Zij kregen van Paul Verhoeven een ticket naar Hollywood

Hoofdthema op dit NFF: Grenzeloos Nederlands. De verpersoonlijking daarvan: Paul Verhoeven. Wie hielp hij internationaal op weg?

Filmopnames van Turks Fruit.Beeld anp

Dertig jaar geleden, om precies te zijn op 28 september 1985, streek Paul Verhoeven in Los Angeles neer. Hij was 47 jaar, en zijn vooruitgesnelde cameraman Jan de Bont had al vaak geroepen dat hij ook moest komen. Moe van al het gehakketak rond zijn werk in Nederland, ging hij nu in de VS RoboCop draaien. Het vervolg is bekend. De reputatie die Verhoeven had opgebouwd met Turks Fruit, Spetters, De vierde man, en vooral Soldaat van Oranje bleek een solide entree. Niet alleen voor hem, ook voor andere betrokkenen bij zijn films. V maakt met Verhoeven in alfabetische volgorde de balans op.

Dickey Beer

Stuntman en stuntcoördinator (1949) die na een opmaat in Nederland inmiddels stunts deed voor Lara Croft, James Bond, de Terminator en Indiana Jones.

Verhoeven: 'In Nederland heb ik met Dickey gewerkt bij De vierde man (1983) en meer nog bij Spetters (1980). Daar deed hij de gevaarlijke stunts met de motoren. In Hollywood kwam ik weer tegen voor Total Recall (1990) en Starship Troopers (1997). Dickey is betrouwbaar, geen poeha, niet van: kijk mij eens! Hij denkt de zaken vooraf serieus door. Zoiets wordt in Hollywood gewaardeerd. Dickey beweert altijd dat ik zijn carrière zo heb geholpen, maar volgens mij heeft hij die zelf nog veel meer geholpen.'

Stuntman Dickey Beer in Californië.Beeld Ye Rin Mok

Jan de Bont

Cameraman en regisseur (1943) die als katholiek Brabants jongetje al droomde van een loopbaan in het verre Amerika. De Bont maakte na de filmacademie als cameraman furore in uiteenlopende producties als Turks Fruit en Basic Instinct en ontpopte zich daarna als succesregisseur met Speed (1994) en Twister (1996). Na de flops Speed 2 (1997) en The Haunting (1999) raakte zijn regieloopbaan enigszins in het slop.

Verhoeven: 'Jan heeft voor ons Nederlanders kwartier gemaakt in Hollywood. Hij vroeg altijd: wanneer kom je ook? Maar ik had daar aanvankelijk niet zo'n zin in. Misschien durfde ik wel niet, kan ook. Ik heb altijd prettig met hem gewerkt. Weliswaar zijn we allebei koppig - het kon soms hoog oplopen, zoals bij Turks Fruit - maar juist uit die dialectiek komen de mooiste dingen voort.'

Rutger Hauer Hollands grootste cultheld in Hollywood, die een groot deel van het jaar op zijn boerderij in het Friese Beetsterzwaag woont. De acteur (1944) verdiende ticket naar Amerika met hoofdrol in Soldaat van Oranje (1977). Begon overzee sterk met Nighthawks (1981), Blade Runner (1982) en The Osterman Weekend (1983). Maakte vervolgens zestig films die er nauwelijks toe deden. Twee opmerkelijke bijrollen in de hitfilms Sin City en Batman Begins zetten hem in 2005 weer op de kaart.

Verhoeven: 'Ik zag Rutger altijd als mijn alter ego. Alles wat ik niet kon of durfde, deed hij wel. Dat was al zo bij de kinderserie Floris (1969). Tijdens het draaien van Flesh + Blood (1985) kwam het tot een verwijdering tussen ons. Misschien was het voor hem ook wel een noodzakelijke vadermoord. Door zijn ervaringen in Hollywood had hij geen zin meer alle stunts zelf te doen. Bovendien was hij in Ladyhawke (1985) de held geweest en wilde hij liever niet meer zo'n duister personage als Martin in Flesh + Blood spelen. We kregen knallende ruzie, gelukkig is die na een paar jaar weer bijgelegd. Het zou mooi zijn als ik nog een keer met Rutger kon filmen. Dan is de cirkel rond.'

Rutger Hauer met Monique van de Ven in Turks Fruit.Beeld -

 Carice van Houten

Het was de oorlogsthriller Zwartboek (2006) die de actrice (1976) internationaal voor het voetlicht bracht. Tom Cruise vroeg haar daarna voor Valkyrie (2008) en Ridley Scott voor Body of Lies (2008), waaruit overigens haar aandeel om dramaturgische redenen werd weggeknipt. Werkt vandaag vooral in Europa, maar houdt het Hollywoodvuurtje warm met de rol van Melisandre in de succesvolle fantasyserie Game of Thrones.

Verhoeven: 'Carice is een uitzonderlijk talent. Je kunt als regisseur nimmer uit actrices krijgen wat er niet in zit. Je probeert dat talent met aanwijzingen te activeren, het beste naar boven te halen. Carice heeft nauwelijks coaching nodig, je kunt met haar alle kanten op. Daarom is het zo jammer dat ze in de grote buitenlandse producties nooit zo'n dragende rol kreeg als in Zwartboek. Door Game of Thrones heeft ze nu vijf jaar vast werk. Dat is mooi, maar ik hoop haar binnenkort weer eens in een internationale hoofddrol op het filmdoek te zien.'

MICHIEL HUISMAN
Het was maar een bescheiden rolletje aan het begin van Zwartboek - Michiel met Carice van Houten in een zeilbootje op een Fries meer - maar daarmee zette de acteur (1981) wel koers richting Amerika. In 2010 kwam hij terecht in HBO-serie Treme, over het dagelijks leven in New Orleans ná Katrina. Speelde dit jaar in het romantische drama The Age of Adaline.

Verhoeven: 'Michiel is meen ik de enige die wel eens publiekelijk heeft gezegd dat hij veel aan Zwartboek te danken heeft. Dat vond ik wel sympathiek. En hij pakt het handig aan in Amerika, samen met zijn vrouw Tara Elders. Zijn carrière zit nog niet op het niveau van Rutger Hauer in de jaren tachtig, maar wie weet wat er allemaal nog komt.'

Carice van Houten in Zwartboek.Beeld -

Jeroen Krabbé

Wat Soldaat van Oranje voor Hauer was, bleek De vierde man voor acteur en regisseur Jeroen Krabbé (1944) te zijn. Zijn rol als Gerard Reve trok de aandacht van onder anderen Barbra Streisand, die hem castte voor haar drama The Prince of Tides - en ook lag voor Krabbé de KGB-officier Georgi Koskov in het verschiet, boef uit de James Bond-episode The Living Daylights (1987).

Verhoeven: 'Jeroen heeft veel talent, misschien wel té veel. Dan denkt hij: ik doe het wel eventjes. Daarom bracht ik hem op de set vaak in een spanningsveld, zoals dat tegenwoordig heet: om hem uit zijn comfortzone te jagen. Ik heb het idee dat hij tegenwoordig schilderen veel leuker vindt. Ik begrijp dat wel: je hebt een idee, een doek, een kwast en je kunt beginnen. Filmen is zo complex, altijd gestress - dat zal hij als regisseur van Left Luggage en The Discovery of Heaven ook wel ondervonden hebben.'

DEREK DE LINT
Acteur (1950) die furore maakte met onder meer een rol in The Unbearable Lightness of Being (1988). Keerde na twintig jaar buitenland weer terug naar Nederland, waar hij te zien was in onder meer Zwartboek en de tv-serie Gooische Vrouwen. Speelde in Soldaat van Oranje Alex, kind van NSB-ouders dat naar het Oostfront gaat.

Verhoeven: 'Ik heb nog overwogen Derek de hoofdrol te geven in Soldaat, uiteindelijk kozen we toch Rutger - al was ik even bang dat hij de verfijnde aristocraat Hazelhoff Roelfzema niet goed zou kunnen spelen. Derek zal best iets aan Soldaat hebben gehad, maar de beslissende keuze was dat hij in Vancouver ging wonen. Dat leverde hem vooral veel tv-series op.'

Jeroen Krabbé en Renée Soutendijk in De Vierde Man.Beeld -

 Theo van de Sande

Cameraman (1947) die vanaf 1972 gestaag aan een carrière bouwde. Na zijn werk voor het Oscarwinnende De aanslag (1986) draaide hij meer dan dertig Amerikaanse films (waaronder Crossing Delancy, Wayne's World, Cruel Intentions, Blade). Heeft zich gevestigd in Hollywood.

Verhoeven: 'Eigenlijk is dit meer een connectie van Jan de Bont. Theo was zijn camera-assistent bij Turks Fruit. Oorspronkelijk zou hij Zwartboek doen. Maar de film werd uitgesteld en toen was hij elders geboekt. Bovendien kwamen er Duitse financiers aan boord, zodat het uiteindelijk Karl Walter Lindenlaub werd.'

RENÉE SOUTENDIJK
Actrice (1957) die in Hollywood haar weg niet kon vinden. Bleef steken bij dubbelrol als robot en wetenschapster in actiefilm Eve of Destruction (1991). Was nog wel in de race voor de hoofdrol in Basic Instinct.

Verhoeven: 'Ik denk dat haar probleem in Hollywood was dat ze té Europees oogt. En bovenal té diep, té intelligent ook. Door Spetters en De vierde man kon ze zich een jaar vestigen in Hollywood, op goed geluk. Ik heb haar getest voor Basic Instinct, maar haar hoofdrol zou de film veel te ernstig maken. Bij De vierde man ligt er nog een surrealistische laag onder, dat werkte met Renée goed. Maar Basic Instinct is in diepste wezen een onzinverhaal.

Renée Soutendijk in Spetters.Beeld -

 Monique van de Ven

Actrice (1952) die haar toenmalig echtgenoot Jan de Bont in 1975 naar Hollywood begeleidde. Eigen loopbaan in VS werd geen succes. Kwam ondermeer terecht in aflevering in de politieserie Starsky & Hutch, als een Russische ballerina.

Verhoeven: 'Je kunt toch wel stellen dat Nederlandse actrices het in Hollywood moeilijker hebben dan Nederlandse acteurs. Rutger, Jeroen en ook Yorick van Wageningen komen en kwamen daar makkelijker aan de bak. Blijkbaar worden niet veel rollen geschreven voor Europese vrouwen, een enkele Russische spionne daargelaten. Eigenlijk komt alleen Carice van Houten onder dat stereotype uit. Monique is natuurlijk Hollands Glorie. Dat werkte bij Turks Fruit heel goed, maar overzee is dat een ander verhaal. Omdat Jan de Bont zo veel werk had, verpieterde Monique in Hollywood. Hun huwelijk liep vast, dus is ze in 1987 teruggekeerd om hier haar loopbaan weer op te pakken. Als je het mij vraagt een wijs besluit.'

Monique van de Ven met producent Rob Houwer (L) en cameraman Jan de Bont (R) tijdens de uitreiking van het Gouden Kalf voor de beste Nederlandse film van de eeuw, Turks Fruit.Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden