Reportage Gezondheidszorg

Zij-instromers in de zorg zijn nodig en kunnen het vak naar een hoger plan tillen

Zij-instromers Lucy Zweerus en Saskia Klijnstra (rood shirt) verzorgen een patiënt thuis in Utrecht. Foto Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Ze zijn nodig om het tekort aan verpleegkundigen te verminderen, maar zij-instromers kunnen het vak met hun werkervaring en kritische houding ook naar een hoger plan tillen. ‘Wij zoeken dingen uit, hoe het beter kan.’

Toen ze nog muziekdocent was, dacht Lucy Zweerus (25) na een lesuur nooit: ik heb echt resultaat geboekt. ‘In de zorg voel ik dat ik zinvol bezig ben, als verpleegkundige kun je heel direct iets voor iemand betekenen.’

Linda Bron (45), al veertien jaar stewardess, voelt zich als een vis in het water op haar stage als wijkverpleegkundige. ‘In de zorg is het veel harder werken dan in de lucht’, merkt Bron op. ‘Ik wil allebei doen, naast elkaar.’

Ruben van der Lely (23) ervaart zijn studie humanistiek niet als zinvol. Maar in zijn stage als wijkverpleegkundige heeft hij ‘echt te maken met de basis van iemands bestaan’.

 ‘Zij-instromers’

Zij zijn drie van de ongeveer 120 ‘zij-instromers’ die aan de Hogeschool Utrecht (HU) de verkorte deeltijdopleiding hbo-v volgen – in leeftijd variëren ze van 23 jaar tot boven de 50. Uiteenlopende carrières hebben ze achter de rug: als fotograaf, milieukundige, bij een verzekeraar.

De animo voor deze opleiding groeit sterk: dit studiejaar is het aantal aanmeldingen verdubbeld tot 68. Mede door de grote personeelstekorten in de zorg durven meer mensen de overstap te maken.

Deeltijdstudenten zijn een van de manieren om iets te doen aan het grote tekort aan verpleegkundigen. Maar net als bij de gewone dagopleidingen is het lastig om geschikte stageplaatsen voor de deeltijdstudenten te vinden. Daar komt de werkervaring van de zij-instromers hun soms goed van pas. Een aantal studenten regelde via het eigen netwerk een stageplek. Wat wel pittig is, is dat de zij-instromers naast hun stage vaak nog moeten werken omdat zij van de stagevergoeding niet kunnen leven.

De HU heeft deze opleiding niet alleen ingericht om de tekorten aan verpleegkundigen te verminderen. ‘Ook om een ander soort verpleegkundigen op te leiden, misschien wel betere’, zegt hun docent Pieterbas Lalleman, gepromoveerd op de manieren waarop verpleegkundigen zorg verlenen en leiderschap tonen. ‘Veel verpleegkundigen vinden het lastig om het systeem waarin ze werken te analyseren en er vragen bij te stellen, terwijl zo’n kritische houding noodzakelijk is om de zorg te verbeteren. Deze denkkracht fiets je met zij-instromers de zorg in. Door hun levens- en werkervaring zijn zij gewend vragen te stellen en na te denken over wat ze aan het doen zijn.’

Scepsis

Aanvankelijk stonden veel stagebegeleiders sceptisch tegenover deze toch wat oudere stagiairs. ‘Sommigen aarzelden om hun meteen veel verantwoordelijkheid te geven’, zegt Lalleman. ‘Maar nu hoor ik een aantal zeggen: doe mij hier maar vier van.’

‘Bij een hbo-zij-instromer denken ze: dat zal wel zo’n boekenmens zijn. Maar wij zijn ons juist meer bewust van onze rol. We zoeken dingen uit, hoe het zit en hoe het beter kan’, zegt Edda Grol (37), voorheen onder meer zelfstandig illustrator en fotograaf. Nu werkt ze op een gesloten afdeling met dementerende ouderen. Creatief denken in de zorg is nodig, merkt ze. Zo bedacht ze als stagiaire een nieuwe manier van werken om de kennis van wondzorg over te brengen op collega’s die daar minder ervaring mee hebben.

Odette de Bruin (48), voorheen werkzaam in de verzekeringswereld, viel het op dat de leden van haar zelfsturende wijkverpleegkundige team ieder op hun eigen manier rapporteerde. ‘Zullen we daar eens over praten, stelde ik voor, over hoe het beter kan.’

Soms is het lastig om als oudere hbo-stagiair de betweter te zijn, bijvoorbeeld als je ziet dat je veel meer ervaren collega’s fouten maken. Dat het been van een patiënt niet op de juiste manier is gezwachteld, waardoor die onnodig pijn lijdt. Dat de 19-jarige mbo’er die haar moest inwerken het bloedsuikergehalte niet goed bepaalde. Omdat het nog aan het begin van de eerste stage was, durfde ze er niets van te zeggen.

De kritische houding van de zij-instromers wordt overigens niet altijd gewaardeerd. Rachel Grubb (30), voorheen zzp’er in de marketing en communicatie – ‘maar ik vond mensen leuker dan verkopen’ – kreeg als feedback ‘dat ze te veel gas gaf’. ‘Tijdens een presentatie op de afdeling was ik de enige die alle medische instrumenten bij naam kende. Goh, heb je haar weer, die stagiaire, hoorde ik toen iemand zuchten. Het kan als bedreigend worden ervaren, zo’n bijdehante tuttebol van 30.’

Marchien Bart (45), voorheen grafisch vormgever: ‘Er zijn ook collega’s van 25 jaar jonger aan wier lippen ik hang. Maar soms proef ik ook ergernis van: die hbo’ers denken dat ze alles weten. De verschillen in niveaus hoeven niet belemmerend te zijn. Als je maar openstaat voor elkaar, elkaar niet ziet als een bedreiging maar als een aanvulling.’ Grol: ‘In de zorg heerst soms angst om je kop boven het maaiveld uit te steken.’

Op het tandvlees

Veel zij-instromers hebben al een baan toegezegd gekregen op hun stageadres. Soms zien ze wat het personeelstekort in de zorg in de praktijk betekent: dat collega’s op hun tandvlees lopen. ‘Schrijnend’, vindt Van der Lely. ‘Wat je in de media ziet, wordt dan realiteit: dat mantelzorgers bijvoorbeeld meer moeten doen als er gaten in het rooster zijn.’

Veel deelnemers vinden de opleiding ook pittig. Toch straalt deze klas zij-instromers vooral blijdschap uit, dat ze de sprong hebben gewaagd. Het is harder werken misschien, voor minder geld soms dan in hun oude werkomgeving, maar hier krijgen ze meer voldoening.

Saskia Klijnstra (26) voelt zich als stagiaire-wijkverpleegkundige bij Careyn in de Utrechtse wijk Ondiep veel meer ‘nodig’ dan toen ze na haar studie rechten bij een verzekeraar werkte – een kantoorbaan was ook niets voor haar, merkte ze. ‘Als je weggaat bij een cliënt staan ze je bij het raam uit te zwaaien. Als ik vertel wat ik nu doe, lekker op m’n fietsje door de wijk, reageren sommigen van mijn oud-studiegenoten: ik ben jaloers, dat wil ik ook doen.’

Bewuster met hun werk bezig

Harke Harkema, coördinerend verpleegkundige bij AxionContinu, is de stagebegeleider van Marchien Bart (45), voormalig grafisch vormgever, in revalidatiecentrum De Parkgraaf in Utrecht. ‘Deze zij-instromers hbo-v zijn echt anders dan reguliere stagiairs: heel jonge mensen vinden nog veel andere dingen leuk naast hun stage, maar de zij-instromers zijn gemiddeld bewuster met hun werk bezig. Ze hebben meer levenservaring, stellen vragen. Ik vind het leuk om te zien hoe Marchien, mede door haar levenservaring, heel gemakkelijk contact maakt met onze patiënten. Ik heb er respect voor dat deze zij-instromers hun carrière achter zich laten en weer als leerling beginnen. Daarom zijn zij aantrekkelijk voor instellingen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.