Profiel Prinses Christina

Zielige prinses, zingende prinses, cashende prinses: Christina veilt haar koninklijke kunstbezit

Prinses tegen wil en dank heeft ze zichzelf genoemd. Het liefst was prinses Christina (71) anoniem door het leven gegaan. Door de veiling van haar koninklijke kunstbezit, die morgen begint, zal dat ook dit jaar niet lukken.   

Prinses Christina in 2017. Beeld ANP

Met het uitbrengen in 2000 van een eigen kerst-cd komt voor prinses Christina, klassiek geschoold zangeres, een langjarige droom uit. Als gasthoofdredacteur van weekblad Margriet vertelt ze daarover: ‘Nu kan ik laten zien wie ik ben, in plaats van alleen maar wat ik ben.’

Met wat zij is, worstelt Christina (71) al heel haar leven. Ze is de vierde en jongste dochter van oud-koningin ­Juliana en prins Bernhard, tante van koning Willem-Alexander. Prinses tegen wil en dank, heeft ze bij herhaling kenbaar gemaakt. Als lid van de koninklijke familie ligt publieke aandacht altijd op de loer, terwijl ze naar eigen zeggen het liefst anoniem door het leven gaat.

Dat zal ook in 2019 niet lukken, nu duidelijk is dat zij een waardevolle ­tekening van Peter Paul Rubens (1577-1640) onder de hamer laat komen. Het is een voorstudie van het imposante altaarstuk De Kruisoprichting uit de Onze-Lieve-Vrouwekathedraal in Antwerpen. Verwachte opbrengst: tussen de 2,5- en 3,5 miljoen dollar.

Het kunstwerk maakt deel uit van twee veilingen uit koninklijk bezit die morgen en 30 januari worden gehouden bij Sotheby’s in Londen en New York. Tot de stukken behoren Chinees porselein, servies, glas- en zilverwerk, en tekeningen – waaronder een kopie van een verloren gegaan werk van ­Leonardo da Vinci.

Het zijn bezittingen uit de nalatenschap van Juliana, overleden in 2004, en rond het vermarkten ervan zijn talrijke vragen te stellen. Was het niet netter geweest ze eerst aan Nederlandse musea aan te bieden? Zodat zij een bod hadden kunnen doen? Bijvoorbeeld met financiële hulp van de Vereniging Rembrandt, waarvan Christina’s oudste zus Beatrix nota bene beschermvrouwe is?

NRC Handelsblad, dat in de veilingcatalogus de herkomst van het aangebodene ontdekte (‘property of a princess’), schreef een kapittelend commentaar. ‘Noblesse oblige. Kunst is meer dan zijn marktwaarde. Wil een Oranje er vanaf, dan kan deze een goed tehuis zoeken in een Nederlands museum. Het moet niet, maar het is wel zo koninklijk.’

Zorgenkindje

Christina is altijd liever haar eigen gang gegaan, sinds ze zich heeft losgemaakt van de bedillerige omgeving waarin ze als ‘de zielige prinses’ opgroeide. Ze wordt geboren als Marijke op paleis Soestdijk in Baarn op 18 februari 1947. Al snel blijkt zij een ernstige oogafwijking te hebben, gevolg van de ziekte rodehond die Juliana tijdens de zwangerschap opliep. Tot de ingeroepen hulptroepen behoort ­‘gebedsgenezeres’ Greet Hofmans. Voor Christina kan Hofmans weinig doen, maar voor Juliana wordt zij van grote spirituele betekenis. Het leidt tot spanningen aan het hof en zelfs een dreigende echtscheiding van Juliana (1909-2004) en Bernhard (1911-2004).

Prinses Christina in 1955. Beeld ANP

Intussen wordt Marijke als zorgenkindje opgevoed, omringd door bedienend personeel, wat haar matig ­bevalt. Geleidelijk aan gaat het beter met haar en ontdoet zij zich van de betutteling. Na de middelbare school trekt zij in bij een bevriende familie in Amersfoort. Aan de sociale academie De Horst in Driebergen oriënteert zij zich op haar toekomst. Ze legt haar naam Marijke af (‘te zoet, te kinderachtig’) en laat zich noemen naar haar tweede naam, Christina.

Prinsessen Christina, Irene, Beatrix en Margriet, 1959. Beeld ANP

In 1966 begint zij een studie pedagogiek aan de Universiteit Groningen en gaat zij op kamers. Maar onvrij blijft het leven in Nederland en, mede gevoed door de sinds haar 6de ontwikkelde muzikale interesse, volgt zij een conservatorium-opleiding in het Canadese Montreal. Ze haalt een master muziekpedagogiek, waarna ze zich vestigt in New York en een baan vindt als zangpedagoge.

In haar Juliana-biografie uit 2017 schrijft onderzoeker Jolande Withuis: ‘Om wat ze ondanks haar handicap had bereikt, was haar jongste dochter Juliana’s grote trots. Zij had het door haar ‘sterke persoonlijkheid’ in het leven ‘helemaal zelf gemaakt’. Dat zij een ‘echt talent’ had, betekende ‘een grote levensvervulling’. Juliana’s bezoeken aan Christina in Canada en de VS waren de ‘feestmomenten’ in haar bestaan.

In New York ontmoet Christina in 1972 de Cubaanse, katholieke balling Jorge Guillermo, met wie zij zich in februari 1975 verlooft. Bij die gelegenheid zegt ze tegen Elsevier: ‘Ik wil gewoon leven in een heel simpel flatje, zonder huisbedienden. Ik ben meer dan zes jaar geleden uit Nederland vertrokken, omdat ik minder publieke belangstelling wilde hebben. Dat is aan de overkant van de oceaan wel gelukt. In Amerika leef ik veel vrijer dan hier.’

Christina met man Guillermo en zoon Bernardo, 1979. Beeld ANP

Het huwelijk wordt op 28 juni 1975 in Baarn voltrokken, op huwelijkse voorwaarden. De kerkelijke inzegening, een oecumenische dienst, is dezelfde dag in Utrecht. Op haar verzoek laat het kabinet een toestemmingswet achterwege, waardoor Christina niet langer lid is van het Koninklijk Huis. Ze staat op dat moment negende in lijn voor de troonopvolging.

Tegen Henk van der Meyden van De Telegraaf zegt ze later: ‘Dan sta je toch wel heel ver van de troon af om lid te blijven van het Koninklijk Huis, met al die verplichtingen en dat protocol dat daar nu eenmaal bij hoort. Ik verlangde naar vrijheid. En die kreeg ik op deze manier.’

Midden jaren tachtig keert Christina terug naar Nederland. Inmiddels is zij moeder van drie kinderen: Bernardo (1977), Nicolás (1979) en Juliana (1981). Het gezin neemt zijn intrek in de speciaal gebouwde villa De Eikenhorst op landgoed De Horsten in Wassenaar. Christina heeft als ‘gewone’ Oranje nooit een uitkering van de staat ontvangen en is dus altijd afhankelijk ­geweest van familiekapitaal en eventuele eigen inkomsten.

In 1988 maakt zij, voor zover ­bekend, voor het eerst bezittingen via een veiling te gelde. Hoewel Juliana veel van het koninklijk kunstbezit in stichtingen heeft ondergebracht – fiscaal voordelig en een garantie dat collecties bij overerving niet uit elkaar vallen –, blijven sommige stukken daarbuiten. Christina brengt een collectie munten en penningen onder de hamer, afkomstig van haar grootmoeder, koningin Wilhelmina.

Geen ‘simpel flatje’

Het huwelijk met de onbestemde Guillermo houdt geen stand. In 1996 wordt de echtscheiding afgerond. Een ‘simpel flatje’ blijkt De Eikenhorst ook qua inrichting niet te zijn geweest als in november 1996 een groot deel van de inboedel bij Sotheby’s in Amsterdam op de veiling komt. Op foto’s van toen is te zien dat de Rubens van nu er aan de muur hangt. De tekening blijft buiten de veiling. Christina verhuist met haar kinderen terug naar New York. In Den Haag houdt zij de beschikking over een appartement boven de Koninklijke Stallen achter paleis Noordeinde. Guillermo verdwijnt uit de publieke aandacht.

Prinses Christina en haar moeder prinses Juliana volgen vanuit het Kabinet van de Koningin aan de Korte Vijverberg de rijtoer van de Gouden Koets, 1994. Beeld ANP

Christina niet; zij is net als prinses Margarita het levende bewijs dat ook een Oranjetelg die geen lid (meer) is van het Koninklijk Huis de ministe­riële verantwoordelijkheid kan activeren. In 2009 blijkt uit publicaties in de Volkskrant dat Christina, in de jaren voordien naar Londen verhuisd, het van haar ouders geërfde vermogen heeft ondergebracht bij een brievenbusfirma op het Kanaaleiland Guernsey. De prinses betaalt hierdoor in Groot-Brittannië geen vermogens­belasting. De trust wordt vanuit ­paleis Noordeinde, het werkpaleis van koningin Beatrix, bestuurd.

Ook hier geldt: niet verboden, wel moreel betwistbaar. Belastingontwijking via fiscale vrijhavens is ook dan al een heikel politiek thema. Volgens toenmalig premier Jan Peter Balkenende, in antwoord op Kamervragen, is de paleisroute bedacht ‘om redenen van bescherming van de persoonlijke levenssfeer’.

Ook nu zijn Kamervragen gesteld over de handelwijze van Christina. Zowel minister Ingrid van Engelshoven (D66, Cultuur) als premier Mark Rutte (VVD) heeft laten weten de veiling als een privékwestie te zien. De veilingstukken staan niet vermeld in het Register Beschermde Cultuurgoederen en de wettelijke procedures zijn nageleefd.

Christina woont afwis­selend in Rome en Porto Ercole, de Italiaanse kustplaats waar de (nu afgebroken) vakantievilla van ­Juliana en Bernhard stond. Vlak voor de zomer maakt de Rijksvoorlichtingsdienst plotseling bekend dat Christina aan botkanker lijdt. ‘Zij beschouwt haar ziekte als een chronische conditie waar zij goed mee kan leven’, aldus de RVD.

Bij het vijftigjarig bestaan in 2017 van het naar haar vernoemde Prinses Christina Concours formuleert ‘de zingende prinses’ haar ‘levensvervulling’ – tijdens de uitvaart van haar beide ouders zingt ze – tegen RTL Nieuws nog zo: ‘Zang is het instrument dat uit jezelf komt. Dat is het meest persoonlijke instrument.’

Schetsen, niet van potlood op papier maar van olieverf op doek. V-vlogger Lisa Koetsenruijter nam een kijkje bij Pure Rubens in museum Boijmans van Beuningen. Eigenlijk zijn deze voorproefjes van de barokke meester de enige werken die helemaal van zijn hand zijn: de ‘echte’ schilderijen zijn grotendeels door assistenten geschilderd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.