INTERVIEW

Zij fotografeerde jarenlang de bewoners van Los Angeles

In een van de beruchtste wijken van Los Angeles fotografeert Dana Lixenberg al twintig jaar de bewoners - nu te zien in Amsterdam. Waarom beet ze zich erin vast en wat heeft ze bereikt?

Rubi and Paula, 2009. Beeld Dana Lixenberg

Bij haar eerste bezoek fotografeerde ze de jonge vrouw die China werd genoemd in het speeltuintje midden in de wijk. Krullers in, trainingspak aan en licht achterover hangend voor het dramatische effect, terwijl ze op de trap van de glijbaan stond te poseren. Het was maart 1993 en de speeltuin lag naast het parkeerterrein op de hoek van de 115de straat en Croesus Avenue, bij een aantal huizenblokken die Imperial Courts werden genoemd, gebouwd in 1944, midden in Watts, een wijk in een deel van Los Angeles dat in 1993 nog South Central L.A. heette, maar nu South L.A. Alsof je daarmee de geschiedenis kan wegvegen.

In het fotoboek, dat een verslag is van haar inmiddels 22-jarige relatie met Imperial Courts, heeft de Nederlandse fotograaf Dana Lixenberg (1964) een foto van Tye, de dochter van China, naast haar moeder gezet. China werd een van de vrienden van de fotografe in de buurt; geestig, slim en charismatisch, maar ook een vrouw die te veel dronk, in een leven dat nergens heen ging. In 2009 verdween ze, vermoedelijk vermoord, hoewel haar lichaam nooit is teruggevonden. Onder de foto in de speeltuin staat: China, 1993 (overleden 2009). De foto van haar dochter is in 2008 gemaakt, ze zal zonder haar moeder opgroeien.

'I'm from a place, where death is around the corner', rapt Floss, een lokale dichter. En wie door het boek Imperial Courts bladert, de gelijknamige tentoonstelling bezoekt of de indrukwekkende webdocumentaire Imperialcourtsproject.com bekijkt, kan Floss alleen maar gelijk geven.

Dana Lixenberg, met haar overzicht van twee decennia buurtleven, heeft in haar boek de moeders naast hun eigen, inmiddels even oude, dochters geplaatst, de levenden naast de doden, en de vermoorde jongeman naast de jongen die hem heeft vermoord. Het is moeilijk de wijk te verlaten, dood en celstraf niet meegerekend. Bij elk nieuw bezoek vroeg ze zich af wie ze nu weer ging aantreffen.

Tye, 2008. De dochter van China. Beeld Dana Lixenberg

Het kruisje

Er is veel veranderd in de wijk en veel is hetzelfde gebleven. Ze is zelf als fotografe opgegroeid in deze straten: de eerste foto's uit 1993 lanceerden het Amerikaanse deel van haar carrière (ze woont in New York en Amsterdam) en ze is inmiddels een vertrouwde verschijning in een buurt die grotendeels genegeerd wordt door Amerikaanse media.

We komen het kruisje, het overlijdensteken, vaker tegen in het boek. Zeker bij de foto's die Dana Lixenberg als twintiger in de buurt maakte. 'Er lagen in die tijd overal patroonhulzen', zegt ze in haar Amsterdamse werkkamer. Ze voelde zich niet onveilig, maar zorgde wel dat ze voor het donker weer weg was. Haar ingang in de buurt was OG (Original Gangster) Tony Bogard, beter bekend als TB, leider van de Imperial Courts PJ Watts Crips, de bende die in een bloedig conflict met aartsrivalen Bloods was verwikkeld. In het eerste jaar dat ze fotografeerde, sloten de Bloods en de Crips een wapenstilstand. 'Dat betekent niet dat er geen bendes meer zijn', zegt ze, de lijnen lopen alleen anders: het is het ene blok tegen het andere. TB is nog altijd een legende in deze straten. Hij maakte nog net het bestand tussen de rivalen mee en werd in 1994 doodgeschoten.

Tot op de dag van vandaag wordt de fotografe voorgesteld als 'Dana, she came with TB'. Hij liet haar pas op de allerlaatste dag van haar bezoek een portret van hem maken, imposant, argwanend. 'You want to put some niggas on display?' had hij haar spottend bij hun eerste ontmoeting gezegd. En: 'What do we get out of this?' (Wat krijgen we ervoor terug?) Dat is een vraag die ze al 22 jaar probeert te beantwoorden.

Untitled V, 2013, een van de recente foto's die Dana Lixenberg heeft gemaakt in de wijk Imperial Courts in Los Angeles. Beeld Dana Lixenberg

Van New York tot Amsterdam

Dana Lixenberg (Amsterdam, 1964) studeerde aan de Londen College of Printing (1984-1986) en aan de Gerrit Rietveld Academie (1987-1989). Naast Nederlandse bladen fotografeerde ze voor Amerikaanse publicaties als Vibe, Newsweek, New York Times Magazine, The New Yorker en Rolling Stone. Ze publiceerde fotoboeken als USA (2001), Jeffersonville, Indiana (2005), The last days of Shishmaref (2008) en Set Amsterdam (2011), een fotoproject dat parallel liep aan de opnamen van de eerste serie van A'dam - E.V.A.

South Central

In 1992 bezocht Dana Lixenberg voor de eerste keer South Central, in opdracht van Vrij Nederland. De aanleiding voor dat bezoek waren de Rodney King-rellen die vlak daarvoor door de straten van Watts golfden, echo van de beruchte rellen uit de jaren zestig. Beelden van brandstichtingen en plunderingen, als reactie op de vrijspraak van agenten van de LAPD, die Rodney King bij een aanhouding hadden mishandeld, gingen de hele wereld over. Dat eerste bezoek maakte een diepe indruk en gaf Lixenberg het idee voor een fotoproject dat beslissend zou zijn voor haar carrière en tot een levenslange band met de mensen uit de buurt zou leiden.

Het viel haar op hoe de Amerikaanse media de beelden bij elkaar sprokkelden in de zwarte buurten. Op zoek naar de woede, de achterstand en de sporen van de frustratie die geleid hadden tot de rellen, werden in bliksembezoeken de clichés op een hoop geveegd en in het avondnieuws gepresenteerd als het decor van de stedelijke hel.

Dana Lixenberg besloot de andere kant op te gaan en de mensen in de buurt haar volle tijd en aandacht te geven. Een jaar later keerde ze terug naar de buurt. Ze ging werken met een 4 bij 5 grootbeeldcamera, een onhandig zwaar ding op een statief, waarmee je alleen langzaam en zorgvuldig kunt werken. Haar hele werkwijze zei: ik neem de tijd voor jullie. Ze schoot in zwart-wit, bij daglicht, met neutrale achtergronden, en liet de vooral in 1993 overvloedige sporen van de heersende bendecultuur buiten beeld.

China, 1993 (overleden 2009). Beeld Dana Lixenberg

Imperial Courts

De inwoners van Imperial Courts werden gezien. En Dana Lixenberg werd gezien. Haar eerste Imperial Courts-foto's hingen op het fotofestival Naarden - samen met de strandfoto's van Rineke Dijkstra. Beiden studeerden aan de Rietveld Academie in Amsterdam. Het Amerikaanse tijdschrift Vibe, in 1993 opgericht door componist en producer Quincy Jones als magazine voor zwarte muziek en cultuur, plaatste een serie Imperial Courts-foto's in een van de eerste nummers. Ze kreeg er wel commentaar op: die blanke fotografe die dacht de zwarte cultuur vast te leggen.

De Imperial Courts-foto's uit 1993 betekenden het begin van haar internationale carrière als fotografe voor portretten van wereldsterren en burgers, die dezelfde behandeling kregen als de inwoners van de Imperial Courts. In 2008 keerde ze pas terug en fotografeerde ze ook de nieuwe generatie, de kinderen van haar eerste contacten in de buurt, en hoorde de verhalen over de mensen die waren verdwenen. Ze zag de buurt veranderen (er kwam een nieuwe speeltuin), maar de positie van Imperial Courts op de Amerikaanse maatschappelijke ladder bleef ongewijzigd. De Latino's, de nieuwe immigranten, waren in opkomst. Er waren wel oorspronkelijke inwoners verhuisd, maar meestal naar andere, goedkopere buurten aan de rand van de stad die langzaam de woestijn in groeit. Na 2008 bleef ze komen. Imperial Courts was niet langer een onderdeel van haar werk, maar van haar leven.

Spider, 1993. Beeld Dana Lixenberg

Speciale editie

Het project waaierde uit. Ze begon de omgeving vast te leggen en geluids- en video-opnamen te maken. In Huis Marseille presenteert ze op drie schermen een indrukwekkende videoinstallatie. De buurt krijgt kleur, die eeuwig blauwe lucht, het verwassen pastel van de huizen. Maar de meeste indruk maakt het geluid, een schok na de verstilde zwart-wit foto's. Het eeuwige geraas van de snelwegen die door Watts lopen, de valse jingle van de rondcirkelende ijscowagens, de stemmen van de bewoners, de poëzie van hun taal.

Ze heeft een speciale editie van het boek laten maken in een oplage van vijfhonderd, die ze een paar weken geleden heeft uitgedeeld op een barbecue in de buurt. Ze had geleerd van die keer in 1999, toen ze de buurt had uitgenodigd voor een expositie op Hollywood Boulevard. Ze had net zo goed op een andere planeet kunnen exposeren; niemand kwam. Ze heeft geluidsopnamen gemaakt om de reacties vast te leggen. Tussen alle OMG's! en Who that's! door de constatering 'You can see the spirit in the people.'

Op de achterzijde staat 'To Imperial Courts, Watts, Los Angeles. With love.' In gouden letters.

Dana Lixenberg: Imperial Courts, 1993 - 2015, 12/12 t/m 6/3, Huis Marseille, Amsterdam. Gelijknamig boek verschenen bij Roma Publications, 60 euro. Met Eefje Blankevoort en Sara Kolster maakte ze de webdocumentaire Imperialcourtsproject.com


Nieuw! Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden