ZIELIG GEZICHT

HET moet in Zwolle geen plezierige bijeenkomst zijn geweest voor Paul Rosenmöller. Terwijl de welbespraakte partijleider van GroenLinks zich al jaren probeert te profileren als een redelijk links alternatief voor Wim Kok, plaatste het congres zijn partij hardhandig buiten de politieke realiteit....

Invoering van een presidentieel stelsel, opheffing van de NAVO, een actieve deelname aan vredesoperaties gecombineerd met draconische bezuinigingen op defensie: het klinkt nogal radicaal.

Financieel verantwoord lijken de voorstellen ook niet helemaal. Het verlangde basisinkomen voor alle burgers kost zo'n twaalf miljard gulden, de bepleite verhoging van de koopkracht van uitkeringstrekkers met 10 procent minstens zes miljard. Het verkiezingsprogramma van GroenLinks doet denken aan het verlanglijstje van een verwend kind, dat weigert in te zien dat het geld zijn ouders niet op de rug groeit.

Zo slaagt de partij er nooit in regeringsverantwoordelijkheid te verwerven. Zo krijgt zij nimmer de gelegenheid de onderklasse, waarover Rosenmöller zulke verontrustende verhalen schrijft, een steuntje in de rug te bieden.

Met een kader dat linkser is dan hijzelf worstelt ook die andere opponent van paars, Jaap de Hoop Scheffer. De christen-democratische voorman doet, met zijn pleidooien voor law and order en het sluiten van de grenzen voor Koerden, verwoede pogingen de VVD rechts in te halen. Hij wordt hierbij echter allesbehalve geholpen door de ideologen in zijn partij die naar de PvdA lonken, door het opmerkelijk progressieve verkiezingsprogramma en door de nieuwkomers op de kandidatenlijst die zich vooral druk maken om het sociale gezicht van hun stroming.

Het leiding geven aan het CDA in deze tijd lijkt überhaupt geen pretje. Een overzicht van de, conjuncturele en structurele, problemen waarmee de christen-democraten kampen, doet een aanhanger van de partij welhaast de moed in de schoenen zinken.

Allereerst is er het financieel-economische succes van het zittende kabinet. Minister van Financiën Zalm presenteerde vorig jaar een droombegroting en kon vergenoegd melding maken van velerlei positieve ontwikkelingen. Het financieringstekort daalt, de werkgelegenheid neemt toe, de lastendruk neemt af, het kan niet op. Voor le miracle Hollandais is natuurlijk de basis gelegd door de kabinetten-Lubbers, maar dat zal niet iedere kiezer zich realiseren.

Voorts maakt paars nog steeds een betrekkelijk ontspannen indruk. PvdA en VVD, zo heeft Frank de Grave onlangs in Liberaal Reveil uitgelegd, vissen niet of nauwelijks in dezelfde electorale vijver, waardoor het gevoel van competitie kleiner is. Makkelijker dan velen verwachtten, blijken de beide tegenpolen goede afspraken te kunnen maken.

Paars heeft in ieder geval duidelijk gemaakt dat Nederland redelijk bestuurd kan worden zonder christen-democraten. Zeker niet alle bewindslieden zijn hoogvliegers, maar het kabinet-Kok telt een aanzienlijk aantal van die pragmatische, degelijke bestuurders waar het CDA zo'n beetje het patent op dacht te hebben. Wie verlangt er nog terug naar de Brokxen en Braksen?

Het zakelijke, gematigde karakter van paars maakt het voor het CDA extra lastig zich te onderscheiden. Nu het eerste kabinet-Kok de finish in zich heeft, klinkt de bewering van Hirsch Ballin dat een CDA-loze regering een bedreiging vormt voor geestelijk gehandicapten, nog ridiculer dan toen de mislukte minister deze uitspraak vier jaar geleden deed.

Zich profileren wordt ook niet makkelijker door de interne verdeeldheid. Een minderheid zou wellicht à la de Duitse CDU een conservatief-populistische spreekbuis voor de zwijgende meerderheid willen vormen. Hierdoor kunnen aan de rechterzijde van de VVD kiezers worden gewonnen.

Maar het Wetenschappelijk Instituut voor het CDA, dat veel nota's, speeches en beleidsstukken voor zijn rekening neemt, roert de trom van het zogenaamde communitarisme, het gemeenschapsdenken. Hiermee begeeft de partij zich links van het midden in het politieke spectrum, waar het al een drukte van jewelste is.

De progressieve ideetjes van de ideologen vallen ook niet altijd in goede aarde. Toen zij helderheid probeerden te verschaffen over het gezinsbeleid, bleken de meningen in de partij plotseling ernstig verdeeld over dit christen-democratische stokpaardje.

En de oproep van het Wetenschappelijk Instituut om ter wille van het milieu tevreden te zijn met het nodige 'opdat de vruchten van de schepping aan allen ten goede kunnen komen', laat zich moeilijk verzoenen met de door het CDA begeerde rol van actiecentrum voor nogal materialistische, weinig milieuvriendelijke boeren en tuinders. De geloofwaardigheid van de PPR-taal van de CDA-denkers wordt ook ontkracht door de VVD-daden van de CDA-bestuurders in het recente verleden.

Als we tot slot nog kijken naar de secularisering, die de natuurlijke achterban van de christen-democraten permanent doet slinken, ontstaat een onthutsend beeld. Het CDA anno 1998, het is eigenlijk een beetje zielig gezicht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden