Ziektes die je van een boek kunt oplopen

Jopie Coerse (51) doet het niet langer. Ze heeft het helemaal gehad. Als fervent lezeres leende ze jarenlang regelmatig boeken uit de Openbare Bibliotheek....

Aleid Truijens

Het allervieste wat Jopie Coerse op dit gebied heeft meegemaakt, was een boek waaruit teennagels dwarrelden, met wat stukjes geschaafd eelt. 'Het was nog wel een streekroman! Ze zou toch denken dat die door keurige oudere dames worden gelezen.' Tegenwoordig leest ze veel autobiografische boeken en waargebeurde verhalen. 'In een sluier gevangen bijvoorbeeld, echt een goed boek, en dan is het jammer dat je het halverwege moet wegleggen. Want juist populaire boeken zijn niet om aan te pakken. Voortaan koopt ze liever af en toe een boek. 'Gelukkig zijn er goedkope pocketuitgaven. Dan heb je voor zes euro een boek dat van jezelf is.'

Twee medewerkers van de Openbare Bibliotheek Amsterdam, vestiging Prinsengracht, moeten het volmondig beamen: zij krijgen steeds vaker boeken vies of beschadigd terug. 'Vroeger', vertelt bibliothecaris Patricia Krul, 'stond op een lijstje voor in het boek wat je er allemaal níet mee mocht uithalen. Nu zit er een sticker op, waarop staat dat het boek eigendom is van de bibliotheek. En die wordt er vaak afgetrokken. Zelfs de barcodes, die er niet makkelijk afkrijgt, worden eraf gescheurd. Dan kunnen wij niet meer zien wanneer het is uitgeleend.'

Collega R. Ketwaru, van Klantenservice, komt bij de balie veel narigheid tegen: 'Soms krijgen we alleen de kaft terug, het papier zelf is eruit gesneden. Illustraties worden uitgeknipt, sigaretten uitgedrukt, zodat er een flink brandgat ontstaat. Alsof mensen niet beseffen dat het bibliotheekboeken zijn.'

Studenten, weet Patricia Krul, hebben er een handje van om passages te onderstrepen, soms met ballpoint. 'Terugkomende boeken worden snel over de balie geschoven. Pas als ik het boek in handen krijg, zie ik wat er mis is. Dan kost het veel tijd en energie om te achterhalen wie het heeft gedaan. Het vervelende is dat we veel boeken voortijdig moeten vervangen, wat drukt op het budget.'

Het is een kwestie van veranderende mentaliteit, denkt de bibliothecaris. 'Noem het de tijdgeest. Mensen gaan onzorgvuldiger dan vroeger om met andermans spullen.' Zij merkt dat toenemende gebrek aan respect ook aan het gebruik van de leeszalen. Op de gezellige zitjes met comfortabele banken nestelen zich steeds meer mensen die niet speciaal voor de boeken komen. 'Laatst hadden we hier een zwerver die zijn sokken waste in het fonteintje, en ze hier op de verwarming te drogen legde. Maar ja, dat hoort bij de grote stad.'

In de bibliotheek in het Friese Balk, dat drieduizend inwoners telt, valt het inderdaad wel mee met de vernielde boeken. 'Niet meer dan vroeger', denkt Sippie Postma, die al 25 jaar bij de bibliotheek werkt. 'Natuurlijk, je krijgt weleens een boek terug dat is aangevreten door de hond, maar dat is altijd zo geweest. Opvallend is dat sommige mensen het eerlijk zeggen - ''Ik zal dat boek wel moeten betalen hè'' - en anderen het zwijgend teruggeven.'

Volgens haar collega Jannie Dekker zijn vooral kinderboeken tegenwoordig kwetsbaarder. 'Die prachtige boeken waarbij je alles kunt uitschuiven en openklappen, die houd je bij kinderen niet lang heel.' Zij denkt dat fatsoenlijk omgaan met boeken een kwestie is van sociale controle. 'We kennen de meeste mensen die hier komen.' Dat is ook de ervaring van Rob Landsmeer, die regelmatig boeken leent in Balk. Je bent hier niet anoniem, en de boeken worden altijd even doorgebladerd. Ze worden goed gelezen, en dat zie je, maar ik tref zelden een boek aan dat echt vies is.'

Jopie Coerse, die inmiddels een kleine huisbibliotheek bij elkaar heeft gekocht, besloot ook haar eigen boeken niet meer zomaar uit te lenen. 'Het is zo'n kostbaar bezit. Kennissen kijken verlekkerd naar mijn boeken, en natuurlijk geef je dan iets mee. Maar hoe vaak ik ze niet terugkrijg met vlekken en ezelsoren! Je vraagt je af wat mensen allemaal uitspoken met een boek.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden