Column

Zijn centrale bankiers alchemisten?

Kwantitatieve verruiming is een zelfvoorspellende waarheid geworden.

Nicolet Jager, voorzitter van de stichting Tuchtrecht Banken, opent de handelsdag op de beurs met de traditionele gongslag en luidt daarmee het begin van het tuchtrecht voor bankiers in. Consumenten, bedrijven en banken kunnen een klacht indienen, als ze denken dat een medewerker de gedragsregels voor bankiers overtreedt. Beeld ANP

Centrale bankiers lijken steeds meer op een 21ste eeuwse versie van de middeleeuwse alchemist. In plaats van met 'simsalabim' lood in goud te veranderen, proberen ze met de toverspreuk 'kwantitatieve verruiming' papier in goud te veranderen: verlaag de rente, zet de bankbiljettenpers aan en er komt zo veel gratis geld beschikbaar dat consumenten vanzelf wel gaan kopen en bedrijven gaan investeren. Als de hocus pocus de eerste keer niet werkt, dan maar de tweede keer, de derde keer of, zoals inmiddels in Japan, de honderdvierentwintigste keer.

President Draghi van de ECB kondigde vorige week aan vlak voor Sinterklaas de rente van 0,05 procent desnoods verder te verlagen en de bankbiljettenpers nog een tandje hoger te zetten. En zelfs de centrale bank van China heeft zich nu op het pad van de 'kwantitatieve verruiming' gewaagd.

Vandaag vergadert de Federal Reserve weer of de rente eindelijk een kwart procent omhoog kan. Maar eigenlijk durft de Fed niet. Vrijdag zal de Bank of Japan moeten besluiten de sluizen nog verder open te zetten. Het moment is dichtbij dat degenen die geld lenen, geld toe krijgen en die geld bezitten moeten betalen. Historisch gezien opereren centrale bankiers in onontgonnen gebied.

De balansen van de centrale banken zijn opgeblazen tot biljoenen dollars, yens en euro's aan allerlei schuldpapier, vooral van de eigen staat, dat in ruil voor al dat bijgedrukte bankpapier is opgekocht. Maar de consumenten willen nog steeds niet kopen, de bedrijven niet investeren, de lonen niet stijgen en de inflatie niet aantrekken. Integendeel, overal dreigt deflatie

Inmiddels zijn er tekenen dat met de spreuk 'kwantitatieve verruiming' precies het averechtse effect wordt bereikt. Doordat geld gratis is geworden, denken mensen steeds meer nodig te hebben als appeltje voor de dorst. Nu de rente 0 procent is of zelfs negatief, moeten ze nog meer sparen. En omdat zij niet meer kopen, investeren de bedrijven niet, stijgen de lonen niet en komt er geen inflatie.

Kwantitatieve verruiming is een zelfvoorspellende waarheid geworden. Als de term wordt gebezigd, is het een signaal dat het niet goed gaat met de economie. In plaats van dat mensen gaan kopen en bedrijven gaan investeren, loopt het volk rond met de staart tussen de benen.

Het enige positieve effect van kwantitatieve verruiming is dat de koers van de eigen munt daalt. Maar als iedereen kwantitatief verruimt, helpt het niet meer. Het is in de woorden van de gouverneur van de Bank of India Raghuram Rajan 'beggar-thy-neighbour-politiek in vermomming' geworden. Eigenlijk hebben de alchemisten met de spreuk 'kwantitatieve verruiming' geen goud uit papier gecreëerd maar een valuta-oorlog ontketend.

Helaas is de Steen der Wijzen daarmee niet gevonden.

Reageren?
p.dewaard@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.