Zij staan Rutte, Buma, Klaver en Pechtold bij aan de onderhandeltafel

VLNR Halbe Zijlstra (VVD), Pieter Heerma (CDA), Kathalijne Buitenweg (GroenLinks), Wouter Koolmees (D66).Beeld Freek van den Bergh/de Volkskrant

Onbuigzame allrounder: Halbe Zijlstra (VVD)

Halbe Zijlstra (48) zal vooral de fouten uit 2012 willen vermijden. Zelfs als beoogd fractievoorzitter kreeg de Fries destijds amper informatie over de vorderingen van de toenmalige onderhandelaars. Toen het regeerakkoord uiteindelijk op tafel lag, brak er een opstand uit in de VVD. De huidige informateur, Edith Schippers, dreigde zelfs met opstappen toen ze tot haar verbijstering las dat er een inkomensafhankelijke zorgpremie moest komen.

Mede dankzij de stuurmanskunst van Zijlstra ging het plan van tafel. Later moest de voormalige staatssecretaris van Onderwijs weer binnenbrandjes blussen toen Rutte in onderhandelingen over het Sociaal Akkoord liberale stokpaardjes had opgeofferd. Zijlstra deed het met nauwelijks verholen tegenzin.

Mark Rutte (VVD) en Halbe Zijlstra tijdens het debat over de formatie.Beeld Freek van den Bergh/de Volkskrant

Voor veel rechtse VVD'ers is het een geruststellende gedachte dat Zijlstra nu zelf aan de onderhandelingstafel zit. Ook bij het CDA zullen ze hem als een bondgenoot zien als Rutte iets te enthousiast 'comfort' gaat bieden aan de beoogde partners D66 en GroenLinks.

Zijlstra staat bekend als een faire, maar harde onderhandelaar. Zeker bij de bed-bad-broodcrisis dreigde het kabinet te bezwijken onder de rechtlijnigheid van de VVD-fractievoorzitter. Tegelijkertijd weet iedereen aan tafel ook dat Zijlstra dolgraag het kabinet in wil, liefst als minister van Sociale Zaken.

Frank Hendrickx

Apolitieke rekenaar:  Wouter Koolmees (D66)

Sinds april 2012 geldt: als D66-leider Alexander Pechtold de hoek omkomt om ergens over te onderhandelen, volgt Wouter Koolmees (40) op minder dan een meter. De aimabele, energieke 40-jarige Rotterdamse stapelaar - mavo, havo, vwo, universiteit (economie) - is precies wat zijn baas niet is: financieel sterk en apolitiek.

Toen Rutte I klapte, wisten VVD, CDA, ChristenUnie, GroenLinks én D66 in een paar dagen een bezuinigingsakkoord te sluiten 'met 12 miljard euro aan pijn', zoals Koolmees trots onderdrukkend zegt. Dat Lenteakkoord bevatte al een paar van de hervormingen waarop het volgende VVD-PvdA-kabinet zich kon storten.

Alexander Pechtold (D66) in gesprek met partijgenoten Vera Berkamp (L) en Wouter Koolmees (R) tijdens het debat over het zorgconflict.Beeld Freek van den Bergh/de Volkskrant

Daarvoor deed de coalitie vaak een beroep op D66, ChristenUnie en SGP, omdat een meerderheid in de Eerste Kamer ontbrak. Telkens zat Koolmees, voormalig hoofd begrotingsbeleid van het ministerie van Financiën, als D66-onderhandelaar naast Pechtold.

Na bijna zeven jaar als Tweede Kamerlid is Koolmees nog steeds geen politicus. Hij is van de kloppende overheidsfinanciën, slimme belastingen en Kamerbrede steun, niet van gechicaneer en keiharde oppositie. Onderwijs, milieu - allemaal belangrijk, maar politiek scoren is bij Koolmees financiële dekking vinden. Hij wordt zwaar getipt als bewindsman in een volgend kabinet en dat is ook Koolmees' ambitie. Al mag dat van hem ook over twintig jaar gebeuren.

Robert Giebels

Spelstrateeg:  Pieter Heerma (CDA)

Het is geen bewaker, de kleerkast die Sybrand van Haersma Buma begeleidt naar de formatiebesprekingen. Wel was hij in de jaren negentig een succesvol judoka. Het is Pieter Heerma (39), nummer zeven op de kandidatenlijst. Van de 19 gekozen CDA'ers scoorde Heerma op een na de minste stemmen. Toch is hij een logische keuze.

Als zoon van oud-partijleider Enneüs Heerma is Pieter een CDA'er vanuit de wieg. Zijn vader was wethouder in Amsterdam en staatssecretaris en werd in 1994 de eerste CDA-oppositieleider. Een moeizame periode, ook omdat intern danig aan Heerma's stoelpoten werd gezaagd. Pieter maakte de lelijkste kanten van de politiek thuis van nabij mee. Daar ligt een deel van zijn motivatie. 'Geen grotere motivator in de politiek dan het prematuur afschrijven van jouw partij door anderen die er wat beter voorstaan.'

Pieter Heerma (CDA) legt de eed af tijdens de installatie van de nieuwe Kamerleden na de Tweede Kamerverkiezingen.Beeld anp

Na zijn studie politicologie werd hij voorlichter van de CDA-fractie. Terwijl Jack de Vries bekend werd als 'spindoctor' van premier Balkenende, ontpopte Heerma zich tot strateeg achter de schermen. In 2010 vertrok Heerma plots na de formatie van het VVD-CDA-kabinet, gedoogd door de PVV. In 2012 keerde hij terug als Kamerlid en woordvoerder sociale zaken. Heerma is allesbehalve een dossiervreter. Hij beschouwt het Binnenhof liever met helikopterblik. Wie wint en wie verliest? Als Buma de knikkers in de gaten houdt, houdt Heerma oog voor het spel.

Gijs Herderscheê

Partij-ideoloog : Kathalijne Buitenweg (GL)

Vanaf vandaag een bekendere Nederlander: de vrouw naast Jesse Klaver. Kathalijne Buitenweg (47) was nummer twee op de lijst en nu vicefractievoorzitter. Logisch dus dat Klaver haar als secondant meeneemt, al doen zijn collega's dat niet met hun vrouwelijke nummers twee.

Buitenweg draait al sinds haar 25ste mee in GroenLinks. Ze was beleidsmedewerker in de Tweede Kamer en tien jaar europarlementariër, 1999 - 2009. Met Bram van Ojik analyseerde ze de verkiezingen van 2007 en de formatie waarin GroenLinks regeringsdeelname miste. In 2010 en 2012 was ze verantwoordelijk voor het verkiezingsprogramma.

Jesse Klaver (GL) en Kathalijne Buitenweg tijdens het debat over de formatie.Beeld Freek van den Bergh/de Volkskrant

In de partij werd ze genoemd als opvolger van partijleider Femke Halsema, ook omdat zij haar fascinatie met 'de rechtsstaat' deelt. Ze koos voor een promotie aan de Universiteit van Amsterdam en functies in het College voor de Rechten van de Mens, de Commissie Mensenrechten en de Adviesraad Internationale Vraagstukken. Haar partner, Maarten van Poelgeest, was toen GroenLinks-wethouder in Amsterdam. Nu is het haar beurt.

Met haar ervaring en bagage kan Buitenweg de tafelheren nog verrassen. Inhoudelijk vult ze Klaver aan, die vooral financieel gefixeerd is. Zeker als het gaat over zaken als een strenger vluchtelingenbeleid, wordt Buitenweg de tegenspeler van Zijlstra en Buma.

Gijs Herderscheê

Lees verder:

Zo kan de Tweede Kamer er ook uitzien

Is ons politiek stelsel aan vernieuwing toe? Ontdek met onze stemverdeler welke andere systemen de Tweede Kamer kunnen indelen.

Iedereen heeft belang bij een lange weg naar Rutte III

In niets lijkt de formatie van 2017 op de formatie van 2012. Sturm und Drang is vervangen door loomheid, rotsvast onderling vertrouwen maakt plaats voor rituele dansen, een vrij weekend gaat boven koortsachtig achterkamertjesoverleg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden