Zij hadden ook op de troon kunnen zitten

Bij erfopvolging is het toch een beetje toeval wie er op de troon belandt. Zeker als je bedenkt hoeveel bastaardkinderen de Oranjes in de loop der tijd hebben verwekt. Drie nazaten van Willem I die ook hadden kunnen regeren, als het allemaal net wat anders was gelopen. Tekst Sterre Lindhout Foto's Ivo van der Bent

STERRE LINDHOUT

FRENK DER NEDERLANDEN (53, AMSTERDAM), JOURNALIST OP DE SPORTREDACTIE VAN HET PAROOL

'Elke ochtend een glas champagne. Dat is een traditie van prins Bernhard die ik op de eerste dag van mijn koningschap in ere zou herstellen.' Veel verder dan dat reiken de koningsfantasieën van Frenk der Nederlanden doorgaans niet.

Hoewel, als hij op een morgen onverhoopt zou ontwaken in het koninklijk paleis, zou hij in elk geval een daad verrichten. Hij zou het paleis op de Dam teruggeven aan de Amsterdammers. 'Het paleis is als stadhuis gebouwd, ik vind het niet terecht dat de koninklijke familie het in haar bezit houdt.'

Opgroeien met de opmerkelijke achternaam Der Nederlanden, betekende vooral dat hij als kind vaak pesterig Frenk de Duitser werd genoemd. 'Dat ik een bijzondere naam had, wist ik dus wel. Maar de achtergrond interesseerde me toen niet.'

De naam Der Nederlanden werd voor het eerst gegeven aan een jongen en een meisje die vermoedelijk bastaardkinderen waren van koning Willem II van Oranje-Nassau en een van zijn maîtresses. Om de familie voor een schandaal te behoeden, werden deze kinderen, Willem en Marianne, aan het begin van de 19de eeuw overgebracht naar Frederiksoord, een van de Drentse koloniën waar de stedelijke 'paupers' naartoe werden gebracht om een bestaan op te bouwen als boer. In Fredriksoord werden Willem en Marianne ingeschreven met de achternaam 'Der Nederlanden'.

De geboorteaktes van de kinderen zijn verdwenen of vernietigd, dus kon nooit met zekerheid worden vastgesteld dat de kinderen van Willem II waren. Maar de historici die zich in dit wonderlijke verhaal hebben verdiept achten het zeer waarschijnlijk.

Als het klopt, is een van de vijf zonen van Willem der Nederlanden de opa van Frenk. 'Mijn vader vond het altijd maar een onzinverhaal. Niet dat hij het niet geloofde, maar we maakten thuis altijd grappen over familieleden die zich er wel op voor lieten staan verwant te zijn aan de koninklijke familie. Voluit heet ik trouwens Frederik Hendrik der Nederlanden. Dat vind ik dan wel weer humor van m'n ouders.'

Inmiddels kan Der Nederlanden niet meer volhouden dat zijn familiegeschiedenis hem niet interesseert. Hij heeft zelfs, voor de draaiende camera's van RTL Boulevard, aan de deur van het paleis op de Dam staan roepen dat hij naar binnen wilde.

De redactie van Boulevard kwam hem op het spoor door een stuk dat hij in Het Parool had geschreven over zijn familiegeschiedenis. En dat hij dat stuk schreef, kwam weer door een familiereünie in Fredriksoord. 'Toen greep het verhaal me.'

Met de monarchie heeft hij nog steeds niet zo veel. 'In theorie ben ik republikein, maar ik ga er niet de straat voor op.'

De koninklijke familie is niet gewoon, vindt hij. 'Dus ze moeten zichzelf vooral niet te gewoon willen maken. Dat Willem-Alexander zegt dat de mensen hem aan mogen spreken hoe ze willen, vind ik raar. De koning is gewoon majesteit.'

Dat het koningshuis niet gewoon is, komt voornamelijk omdat de Oranjes zo veel geld hebben, vindt hij. 'Zegt Willem-Alexander in dat interview dat hij op zijn hofhouding moet bezuinigen als hij minder geld krijgt. Dat is totale onzin; het vermogen van de Oranjes wordt geschat op een miljard. Ik zou zeggen: dan betaal je het toch uit eigen zak. Dat zou ik tenminste doen, als ik koning was.

'Ik zou trouwens wel een ceremonieel koning worden. Dat lijkt me een zegen, regeren zonder die politieke verantwoordelijkheid en zo min mogelijk controle van de minister-president.

'Het zou mij de vrijheid geven om allerlei stichtingen in het leven te roepen, bijvoorbeeld eentje voor de illegalen die door dit kabinet crimineel zijn verklaard. Wat is dat een belachelijke maatregel. En ik zou ook een fonds in het leven roepen om het wegbezuinigde toneel terug te brengen.'

Der Nederlanden is zich er terdege van bewust dat dit soort stichtingen niet bepaald politiek neutraal zouden zijn. 'Ja ik zou de regering wel een beetje pesten - ik zou een vrolijke linkse pestkoning zijn.'

ANNELIES VAN DER HEEMST(37, RIJPWETERING), MEDISCH SECRETARESSE

Als ze koningin zou zijn, dan het liefst zo eentje als Juliana. 'Want die was heel gewoon en toch koninklijk.' Annelies van der Heemst leest veel over de Oranjes van weleer. Ze weet veel over de laatste Nederlandse koning, Willem III en over Wilhelmina. Maar Juliana, de grootmoeder van onze aanstaande vorst, is haar favoriet. 'In haar tijd stelde het koningschap nog echt iets voor.'

Als ze fantaseert over zichzelf als koningin, dwalen haar gedachten vanzelf naar de tijd van Juliana. Dan zijn er ruisende jurken, dineert de vorstin met buitenlandse hoogwaardigheidsbekleders aan onberispelijk gedekte tafels, en is het een komen en gaan van hofdames.

Het staat alle Nederlanders natuurlijk vrij om te fantaseren over het koningschap, maar in de dromerij van Van der Heemst schuilt een sprankje realiteit. Ze is een rechtstreekse nakomeling van Willem van Oranje, de zestiende generatie, om precies te zijn.

Ze is van de mannelijke lijn, in tegenstelling tot Beatrix en Willem-Alexander. Maar als de strijd om de erfopvolging in deze wijdvertakte familie net anders was beslecht, had het zomaar gekund dat Annelies van der Heemst zich nu in plaats van Willem-Alexander opmaakte voor het koningschap.

'Ik ben blij dat het niet zo is gelopen, ik zou zeker niet willen ruilen. Ik denk weleens: als je tot de koninklijke familie behoort kun je nooit jezelf zijn, nooit even de hond uitlaten en naar het winkelcentrum. En als er dan iets ergs gebeurt, zoals bij Friso, zit de hele wereld op je lip.'

Beatrix vond ze een goede koningin, maar een beetje stijf. 'Ze heeft, voor zover ik kan bedenken, nooit een fout gemaakt. Dat is knap. Maar ze is zo streng in haar voorkomen. Ik zou wat opener willen zijn, en meer gewone mensen bezoeken, zoals prinses Diana in Engeland deed. Ik zou net als zij veel naar ziekenhuizen en weeshuizen gaan. Die mensen hebben de meeste behoefte aan een rolmodel. Dichtbij de mensen zijn, hun verhalen horen. Dat is een belangrijke taak van een koningin.'

'Willem-Alexander gaat dat meer doen dan zijn moeder, denk ik. Hij wordt een leuke koning. Als hij praat, zie je dat hij over elk woord nadenkt, maar toch komt hij gewoon over. Dat moet je maar kunnen.'

Van der Heemst is blij dat Willem-Alexander zijn eigen naam houdt, dat hij zich niet Willem IV gaat noemen.'Dat past niet bij hem. Hij zei het zo mooi in het interview vorige week, hoe zei hij het ook alweer? O ja: ik ben geen, ehm, protocolfetisjist. Hij is gewoon gewoon. Dat past in deze tijd, waarin beroemde mensen laagdrempelig zijn.'

Ze waardeert Willem-Alexander om zijn gewoonheid, maar houdt ook van de koninklijke grandeur uit vervlogen tijden. 'Ja, dat is een rare tegenstelling.' Zelf zou ze liever een eeuw geleden koningin zijn geweest dan nu. Toen bestond rondom het hof nog een soort mysterie. En er was ook nog niet zo veel kritiek op het koningshuis.

Maar als ze in het hier en nu de troon zou bestijgen, zou ze zich net als Willem-Alexander neerleggen bij een ceremonieel koningschap. 'De koning is gekozen door erfopvolging, de regering door het volk. Dat is meer van deze tijd.'

'Ik begrijp ook wel dat mensen kritiek hebben op het koningshuis. Ik vind zelf ook dat ze moeten bezuinigen. De rest van Nederland lijdt onder de crisis en zij leven op dezelfde voet door. Omdat ik niet weet waar ze het geld aan uitgeven, kan ik ook niet beoordelen of ze zo veel nodig hebben.'

'Als ik koningin was, zou ik het volk meer inzicht geven in mijn uitgaven. Want het volk wil ook dat het koningshuis een soort voorbeeldfunctie heeft voor het land. De koningin kan dus niet zelf de borden in de afwasmachine zetten als er staatsbezoek is, daar is personeel voor nodig. En personeel is duur. Maar ik denk dat mensen die hoge kosten beter begrijpen als ze weten waar het geld naartoe gaat.'

SIRAH GUIT (62, DEVENTER), MEDEWERKSTER OPTICIEN

Ontdekken dat je verwant bent aan een koningshuis is bijzonder. Maar ontdekken dat je verwant bent aan het koningshuis van een land waar je jezelf als immigrant beschouwt, is een vreemde gewaarwording.

Sirah Guit werd vijf jaar geleden gebeld door het televisieprogramma Verre Verwanten (NTR), of ze samen met een bekende Nederlander wilde meedoen aan een aflevering van deze historisch-genealogische quiz. Ze zeiden erbij dat aan het einde van het programma zou blijken dat ze bekende voorouders had. Ze zeiden niet wie.

'Ik kwam uit Indië. In 1960 ben ik als 9-jarige naar Nederland gekomen, gevlucht eigenlijk. Mijn vader was als dienstplichtige naar Indonesië gestuurd, daar trouwde hij met mijn moeder. Na terugkomst in Nederland zijn ze gescheiden. Daardoor voel ik me vooral verwant aan de familie van mijn moeder, de Indische kant.'

Via haar vader bleek Guit verwant aan de Oranjes. Ze is een rechtstreekse afstammeling van Prins Maurits, de zoon van Willem van Oranje. 'Zoiets verwacht je niet. Ik vond het leuk om te horen en de kleinkinderen waren apetrots. Maar verder, tja, wat moet je er verder mee? Het levert me niets op dat ik familie ben van de koningin.'

Het Nederlandse koningshuis beschouwde Guit altijd als een gegeven. 'Ze waren er gewoon altijd. En dat vind ik fijn hoor. Ik heb het idee dat Nederland vanwege het koningshuis veel rustiger is dan veel republieken; kijk naar Indonesië. Ik leef in een veilig land en ik ben tevreden met wat ik heb. En ik heb altijd wel het gevoel gehad dat het koningshuis verantwoordelijk was voor de rust hier in Nederland. Daar ben ik ze wel dankbaar voor.

'Ik heb dus bewondering voor het koninklijk huis, maar ik moet er niet aan denken om in de schoenen van Willem-Alexander te staan. Ik zou niet in zo'n koninklijk harnas kunnen. Beleefd ben ik wel, maar ik zou niet altijd in het middelpunt van de belangstelling willen staan, altijd present zijn bij openingen en andere formele gelegenheden. En altijd met van die stijve kleren aan. Ik moet er niet aan denken. Als ik klaar ben met werken, lig ik languit op de bank.'

Zich inleven in de Oranjes vindt ze moeilijk, omdat ze de koninklijke familie als 'hogere mensen' dan zijzelf beschouwt. 'Dat komt toch door die naam, en door hun opvoeding.' Ze denkt niet dat ze zich kunnen inleven in gewone Nederlanders. 'Dat zie je ook door het schandaal rond dat vakantiehuis in Afrika. Dat hebben ze gewoon verkeerd ingeschat.'

Als Guit zelf door een onwaarschijnlijk noodlot alsnog op de troon terecht zou komen - 'ik kan dat dus echt niet, maar als het echt moest' - zou ze het wel anders doen dan de Oranjes. 'Ik heb ervaring met mensen die weinig geld hebben, ik heb tussen de werklozen geleefd, dus ik zou een socialere koningin willen zijn dan Beatrix. Ik zou me meer om de armen bekommeren, er meer geld aan uitgeven. En ik zou ze beter begrijpen.'

Ze zou zich ook gewoon met 'jij' laten aanspreken, in plaats van met majesteit. 'Door volwassenen dan, hè. Dat gejij en gejou door broekies van 11, 12 jaar, dat moeten we niet hebben.'

Ze zou de Nederlanders er geregeld aan herinneren dat het belangrijk is met elkaar te delen en ze zou het belang van voedselbanken benadrukken. Dat zou misschien wel haar belangrijkste taak zijn. En om geloofwaardig over te komen zou ze zelf ook wat meer op de kleintjes letten. Zo zou koningin Sirah Guit de privéjet van de koninklijke familie van de hand doen. 'Dat is toch echt nergens voor nodig? Er zijn genoeg vliegtuigen.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden