Zijlstra, Samsom en Pechtold kunnen bijstandsexperiment afdwingen

Fractieleiders Samsom (PvdA) en Pechtold (D66) pleitten maandag in deze krant voor een 'bijverdienbijstand'. Gedurende twee jaar, is hun voorstel, mogen bijstandsgerechtigden bijverdienen met werk. De ene helft mogen ze houden; de andere helft betalen ze aan de gemeente. Halbe Zijlstra (VVD-fractieleider) vroeg zich daags daarna in de krant af hoe de heren dat dachten uit te leggen aan de HWN, de hardwerkende Nederlander. Op zijn beurt kreeg Zijlstra er weer van langs in de brievenrubriek.

Halbe Zijlstra, Diederik Samsom en Alexander Pechtold bij het wekenlijkse vragenuurtje in de Tweede Kamer, 5 november 2013. Beeld anp

Wordt de bijstand beter met een ruime bijverdienregeling? Misschien.

Eerst even een stap terug. Welke functie heeft de bijstand in onze samenleving en economie? Antwoord: Bijstand is het ultieme vangnet voor wie geen andere inkomsten heeft. De hoofdregel is: met werk je eigen inkomen verdienen. Subregel één is: wie inkomen uit werk verliest (door werkloosheid, ziekte of arbeidsongeschiktheid) kan een beroep doen op de inkomensverzekering waarvoor premie is betaald. Subregel twee is: wie zonder werk zit, én wiens verzekeringsrecht is uitgeput, kan - als ultieme maatregel -- een beroep doen op de bijstand, bekostigd uit belastinggeld. Zo voorkomen we in Nederland (veel) armoede en dat vinden we als gemeenschap rechtvaardig.

Zijlstra's bezwaar tegen de bijverdienplannen is daarom niet moeilijk te begrijpen. De HWN betaalt graag belasting om armoede te bestrijden, maar als de bijstand een bijklusbasisinkomen wordt, vindt hij dat juist apert onrechtvaardig. Vanuit deze optiek ondermijnen Samsom en Pechtold het draagvlak bij de belastingbetaler onder de armoedebestrijding.

Zaak gesloten? Nee.

Want de belastingbetaler heeft er groot belang bij dat het saldo van kosten en baten van de bijstand zo groot mogelijk is, ook als hiervoor tegen-intuïtieve maatregelen nodig zijn. Stel bij wijze van gedachte-experiment dat de populatie die bijstand ontvangt bestaat uit twee groepen. Groep 1: werkvaardige mensen of mensen die met wat hulp werkvaardig kunnen worden. Groep 2: mensen die met de beste wil van de wereld nimmer betaald werk zullen kunnen doen. Laat deze groepen helder te onderscheiden zijn (wat in de praktijk nu juist een probleem is natuurlijk).

Voor groep 2 zijn dan de bijstandskosten gegeven - en onveranderbaar - en is het parool: maximeer de maatschappelijke baten. Dus: meedoen en vrijwilligerswerk. Samsom en Pechtold schrijven: 'Het centrale doel van de bijstand moet zijn om mensen te laten meedoen aan de maatschappij.' Dit geldt, zou ik denken, alleen voor groep 2. Voor groep 1 geldt: zo vlug en duurzaam mogelijk (indien nodig met training en scholing) aan het werk.

En nu zijn we bij de kern van het vraagstuk. Hoe doe je dat? Wat is effectief beleid? Het antwoord weten we niet precies. En juist daarom kunnen Samsom en Pechtold opschrijven: 'Stap af van het idee van een tegenprestatie.' En kan Zijlstra met evenveel aplomb beklemtonen dat 'via belastingverlaging werken meer moet lonen'. We zitten, als het gaat om de effectieve aanpak van de bijstand (vooral) in de sfeer van de politieke overtuigingen en nog maar rudimentair is de sfeer van harde bewijsvoering.

Het kabinet heeft dit najaar 25 gemeenten enige vrijheid gegeven om te experimenteren om zo, via het vergelijken van de uitkomsten van diverse regimes, te kijken wat het beste werkt. De bijverdienbijstand van Samsom en Pechtold zit hier trouwens gewoon tussen. Dit experiment getuigt van nieuwsgierigheid bij gemeenten en dat is pure winst. Het enige maar is: het experiment is smalletjes opgezet, met kleine variaties in de aanpak.

Met z'n drieën hebben Zijlstra, Samsom en Pechtold een ruime Kamermeerderheid om een ruiger experiment af te dwingen, zodat het leerzamer wordt. Of hebben ze genoeg aan hun politieke overtuigingen?

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek. Reageren? frank@argumentenfabriek.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.