Ziekten die hun tol eisten in Amsterdam

Krijg de kolere of de tering. Lazer op. Pestkop. Het zijn populaire scheldwoorden, afgeleid van ziekten en plagen uit het verleden....

De expositie behandelt zes besmettelijke ziekten die de laatste honderden jaar in de stad veel slachtoffers hebben geëist: lepra, pest, pokken, cholera, tbc en aids. Ze hebben zoveel indruk gemaakt dat ze - op aids na - verbasterd voortleven in de scheldtaal.

Wie de expositie heeft bezocht, kent de plaatjes in het boek, maar de teksten van Annet Mooij zijn nieuw. De tentoonstelling legt de nadruk op een veranderende kijk op ziekten door de eeuwen heen, Mooij gaat uitvoerig in op de ziekten zelf.

De dodelijkste golven waren de pestepidemieën. Tijdens de eerste, in de veertiende eeuw, stierf een kwart van de Europese bevolking. Tot in de Gouden Eeuw eiste de pest slachtoffers. In 1664 bezweken 25 duizend Amsterdammers, 10 procent van de bevolking.

De sfeer in de stad was grimmig. De huizen van pestlijders werden gemeden, kinderen bekommerden zich niet om hun zieke ouders en omgekeerd, artsen kwamen niet opdagen. Lijken werden op straat gelegd in de hoop dat de overheid ze zou begraven.

Betere hygiëne, de komst van waterleiding, riolering en het regelmatig ophalen van huisvuil maakten een einde aan de verspreiding op grote schaal van deze besmettelijke ziekten, met als laatste overwinning die op de tuberculose - zo werd gedacht. Aids kwam als een volslagen verrassing. In 1982 dook de ziekte op, het eerst bij homo's. Schattingen van het aantal ziektegevallen vielen in eerste instantie hoog uit, maar de cijfers bleken later later mee te vallen. De vrees dat homo's de melaatsen van de twintigste eeuw zouden worden, is niet bewaarheid, schrijft Mooij. Ze vraagt zich af wat de sociale gevolgen zouden zijn geweest, wanneer aids even dodelijk om zich heen had gegrepen als de besmettelijke ziekten in het verleden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden