'Zielig voor die mensen, maar ja...'

De klanten van de succesvolle Primark-kledingwinkels weten niet zo goed wat ze ermee aan moeten. Ze hebben gehoord van de ramp in Bangladesh. 'Maar je moet toch ook op je centjes letten.'

ALMERE - Shiva (21) en David (18) uit Lelystad


Loubna (14) uit Bussum


Gekocht:te veel om op te noemen Melissa: Het was anderhalf uur met de trein vanuit het noorden van Friesland. De drukte viel me mee. We zijn vierenhalf uur binnen geweest.'


Boukje: 'Ik heb 73 euro uitgegeven en Melissa 92.'


Melissa: 'Over dat ongeluk had ik wel gehoord. Maar het is niet bij mij opgekomen om dan maar niet te gaan. Het is toch zo dat zij daar werk hebben als wij hier kleren kopen.'


Boukje: 'Het is wel oneerlijk dat die mensen heel weinig verdienen en de eigenaars hier veel. Primark heeft geld gegeven, maar daar krijg je natuurlijk die mensen niet mee terug.'


Melissa: 'Nu nog even naar H&M en McDonald's en dan weer naar huis.'


Gekocht:1 bh


Shiva: 'We verkopen hier verderop lachgas op het bevrijdingsfestival, we zijn even weggelopen om voor mij een bh te kopen. Ik was al eens wezen kijken, maar toen had ik geen geld. Ik zou nooit alleen maar hier kleren kopen. Ik weet van die ramp in Bangladesh. Ook als ik andere goedkope kleding koop, denk ik wel aan de mensen die dat maken. Maar ik zet mij in voor de dieren. Ik help zwerfdieren in Spanje. Laat anderen zich maar inzetten voor mensen en kinderen. Als die mensen daar meer gaan verdienen, gaan ze ook meer vlees eten. Dat is misschien cynisch, maar zo zie ik het wel.'


David: 'Ik ben het daar wel mee eens.'


Gekocht:broek en bloesje


'Het jurkje dat ik aan heb, komt ook van Primark. Dat heb ik vrijdag gekocht in Hoofddorp. Mooi en niet duur. Nu ben ik samen met mijn moeder en mijn zussen hier, gezellig met de trein vanuit Bussum. Nog even een patatje eten en dan weer terug. Zo gaan we denk ik wel elke twee weken naar de Primark. Het zijn leuke kleren en ze zijn lekker goedkoop. Ik had niet gehoord dat er zoveel doden zijn gevallen in een fabriek waar ze deze kleren maken. Maar als ik het wel had geweten, was ik denk ik toch wel gegaan. Het is zielig voor die mensen, maar als je kleren koopt, wil je toch goedkoop mooie dingen. Die heb je hier.'


Melissa (16) en Boukje (16) uit Garijp en Drachten


Triomfantelijk houdt een tienermeisje haar bonnetje omhoog. '30 euro onder mijn budget gebleven!' Haar moeder kijkt voor de deur van Primark Almere nieuwsgierig naar de volle tas die haar dochter draagt. Het meisje haalt er een kettinkje uit, maar heeft geen tijd geen tijd om al haar aankopen te tonen. 'Ik heb nog wat over dus we kunnen nog even naar de H&M.'


Duizenden mensen komen zondagmiddag uit het hele land naar de Primark in Almere. Dezelfde keten die vorige week in het nieuws kwam nadat honderden textielarbeiders in het Bengaalse Dhaka onder het puin werden bedolven toen hun fabriek instortte. Er was gewaarschuwd over scheuren in het gebouw, maar de eigenaar vond dit geen reden het pand te ontruimen.


Ook zondag, als de meute shoppers in Almere in de lange rij voor de kassa's staat, komen er nare berichten uit Dhaka. Het dodenaantal is opgelopen tot 622 en onduidelijk is hoeveel lichamen nog onder het puin liggen. Sinds vorige week woensdag werden 200 lijken gevonden, hoewel er volgens de autoriteiten 149 vermisten waren. Het architectenbureau dat het gebouw ontwierp, zegt dat het nooit bedoeld was voor zware machines.


In Almere laat het winkelend publiek zich er niet door afschrikken. 'Ik had er wel van gehoord', zegt Anneke, speciaal met haar gezin uit Tiel naar Almere gekomen. 'Maar ik had de meiden beloofd dat we zouden gaan. En je moet ook op je centen letten.'


Sinds enkele jaren verovert het Ierse concern de wereld met een even simpele als effectieve formule: verkoop voor een prikkie kleding die sterk lijkt op de ontwerpen van topmerken. In Almere trekt een meute kooplustigen langs de kleurige kledingrekken. In de arm een 'mandje' dat veel weg heeft van een uit de kluiten gewassen vuilnisbak . Op de rekken schreeuwen eencijferige prijskaartjes de klanten toe. Voor nog geen twee tientjes koop je hier een volledige zomeroutfit.


De twintig kassa's zijn continu in gebruik. Veel tieners die met hun kleedgeld eindelijk een serieuze garderobe kunnen aanschaffen, veel moeders met kroost, veel hoofddoeken ook.


Primark wordt als grote bedreiging gezien voor andere winkels die op prijs concurreren zoals Hema en H&M. In 2008 ging de eerste winkel in Nederland open. Na Rotterdam volgden Hoofddorp, Almere en Zaandam. In het najaar komt er een in Zoetermeer.


De harde realiteit achter die succesformule werd vorige week weer pijnlijk zichtbaar. Voor heel weinig geld en onder slechte arbeidsvoorwaarden werken fabrieksarbeiders aan de andere kant van de wereld in onveilige fabrieken. Moeder Anneke weet in Almere niet zo goed wat ze ermee aanmoet: 'Het probleem is ook dat je niet meer weet waar je dan wel kunt kopen.' Want vorig jaar kwam C&A nog in het nieuws toen bij een brand in een andere fabriek in Bangladesh meer dan honderd mensen omkwamen.


Geen kleding kopen die in het buitenland is gemaakt is ook geen oplossing, zegt de Friese Melissa (16). 'Als wij niets kopen, verdienen zij ook niets.'


Onderzoeker Martje Theuws van de Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen geeft de shoppers tot op zekere hoogte gelijk. 'De druk tegen lagere prijzen te werken is een algemeen probleem in de textielindustrie.' En een hoge prijs is nog geen garantie dat het product wél op een eerlijke manier gemaakt is. 'Ook duurdere merken zijn in opspraak gekomen wegens misstanden in hun fabrieken.'


Fabrieken uit Bangladesh boycotten is volgens haar ook niet gewenst. 'Het is een straatarm land en in principe kan de textielindustrie daar ook heel veel goeds brengen.' Teuws vindt het vooral belangrijk hoe Primark en andere bedrijven nu met deze ramp omgaan, en of de compensatie die nabestaanden krijgen toereikend is.


Maar het belangrijkste is dat alle bedrijven die hun kleding in lagelonenlanden laten maken er sterker op toezien dat hun leveranciers fatsoenlijk met hun personeel omgaan. 'Daar ligt de echte oplossing. Niet alleen bij verontwaardiging over die lage prijzen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden