media. Het lijkt een internationale wetmatigheid dat sociaaldemocraten hun conflicten altijd openlijk uitvechten, waar christendemocraten ze wegstoppen. Toch lijkt het erop dat Schulz zelf volgende week de onderhandelingen met CDU/CSU aan zal voeren. Zal hij proberen het vertrek van Merkel een voorwaarde voor samenwerking te maken? Het is niet uitgesloten.

null Beeld
Beeld
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden