Zij weten hoe je je concentreert op de werkvloer

Goed douchen, je ziekmelden bij een opkomend griepje of een krentenbolletje: het zijn slechts een paar adviezen van Nederlanders die dagelijks werk uitvoeren waarbij een hoge concentratie van belang is. Een neurochirurg, luchtverkeersleidster en sergeant-majoor van de Explosieven Opruimingsdienst vertellen.

Peter Vandertop.Beeld Annabel Oosteweeghel

Peter Vandertop (58), 26 jaar neurochirurg

Het werk
Neurochirurg Peter Vandertop doet ook onderzoek, patiëntenzorg, overdrachten, geeft les en voert managementtaken uit in het VUmc in Amsterdam. Chirurgie ziet hij als zijn belangrijkste taak. Hij snijdt in de hersenen, de zenuwen en het ruggenmerg. Het is priegelen op de vierkante millimeter; urenlang werkt hij op een oppervlakte ter grootte van een pink. 'Sommige operaties duren twaalf uur. Niemand kan elke dag zo lang focussen. Ik voer maximaal vier operaties per week uit.'

Voorbereiding

'Complexe ingrepen, zoals het wegsnijden van hersentumoren of het behandelen van bloedvatafwijkingen, duren lang. Zo'n monstersessie begint om acht uur 's ochtends en kan tot in de nacht doorgaan. Ik leef een week naar zo'n operatie toe. Ik sla de boeken er nog eens op na en loop strategieën door met mijn collega's. Ik bedenk welke alternatieve benaderingen er mogelijk zijn. Gedachten over de aanstaande ingreep schieten tot het moment dat ik 's ochtends onder de douche sta door mijn hoofd.'

De Volkskrant concentratiespecial

Lees hier het interview met wiskundige Cal Newport, die een boek schreef over het belang van concentratie en de invloed van sociale media daarop.

Het is oliedom om het, conform de huidige tijdgeest, steeds maar druk-druk-druk te hebben.Wieteke van Zeil biedt hét alternatief: sprezzatura.

Tijdens het werk

'Tijdens een operatie zijn er meerdere wegen die naar Rome leiden. Rond het begin van een ingreep kun je nog zoeken naar de juiste oplossing. Het is niet erg als de start wat stroef verloopt, dat kun je later opvangen. Maar als het tot in de middag bij herhaling tegenzit, wordt mijn lontje korter. Dan is het slim even een krentenbol te gaan eten. Tijdens heel lange operaties pauzeer ik om met de familieleden van de patiënt te praten, die zijn namelijk op van de zenuwen. Dat helpt mij ook; het geeft me rust als ik weet dat het thuisfront er weer tegenaan kan.

'Tijdens een operatie heb ik nauwelijks door wat er om me heen gebeurt. Dringt het geroezemoes in de operatiekamer wél tot me door of merk ik dat het half vier is en de avonddienst binnenkomt, dan is dat een teken dat mijn aandacht verslapt. Soms stap ik er dan even uit. Er zijn altijd pieken en dalen in je aandacht, dat kan niet anders.

'Je hebt een zekere fascinatie voor het vak nodig om die concentratie te bereiken. Dat is deels aan te leren, maar het moet ook in je karakter zitten. Ik heb mijn studie heel gedisciplineerd gedaan. Als ik een vak niet leuk vond, was ik toch zo neurotisch om een samenvatting van het leerboek te maken.'

Daarna

'Als ik klaar ben, herbeleef ik de operatie. Zo verwerk ik het. Ik lees of wandel ter ontspanning. Soms moet ik direct verder met administratief werk, dat is zwaar. Voor mijn managementtaken is het wat lastiger de focus te vinden. Maar die verplichte taakjes volbreng ik wel, want ik doe niet graag iets halfbakken.'

Carlijn Geijsel (36) 15 jaar luchtverkeersleider

Het werk
Luchtverkeersleider Carlijn Geijsel werkt in de Schipholtoren en achter de radar. Via haar headset begeleidt ze vliegtuigen, zowel op Schiphol als in de lucht. 'Dagelijks vertrekken en landen er 1.500 vluchten, ik ben altijd met meerdere vliegtuigen tegelijk bezig.' Veel factoren spelen mee bij het bepalen van een route: weersomstandigheden, baanwisselingen en onverwachte veranderingen. Dat is soms puzzelen. 'Een Boeing 747 leidt tot veel turbulentie, het is riskant om daar meteen een klein vliegtuig achteraan te sturen.'

Voorbereiding
'Ik zorg dat ik fit en uitgerust aan een dienst begin. Heb ik een griepje, dan denk ik niet: ik neem een paracetamol en zie wel hoe het gaat. Mijn collega's en ik houden elkaar in de gaten. Als iemand niet lekker in z'n vel zit, wordt diegene afgelost. Niet dat er veel verzuim is, we hebben een hoog arbeidsethos.

'Ik was 17 toen ik me aanmeldde voor de opleiding tot luchtverkeersleider. Ik had me ook voor drie andere studies ingeschreven en wist niet goed wat ik wilde. Tijdens de selectie werd daar doorheen geprikt. Na drieënhalf jaar studeren besefte ik dat ik heel graag luchtverkeersleider wilde worden. Inmiddels doe ik dit werk vijftien jaar.

'Voordat je begint met de opleiding onderga je vier testrondes en krijg je een gesprek met een psycholoog. Ook word je medisch onderzocht. Er is geen concrete concentratietoets, maar veel opdrachten voer je onder tijdsdruk uit. Je kunt dan niet stoppen om even naar buiten te staren. Dat geldt tijdens het werk ook. Die vliegtuigen vliegen gewoon verder.'

Carlijn Geijsel.Beeld Annabel Oosteweeghel

Tijdens het werk

'Ik ben moeder van twee kinderen, dat is weleens druk. Wanneer ik aan mijn dienst begin, is het alsof ik een andere wereld binnenstap. Mijn leven buiten de verkeerstoren bestaat dan niet. Dat vind ik fijn aan dit werk. Hoe meer verkeer, hoe rustiger het op de werkvloer is. Dan is er geen tijd voor geklets.

'Als ik na twee uur merk dat mijn aandacht verslapt, vraag ik om aflossing. Ik werk maximaal 2 uur en 20 minuten achtereen. Daarna moet ik minimaal een half uur pauzeren.

'Ik ben veel aan het anticiperen, weersomstandigheden hebben een enorme invloed op mijn werk. Ik ben me altijd bewust van mijn omgeving, in die zin in kun je je niet compleet verliezen in dit werk. Wordt er gemeld dat de wind draait, dan moet ik dat wel registreren. Een luchtverkeersleider zal daarom altijd een headset met één oortje dragen.'

Na het werk

'Na een drukke dienst doe ik het liefst iets waarbij ik niet hoef na te denken. Even onderuit op de bank bijvoorbeeld. Het heeft geen zin om meteen je bed in te duiken; er zit dan nog veel adrenaline in mijn lichaam. Ooit zag ik een documentaire over een luchtverkeersleider. Om rustig te worden staarde hij na iedere dienst twee uur lang naar een aquarium. Gelukkig heb ik dat niet nodig. Zit je er na elke dienst helemaal doorheen, dan hou je dit werk niet vol.'

Joost van Beek, Yainaika Holst

Sergio (45), 8 jaar sergeant-majoor bij de Explosieven Opruimingsdienst

Het werk
Sergio (hij wil vanwege zijn werk niet met zijn achternaam in de krant) is ploegcommandant bij de Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EOD), die in Nederland 2.300 ruimingen per jaar uitvoert, voornamelijk van fabrieksbommen uit de Tweede Wereldoorlog. Ook worden er zelfgemaakte explosieven geruimd. 'Die kunnen uit allerlei onderdelen bestaan. Bijvoorbeeld een rugzak met daarin een zelfgemaakte bom met batterij en een geïmproviseerde ontsteker.'

Sergio is verantwoordelijk voor een veilige ruiming. Hij analyseert de omgeving rond een explosief tot in detail.

'Ligt er een bom in een auto, dan neem ik die auto mee in mijn analyse. Zit er bijvoorbeeld een gastank in, dan is dat een extra gevaar.'

Sergio (45).Beeld Annabel Oosteweeghel

De voorbereiding

'Concentratie wordt al vroeg in de selectie van de EOD getest. Je moet puzzels oplossen en in korte tijd situaties beoordelen. Je kunt je daar niet op voorbereiden, goede concentratie is een karaktereigenschap. In de opleiding wordt die bijgeslepen. We leggen regelmatig een bekwaamheidstest af en organiseren ruimersvergaderingen. Daar delen we ook zaken die minder goed gingen. Zo houden we elkaar scherp. Niet alleen de mooie verhalen worden verteld.'

Tijdens het werk

'Een ruiming kan een paar minuten tot uren duren. Bij langere klussen worden we afgelost. Ooit ruimden we een huis vol explosieven - je struikelde erover - die waren verzameld door een hobbyist. We maakten een plan, ruimden het huis kamer voor kamer. Door die structuur houd je de focus vast. Dan vergt het minder energie.

'Collega's moesten laatst een oude landmijn ontmantelen. Een routineklus, zou je zeggen. Onder de mijn ontdekten ze een extra ontsteker; het bleek een valstrik die nauwelijks voorkomt. Hadden ze die mijn te vroeg geruimd, dan was het fout gegaan. Zulke momenten heb je nodig om je bewust te blijven van het gevaar. Ik ga altijd uit van het slechtste. Ik kan nooit van loos alarm uitgaan. Gedachten als 'er zal wel een colafles in die rugzak zitten', kunnen fataal zijn. Voor je concentratie is die dreiging goed, daardoor opereren we op het maximale van ons kunnen. Inkakken is gevaarlijk.

'Als ik thuis problemen heb, zet ik die van me af zodra ik in de auto stap; dan ben ik bezig met de ruiming. Soms besluit de commandant mensen met privéproblemen van een klus te halen. Je mag best een dromer zijn, maar tijdens een klus moet de knop om.

Dromen doe je thuis.'

Na het werk

'Ben ik moe na een ruiming, dan merk ik pas dat het veel van me heeft gevergd. Mijn aandacht is niet onuitputtelijk. Als ik voel dat ik de concentratie kunstmatig moet creëren, zou ik niet aan een klus beginnen. Ik krik mijn focus niet op met trucjes als meditatie. Sinds kort speel ik gitaar. Ik kan dat een paar uur achtereen; bij anderen gaat het instrument meestal na twintig minuten weer de kast in.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden