Ziekenhuizen moeten plots niets meer hebben van patiëntkeurmerken

In hoog tempo lozen ziekenhuizen de keurmerken van patiëntenorganisaties, van het roze lintje tot het spataderkeurmerk. Te duur en te veel onzinnige administratie, zeggen de ziekenhuizen. Tot verbijstering van de patiëntenorganisaties. ‘Met een pennenveeg wordt zorgvuldig opgebouwde kennis rücksichtslos van tafel geveegd.’

Ziekenhuizen hadden geen behoefte meer aan het predicaat ‘Seniorvriendelijk ziekenhuis’. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Ziekenhuizen hadden geen behoefte meer aan het predicaat ‘Seniorvriendelijk ziekenhuis’.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Het is een wat merkwaardig verdomhoekje geworden; een lintje, een smiley, een kangoeroe, een pluim, een borstvoedingscertificaat. Tot een jaar geleden vormden ze samen een middelpunt van de zorg, begeerd door alle ziekenhuizen, pronkten zij fier op gevels en op websites. En nu zijn ze overgeverfd, kwijnen ze weg in vergetelheid.

Neem bijvoorbeeld die Kangoeroe. Dat was het keurmerk van de patiëntenorganisatie voor te vroeg geboren kinderen. Daarmee konden ziekenhuizen laten zien: bij ons zijn prematuren en hun ouders in goede handen. Maar ziekenhuizen zijn patiëntenkeurmerken in een jaar tijd volkomen anders gaan zien. Niet meer als erkenning voor goede zorg, maar als onnodig duur en als bron van onzinnige administratie.

In oktober vorig jaar, precies een jaar geleden, was het Laurentius Ziekenhuis in Roermond het eerste ziekenhuis dat een patiëntenkeurmerk de deur wees. Het ziekenhuis had niet langer behoefte aan het predicaat ‘seniorvriendelijk ziekenhuis’. Dat keurmerk verloor zijn sponsors en ging ziekenhuizen daarom geld vragen. ‘Toen dachten wij: wat zijn we eigenlijk aan het doen?’, zegt Francien Koninkx, Manager Kwaliteit en Veiligheid van het ziekenhuis. ‘Wij hebben de intrinsieke motivatie om kwaliteit voor ouderen te leveren. Het enige wat we voor het keurmerk meer moesten doen, was betalen en vinkjes zetten.’

De stop uit het bad

Waar verandering in de zorg doorgaans stroperig traag tot gang komt, is het alsof het Laurentius Ziekenhuis met de actie de stop uit een bad heeft getrokken. De brancheverenigingen van algemene en universitaire ziekenhuizen juichten het besluit toe, riepen de overige ziekenhuizen op hetzelfde te doen, en uitten het streven aan het eind van 2019 de helft van de keurmerken overboord te hebben gezet.

Daarna ging het hard. Spataderkeurmerk? Verdwenen. Vaatkeurmerk? Gestopt. Het roze lintje voor goede borstkankerzorg? In juli voor de laatste maal uitgereikt. En ook de kangoeroes hupsen dus niet meer rond op de neonatologie-afdelingen.

De keurmerken zijn aan hun eigen succes ten onder gegaan, zegt Leonie Boven, lid van de raad van bestuur van het Harderwijkse ziekenhuis St. Jansdal, dat in oktober stopte met liefst veertien keurmerken. ‘De patiëntenorganisaties hebben ziekenhuizen gedwongen hun kwaliteit op orde te brengen. Maar die is inmiddels overal zo hoog geworden, dat de keurmerken geen onderscheidende waarde meer hebben.’ En nu de administratieve lasten voor het zorgpersoneel alleen maar toenemen, is elke verlichting daarvan meegenomen. ‘Zelfs al hoeven verpleegkundigen niet veel bij te houden voor een keurmerk, als het niet heel erg zinnig is, moeten we ermee stoppen. Alleen al dat signaal is heel veel waard.’

Het is een kordaatheid die de patiëntenverenigingen in verbijstering heeft achtergelaten. ‘De ziekenhuizen zetten de patiënten nu buitenspel uit een soort arrogantie’, zegt Hester Rippen van de Stichting Kind en Ziekenhuis, die sinds 2000 het Smiley-keurmerk voor kinderafdelingen hanteerde. ‘Ze denken dat ze nu zelf de kwaliteit van hun patiëntenzorg kunnen verbeteren. Maar net als in de commerciële wereld: je kunt niets zonder je klant. Patiënten zien dingen die zij zelf niet zien. Je hebt beide perspectieven nodig.’

Naalden

Het kan om kleine dingen gaan, zegt Rippen. Leg de naalden niet in beeld als een kind de spreekkamer instapt, is er genoeg afleiding voor een tiener in de speelkamers, hoe ziet de route van de afdeling naar een operatiekamer eruit? ‘Wij kunnen ziekenhuizen daarbij helpen, omdat we van alle ziekenhuizen de beste voorbeelden kennen.’

Dat is ook de reden waarom het niet genoeg is dat ziekenhuizen zelf met vragenlijsten aan de slag gaan, zegt Jacobien Wagemaker van de Vereniging van Ouders van Couveusekinderen. ‘Natuurlijk ben je tevreden als je de vragenlijst invult wanneer je met je kindje naar huis kan, want je kindje lééft nog. Maar dat wil niet zeggen dat de zorg niet beter kan. Alleen: dat weet je pas als je het overzicht hebt.’

De keurmerken zijn ‘door een doorgeslagen anti-registratiehetze’ in een verkeerd frame terechtgekomen, sombert ook Hans van Laarhoven, directeur van Borstkankervereniging Nederland. ‘Met een pennenveeg’ in de vorm van een persbericht van de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen in januari dit jaar is de jarenlange opgebouwde kennis over de kwaliteit van de borstkankerzorg onbeduidend verklaard, vindt hij.

Een stap terug voor de patiënt, voor wie het nu moeilijker wordt om de kwaliteit van ziekenhuizen te doorgronden. Het roze lintje, zegt Van Laarhoven, was niet zozeer een keurmerk, maar een ‘vergelijkingsmiddel dat antwoord gaf op de vraag waar borstkankerzorg goed was geregeld.’ Van Laarhoven: ‘Dat systeem is heel zorgvuldig opgebouwd. We hebben de lat in samenwerking met de zorgverleners steeds iets hoger gelegd. Dat heeft het effect gehad dat we de kwaliteit hebben kunnen opdrijven.’

Van het argument dat keurmerken geen waarde meer hebben als elk ziekenhuis dezelfde keurmerken voert, wil hij dan ook niets weten. ‘Dat is toch juist wat je wilt als patiënt? Dat je overal verzekerd bent van goede zorg?’

Rücksichtslos

Nu de ziekenhuizen ‘zo rücksichtslos’ hun keurmerken bij het grofvuil zetten, kan dat gevolgen hebben voor de kwaliteit van zorg, denkt hij. ‘De keurmerken hebben ontegenzeggelijk de kwaliteit van zorg verhoogd. Waarom zou dat niet afnemen als je ermee stopt? Kwaliteit is een dynamisch iets.’

Volgens Diana Delnoij, hoofd van de afdeling ontwikkeling en wetenschap bij het Zorginstituut en hoogleraar sturing op kwaliteit en doelmatigheid in Rotterdam, bestaat er inderdaad een risico dat met het verdwijnen van de keurmerken ook de kennis van de patiëntenverenigingen verdwijnt. ‘En die organisaties zijn belangrijk om informatie over ziekenhuizen toegankelijk te maken voor de patiënt.’

Nu is dan ook het moment, vindt zij, om de rol van de kangoeroes en lintjes op een nieuwe manier uit te vinden. ‘De kwaliteit van de zorg kan nog steeds beter, en daarin is een rol voor de patiëntenorganisaties weggelegd. Zij hebben gelukkig de laatste jaren al een veel grotere rol gekregen bij de totstandkoming van allerlei kwaliteitsinstrumenten in ziekenhuizen.’

Ook Wagemaker van de ouders van couveusekinderen ziet kansen. ‘Als ziekenhuizen alleen maar keurmerken wilden voor de etalage, is het misschien wel goed dat we ermee stoppen. Uiteindelijk gaat het erom dat we samen aan goede zorg voor de patiënten werken.’

MEER OVER ZIEKENHUIZEN:

De man die 19 dagen onterecht in een ziekenhuisbed lag

Duizenden ouderen wachten op verpleeghuisplek of thuiszorg –‘Er is een dramatische situatie aan het ontstaan’

In dit nieuwe mini-ziekenhuis worden ouderen wél beter

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden