Zij konden het verzilveren niet laten

2012 was niet voor iedereen een moeizaam jaar. Op de beurs cashten topbestuurders voor enorme bedragen. Loopt het uitdelen van aandelen en opties uit de hand?

AMSTERDAM - Doordat de beurzen het vorig jaar goed deden, konden de bestuurders van genoteerde bedrijven eerder gekregen opties en aandelen tegen gunstige koersen verzilveren. En dat deden ze, blijkt uit onderzoek van de Volkskrant: de top van het succesrijke technologieconcern ASML voorop.


Het beloningsfeest voor de top van het bedrijfsleven is soms goed verklaarbaar, maar het miljoenenbal van cashende topmannen in crisistijd komt wrang over en roept de vraag op of het niet wat minder - en anders - moet met het uitdelen van aandelen en vooral opties aan de bestuurders.


Bij ASML bijvoorbeeld. Op 15 februari verzilverde topman Eric Meurice voor de eerste keer dat jaar een pakket opties. Hij zou op 25 handelsdagen uiteindelijk met zijn 334.130 opties goedkoop aandelen inkopen om ze gelijk op dezelfde dag tegen de hogere beurskoers van de hand te doen. In januari en mei kon hij bovendien 60.068 aandelen die hij eerder onder voorwaarden als beloning had ontvangen van de hand doen.


Zo wist Meurice in een jaar tijd naast zijn vaste salaris en jaarbonus zo'n 10 miljoen euro aan extra inkomen binnen te halen. Zijn collega-bestuurders Peter Wennink, Frits van Hout en Martin van den Brink konden door te cashen tussen de 1,5 en 3 miljoen euro bijschrijven, naast hun normale salaris en bonus. Zo wordt de top van de chipmachinefabrikant uit Veldhoven, die vandaag met jaarcijfers komt, beloond voor de prestaties een jaar eerder: bijna een kwart meer omzet en bijna de helft meer winst. De koers van ASML steeg vorig jaar met 47,8 procent.


Een goede beloning is de bestuurders dus van harte gegund, al was het maar omdat ASML goed is voor veel hoogwaardige werkgelegenheid. Niettemin roept de steeds grotere omvang van hun beloningspakket de vraag op of het uitdelen van aandelen en opties niet uit de hand loopt. Bij de vakbonden, maar ook bij de in Eumedion verenigde grote institutionele beleggers.


Eumedion-directeur Rients Abma wil niet ingaan op individuele bedrijven, maar laat wel weten dat zijn achterban, de grote pensioenfondsen en verzekeraars, tegen opties als beloningsinstrument is. Die leveren bestuurders soms vele miljoenen op, zoals bij Meurice, terwijl hun risico beperkt is. Als de opties verlopen, hebben ze hooguit gederfde inkomsten.


Liever zien de grote beleggers daarom aandelen voor de bestuurders, zodat ze hetzelfde voelen in hun portemonnee als hun aandeelhouders. Daarom ook zouden de bestuurders een aandelenbelang in hun onderneming moeten opbouwen en dit pakket gedurende hun zittingstermijn moeten vasthouden. Ook is geopperd dat ze toegekende aandelen niet voor vertrek mogen verkopen. 'Of zelfs niet tot drie jaar ná hun vertrek. Zodat ze de effecten van hun strategie ook nog meemaken. Daar is nu in Groot-Brittannië veel discussie over', zegt Abma. 'ASML heeft zulk beleid niet, nee. Onze leden hebben daar op de aandeelhoudersvergadering aandacht voor gevraagd.'


Naast de ASML-top cashten vier bestuurders van Fugro hun opties, onder wie topman Arnold Steenbakker, die er 857.750 euro aan overhield. Aan dit verzilveren is de timing opmerkelijk. De opties werden in september en oktober gecasht, terwijl de bodemonderzoeker in november een winstwaarschuwing gaf - waarop de koers een klap kreeg en Steenbakker vertrok. Beleggers vroegen zich boos af of de bestuurders al wisten van de nakende onheilstijding. Fugro meldde de beleggersvereniging VEB echter dat alles volgens de interne regels was gegaan.


Boegbeeld Gert-Jan Kramer kocht na de winstwaarschuwing voor 6,5 miljoen euro aan aandelen bij, om zijn vertrouwen te benadrukken. Datzelfde deed Jan Bennink bij beursdebutant DE Master Blenders, voor 2,5 miljoen euro. Victor Muller sloeg voor 112 miljoen euro aan stukken Spyker in, maar dat was het omzetten van een eerdere lening in aandelen, een van zijn vele transacties rond Saabs ondergang.


Verder waren twee bestuurders van de TKH Group kooplustig - wellicht omdat ze voor elk aandeel dat ze in het eigen bedrijf kopen er eentje bij krijgen. Een van de twee bestuurders van het technologische conglomeraat verkocht dan ook weer een pakket, voor bijna 1 miljoen. Tot de bekende topmannen die vorig jaar wat bijverdienden door hun aandelen te verzilveren behoorden Wout Dekker (Nutreco), Paul Polman (Unilever), Ben Noteboom (Randstad) en Dick Boer. Laatstgenoemde Ahold-baas hield er ruim 1 miljoen euro aan over, naast de 260 duizend euro die het cashen van de opties hem opleverde. Een leuk extraatje, terwijl Ahold vorig jaar op de beurs een van de weinige dalers was.


Gezien het miljoenenbal bij ASML vindt ook de VEB dat bestuurders hun aandelen bij voorkeur een paar jaar moeten vasthouden, of tot hun vertrek. Eric Meurice deed er wel jaren over om zijn aandelen- en optiepakket op te bouwen, noteert de beleggersvereniging, maar als hij zo'n heel pakket in één jaar mag verzilveren, is van een belangenparallel tussen bestuurder en aandeelhouder niet echt sprake.


Vanwege die binding moedigen diverse Nederlandse multinationals hun bestuurders aan aandelen te kopen in het bedrijf, zoals AkzoNobel, Unilever en Shell. Gewone bestuurders wordt gevraagd een jaar (basis)salaris in de onderneming te steken, de bestuursvoorzitter vaak enkele basissalarissen.


Dit is terug te zien in het onderzoek van de Volkskrant. Eelco Blok, die geacht wordt twee jaarsalarissen in KPN te steken, kocht vijftigduizend aandelen in het eigen bedrijf. Een teken van vertrouwen van 4 ton van de opvolger van Ad Scheepbouwer, want hij kocht het pakket op 25 januari, toen KPN nog bijna 8 euro noteerde. Door allerlei perikelen is dat nu nog maar de helft.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden