Interview Ad Melkert

Ziekenhuizenbaas Ad Melkert: ‘Verpleegkundigen verdienen een volwaardige plaats aan de bestuurstafel’

Over extra geld voor verpleegkundigen valt te praten, zegt Ad Melkert. De voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen hoopt dat er snel een akkoord komt met de bonden over de looneis van 5 procent. Woensdag gaan de verpleegkundigen naar verwachting massaal de straat op. 

Ad Melkert: ‘Iedereen kan zien dat ziekenhuizen in Nederland maar net hun hoofd boven water kunnen houden.’ Beeld Katja Poelwijk

Het is ongekend in de geschiedenis van de zorg in Nederland. Aanstaande woensdag draaien 82 ziekenhuizen en revalidatiecentra op halve kracht, om de looneis van 5 procent voor de komende twee jaar kracht bij te zetten. Volgens de bonden doen 150 duizend van de 200 duizend verpleegkundigen mee aan de acties, een aantal dat door de ziekenhuizen als zwaar overdreven wordt beschouwd.

Ondertussen zijn de verhoudingen tussen de ziekenhuizen en de bonden tot een dieptepunt gedaald. Ad Melkert, die na zijn fractievoorzitterschap van de PvdA functies bekleedde in Washington, Irak en Afghanistan, is sinds een jaar voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen, NvZ. Hij houdt desalniettemin hoop dat er snel een akkoord komt.

Waarom bent u nou nog altijd niet tot overeenstemming gekomen?

‘Wij hebben zo’n 650 miljoen euro beschikbaar de komende jaren voor een betere cao. De bonden vragen 950 miljoen. Maar iedereen kan zien dat ziekenhuizen in Nederland maar net hun hoofd boven water kunnen houden. We hebben wel aangegeven nog eens 100 miljoen extra te willen verschuiven naar arbeidsvoorwaarden. Er ligt dus nog een gat van 200 miljoen tussen wat de bonden vragen en wat wij met een uiterste inspanning kunnen bieden.’

Een deel van de slechte verhoudingen is het gevolg van een brief, begin oktober, waarin u zich rechtstreeks tot de verpleegkundigen richt om ze te overtuigen van uw cao-bod. Daarin omschreef u de verlaging van de doorbetaling bij ziekte, ‘als een aanpassing om alvast aan een lager inkomen te wennen’. Dat is toch enorm badinerend?

‘Ja, dat ben ik eigenlijk wel met je eens. De gedachte erachter was dat mensen die langer ziek zijn, langer worden doorbetaald, en dat bij mensen die korter ziek zijn daar een beetje vanaf gaat. Maar die formulering zou ik een volgende brief anders doen, ja.’

Is meer geld van uw kant uitgesloten?

‘Als er nog een heel klein beetje extra nodig is, kunnen we daar met de leden over praten. Maar niemand wil dat er opnieuw ziekenhuizen in de rode cijfers komen. De consequenties daarvan zijn niet aanvaardbaar. Daarom denk ik dat er bij de politiek meer erkenning zou moeten zijn voor het gezamenlijk belang van de bonden en de ziekenhuizen voor goede arbeidsvoorwaarden van verpleegkundigen. Die demonstratie zou woensdag niet in Utrecht moeten zijn (waar het hoofdkantoor zit van de NvZ, red.); we kunnen beter gezamenlijk naar Den Haag optrekken. Dit jaar wordt een miljard minder aan zorg uitgegeven dan dat er voor beschikbaar was. Ik vind het merkwaardig dat dit geld wordt besteed in andere sectoren, terwijl wij met een gat zitten dat moeilijk te overbruggen blijkt.’

Het gaat verpleegkundigen niet alleen om het geld, het gaat ze vooral om waardering. Dat ze niet alleen als ‘handjes aan het bed’ of ‘poppetjes’ worden gezien, zoals ziekenhuisbestuurders ze nogal eens omschrijven.

‘Daarom denk ik dat maatregelen tegen de werkdruk en voor de ervaren waardering misschien nog wel belangrijker zijn. Wij hebben een potje voor een hogere onregelmatigheidstoeslag, dat kan in de praktijk 2,5 procent extra loonsverhoging betekenen en minder druk tijdens de diensten. En de waardering moet omhoog, niet alleen van de ziekenhuisbesturen, maar ook van het publiek. Mensen zijn ongeduldig, eisen steeds meer, laten zich steeds vaker onheus uit. De druk op de verpleegkundigen is gewoon heel groot. Deze acties zijn een signaal dat wij er alles aan moeten doen om verpleegkundigen de ruimte, omstandigheden en erkenning te bieden om hun werk goed te doen.’

Waarom zitten in ziekenhuizen dan nog altijd alleen bestuurders en artsen aan tafel als er beslissingen worden genomen?

‘Ik vind dat eigenlijk wel een reële vraag. Naar mijn mening is het belang dat we komende jaren met de gehele zorgsector het evenwicht tussen betaalbaarheid, beschikbaarheid en toegankelijkheid in stand houden, en naar een nieuwe regeerperiode toe ideeën formu....  Waarom moet u lachen?’

Ik zie u enorm worstelen om zo niet-concreet mogelijk te antwoorden.

‘Ik zie dat de praktijk per ziekenhuis verschillend is. Soms zijn verpleegkundigen volop betrokken bij de besluitvorming, soms is er een meer traditionele verdeling. Waar we onmiskenbaar naartoe groeien is dat medisch specialisten, bestuurders en verpleegkundigen gezamenlijk de koers van een ziekenhuis bepalen. Dat kan wellicht nog sterker in het werk van de NvZ tot uitdrukking komen.’

Waarom zegt u niet gewoon dat aan elke bestuurstafel een verpleegkundige moet zitten?

‘Ik heb sympathie voor dat pleidooi, maar ik zit niet in de positie om ziekenhuizen te vertellen hoe ze het moeten doen. Ik vind dat ze vormen moeten ontwikkelen waarbij de verpleegkundige een volwaardige plaats aan tafel heeft.’

Ad Melkert: ‘Ik mag denk ik wel stellen dat ik een langere traditie heb van het centraal stellen van de belangen van de verpleegkundigen.’ Beeld Katja Poelwijk

Hoe pijnlijk is het voor u als sociaal-democraat dat u niet een paar tientjes extra per maand kunt regelen voor verpleegkundigen, terwijl er in uw ziekenhuizen duizenden specialisten rondlopen die meer dan de Balkenende-norm verdienen?

‘Ik mag denk ik wel stellen dat ik een langere traditie heb van het centraal stellen van de belangen van de verpleegkundigen. Over de hele financiering van de gezondheidszorg heb ik zo mijn ideeën, maar daar moeten we maar eens over doorspreken als we aan een volgende kabinetsperiode beginnen. Nu zullen we structuur van een ziekenhuis, zoals die nu bestaat, moeten accepteren. Ik noteer wel de trend dat steeds meer medisch specialisten in een vast dienstverband werken, en dus niet vrijgevestigd zijn. Dat moeten we bevorderen.’

In Canada hebben vorig jaar honderden specialisten – overigens zonder concreet resultaat – gezegd: ik heb geen behoefte aan loonsverhoging, geef die maar aan de verpleegkundigen. Zou dat hier ook een oplossing zijn?

‘Dat vind ik een inspirerend voorbeeld. Ik zal niet te beroerd zijn die suggestie te doen, als ik vrijgevestigde specialisten zou tegenkomen. Of ze zich er meteen door aangesproken voelen, is een andere vraag.’

Bent u woensdag op het Jaarbeursplein?

‘Ik zal er zijn, zeker. We moeten echt zoeken naar waar het gezamenlijk belang ligt. Dat weegt veel zwaarder dan wat er nu nog aan te overbruggen problemen ligt. Ik voel me enorm verbonden bij de zorgen van verpleegkundigen.’

Dus voor de Kerst ligt er een akkoord?

‘Ik denk dat we er na de actiedag alles aan moeten doen zo snel mogelijk overeenstemming te bereiken.’

Meer over de ziekenhuizen

In de zorg staken is staken met de pieper in de zak.

Het piept en kraakt in de zorg, nu ziekenhuizen niet meer mogen groeien.

Van de helft van alle handelingen die artsen uitvoeren in Nederlandse ziekenhuizen, is niet bewezen dat de patiënt er baat bij heeft. Van 5 à 10 procent van de geleverde zorg is zelfs wetenschappelijk aangetoond dat deze niets toevoegt.

Sjoerd Repping, jarenlang hoofd van het centrum voor voortplantingsgeneeskunde aan het AMC, ziet het als zijn missie om een einde te maken aan de ‘onzinzorg’ in de ziekenhuizen.

Bij veel zorg ontbreekt het bewijs naar het nut ervan. Maar dat maakt het nog geen ‘onzinzorg’, betoogt Marcel Daniëls.

Ziekenhuizen moeten ‘varkenscyclus’ doorbreken om nijpend personeelstekort op te lossen.

Wel of geen chemo? Meneer Van der Vlis krijgt de tijd om zijn keuze te maken. Want in het Elisabeth-Twee Steden Ziekenhuis in Tilburg mogen longkankerpatiënten meebeslissen over hun behandeling. En ze kiezen opvallend vaak iets anders dan wat de artsen als het meest passend beschouwen. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden