nieuws

Ziekenhuizen: laatste fase voor code zwart is bereikt

Het Landelijk Netwerk Acute Zorg (LNAZ) heeft demissionair minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid gevraagd de laatste fase vóór code zwart af te kondigen. Dat bevestigt een woordvoerder van het LNAZ aan de Volkskrant. Dit betekent dat de ic-capaciteit maximaal moet worden opgeschaald, dat zoveel mogelijke reguliere zorg moet worden afgezegd en dat de inzet van het leger gewenst is.

De intensive care in het Erasmus MC in Rotterdam. Beeld Arie Kievit
De intensive care in het Erasmus MC in Rotterdam.Beeld Arie Kievit

Het gaat dan om fase 2d uit het opschalingsplan dat het LNAZ vorig najaar in opdracht van het ministerie opstelde. Een alarmfase verder is fase 3, de crisisfase, beter bekend als ‘code zwart’. In de weekrapportage die het Landelijk Coördinatiecentrum Patiëntenspreiding (LCPS) woensdag aan de ziekenhuizen heeft gestuurd, staat dat ‘fase 2d een feit’ is. De ziekenhuizen zijn woensdag overeengekomen dat de minister dit zou moeten bekrachtigen.

Een woordvoerder van de minister laat weten dat hij verzoek - als dat eenmaal officieel binnen is - ‘zorgvuldig’ zal bekijken.

In de praktijk betekent een en ander dat de ic-capaciteit maximaal moet worden opgeschaald, dat zoveel mogelijke reguliere, planbare zorg moet worden afgezegd en dat de inzet van het leger gewenst is. De continuïteit van de landelijke zorg is dan ernstig in gevaar, ook omdat ingrijpende behandelingen als kankeroperaties of ingrepen aan het hart niet meer op tijd plaats kunnen vinden. De Nederlandse Zorgautoriteit meldde dinsdag dat er al 14 ziekenhuizen zijn die deze ‘acute planbare zorg’ niet binnen zes weken kunnen leveren. De kans op blijvende gezondheidsschade of - in het ergste geval - overlijden is dan reëel.

Uit de weekrapportage blijkt bovendien dat wanneer de ic-bezetting de komende twee weken in hetzelfde tempo doorstijgt, er op 6 december 727 covid-patiënten op de ic liggen. Stijgt de ic-instroom met 5 procent, wat niet ondenkbaar is, gezien de snelle stijging van het aantal besmettingen afgelopen week, dan gaat het zelfs om 900 patiënten op 6 december. Momenteel liggen er 505 covidpatiënten op de ic en 439 met een andere aandoening.

De woordvoerder van LNAZ houdt het er vooralsnog op ‘dat we op weg zijn naar fase 2d’. Officieel wordt deze pas van kracht als de minister haar heeft afgekondigd. Volgens de woordvoerder is er niet meteen sprake van de volledige fase 2d: ‘Het gaat in stapjes.’ Zo is een opschaling van de ic-capaciteit tot 1.350 ic-bedden nog niet aan de orde.

Sterke twijfels

Dat is het maximum aantal bedden dat in Nederland volgens de opschalingsplannen kan worden gerealiseerd. Maar over of dat getal echt haalbaar is, bestaan bij artsen en ziekenhuizen grote twijfels.

Zo denkt ic-voorman Diederik Gommers dat door personeelsuitval 1.350 bedden een illusie is. Armand Girbes, hoofd van de ic in het Amsterdam UMC, noemde 1.350 ic-bedden eerder in de Volkskrant ‘pure braafpraterij’. ‘Je komt alleen op dit getal als je dat coûte que coûte wilt doordrukken en ver van de werkvloer staat. Ik kan je garanderen dat de zorg, als we naar die aantallen gaan, ver verwijderd is van de ic-kwaliteit die we gewend zijn. De gevolgen op de middellange termijn zullen groot zijn.’

Nu nog moeten de ziekenhuizen gezamenlijk 1.150 ic-bedden leveren, maar ook dat gaat al moeizaam. Uit de weekrapportage: ‘De afgesproken landelijke capaciteit van 1.150 ic-bedden is niet gerealiseerd.’ Met name in het noorden, het oosten en de regio Amsterdam kunnen ziekenhuizen hun afspraken niet nakomen.

Grote vrees

Daarom bezien ziekenhuisbestuurders de komende weken met grote vrees. Gommers zei dinsdag binnen tien dagen code zwart te vrezen. In dat scenario zijn er niet meer genoeg ic-bedden om elke patiënt de levensreddende zorg te bieden die hij of zij nodig heeft. Artsen moeten dan kiezen wie in aanmerking komt voor een ic-bed en wie niet.

In ziekenhuizen komen speciale triageteams al bij elkaar om daarvoor te trainen en liggen de draaiboeken al klaar. Daarbij gelden niet alleen speciale roosters en werkzaamheden voor artsen en verpleegkundigen. Ook de beveiliging moet worden opgeschroefd, en is er professionele begeleiding om de zorgverleners mentaal bij te staan.

Vrijdag is er een landelijke oefening, waaraan alle voorzitters van de Regionale overlegorganen Acute Zorg (Roaz’s), vertegenwoordigers van het ministerie, de NZa, de Inspectie, en andere zorgorganisaties deelnemen.

Toch vertelde LNAZ-voorzitter Ernst Kuipers maandag nog dat van code zwart ‘volstrekt geen sprake’ was. Ook volgens minister De Jonge is dat nog lang niet aan de orde. ‘Daar zijn we heel ver vandaan’, aldus De Jonge toen. Tijdens de coronapandemie kwam het een keer eerder tot fase 2d. Kort na de laatste jaarwisseling, op het hoogtepunt van de derde golf, kondigde toenmalig minister Tamara van Ark voor Medische Zorg deze fase aan.

Overigens is ook fase 3 onderverdeeld in drie stappen. Bij fase 3A en 3B komen patiënten nog op basis van medische prioriteiten in aanmerking voor een ic-bed (zoals overlevingskans en verwachte ligduur op de ic), waarbij iemand die kort een ic-bed nodig heeft voorgaat op iemand die langdurig (zoals de meeste covidpatiënten) een ic-bed nodig zal hebben. Pas in fase 3C tellen ook niet-medische argumenten als leeftijd mee voor de keuze. Het ministerie beschouwt alleen die laatste fase als ‘code zwart’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden