Ziekenfonds werkt juist goed

Het ziekenfonds heeft volgens Frits Bolkestein geen toekomst. Maar volgens Martien Bouwmans doen de grootste problemen zich niet voor in het ziekenfonds maar in de particuliere sector....

FRITS Bolkestein wil het ziekenfonds opheffen. Vervolgens moeten we ons allemaal particulier tegen ziektekosten verzekeren. Dat is vragen om moeilijkheden.

In tegenstelling tot wat vaak wordt gesuggereerd, functioneert de ziekenfondsverzekering goed. Het aantal klachten over het ziekenfonds is miniem, de maatschappelijke acceptatie is groot. Er is nog nooit een burger op gezondheidszorggebied in moeilijkheden gekomen omdàt hij ziekenfondsverzekerd was. De kosten van de ziekenfondsverzekering zijn, evenals de totale kosten van de gezondheidszorg, redelijk beheersbaar. Ze liggen al vele jaren op hetzelfde percentage van het nationaal produkt.

Er doen zich wel problemen voor in het ziekenfonds, maar in steeds mindere mate. De 'overtrokken' solidariteit die van ziekenfondsverzekerden gevraagd wordt omdat ze meebetalen voor de 'gratis' meeverzekerde mensen zonder inkomen, neemt snel af. Door de stijgende arbeidsparticipatie van vrouwen wordt het aantal zelfstandig premie-betalende verzekerden snel groter.

Toch blijven verbeteringen nodig. Deeltijdwerkers betalen relatief weinig premie. Er zouden méér inkomensbestanddelen voor premieheffing in aanmerking moeten komen. Hierbij moeten we wel beseffen dat door het invoeren van een nominale premie - naast de premie naar draagkracht - iedere verzekerde, ook die zonder inkomen, ten minste ¿ 360,- per jaar op tafel legt.

Problemen doen zich vooral voor in het particuliere verzekeringscircuit. Daar ontstonden, juist omdàt de premie niet naar draagkracht wordt geheven, steeds problemen. Zo heeft de overheid de standaard-pakket-polis (SPP) ingevoerd om ouderen aan een 'betaalbare' particuliere polis te helpen. De verzekeraars slaagden er immers niet in een oplossing te bieden voor de hoge premies die zij de risicovolle ouderen moesten vragen. Ook de SPP is echter duur, vooral voor ouderen zonder (goed) pensioen.

Door de wet-Van Otterloo is alsnog een grote groep particulier verzekerden met lage inkomens overgegaan naar het ziekenfonds. Omdat er echter door dezelfde wet weer circa zestigduizend mensen uit het ziekenfonds naar het particuliere circuit verhuisden, ontstond voor deze mensen een probleem.

De particuliere sector is inmiddels, omdat velen de premie gewoon niet meer konden opbrengen, voor 40 procent via overheidsingrijpen 'gecollectiviseerd'. Dat vinden de verzekeraars overigens niet erg. Het behoort tot de 'gezonde' marktprincipes in de verzekeringswereld dat verzekerden met een hoog risico waar weinig aan te verdienen valt of waar op moet worden toegelegd, via de overheid op het collectief worden afgewenteld. G.J. Wolffensperger (Forum, 1 november) hoopt dat verzekeraars daar nu eens mee ophouden, maar waarop is die hoop gebaseerd?

De ziekenfondspremie is een gevoelig instrument om de koopkracht van mensen te beïnvloeden. In het ziekenfonds bevinden zich immers alle lager-betaalden, talloze uitkeringsgerechtigden, ouderen, vluchtelingen, enzovoort. Deze ziekenfondsverzekerden betalen voor elkaar de premies, in hoge mate naar draagkracht. Kale kippen laten zich slecht plukken. Omdat het draagvlak voor de sociale ziektekostenverzekering relatief smal is (nergens in Europa is een zo groot deel van de bevolking particulier verzekerd), drukt de ziekenfondspremie zwaar op het besteedbare inkomen.

Treffend illustreerde de Volkskrant (31 oktober) de problemen met het huidige stelsel aan de hand van de situatie van een muzikant. Als kleine zelfstandige mag hij niet in het ziekenfonds, ondanks het feit dat zijn inkomen gering is. Hij heeft geluk, omdat hij een baantje heeft bij de muziekschool. Daardoor mag hij met z'n gezin alsnog in het fonds. Stopt dat baantje dan zal hij echter opnieuw naar de particuliere verzekering moeten. Een schrikbeeld, want die is immers voor zijn gezin onbetaalbaar.

Bolkestein wil via de belastingen compensatie gaan bieden voor de hoge particuliere premies. Dat is een omslachtige methode. De inkomensgroepen die de VVD-leider zal willen ontzien, vullen doorgaans geen belastingbiljet in. Het invoeren van een individuele zorgpremie-toeslag, à la de huursubsidie, is opmerkelijk. Veel vertrouwen voor de toekomst biedt het niet: VVD'ers nemen dergelijke subsidieregelingen doorgaans onder vuur.

Van Bolkestein mag met de ziektekostenpremie geen inkomenspolitiek worden bedreven. Maar om compensatie voor de particuliere premie te bieden, zullen straks vele miljarden belastinggeld gereserveerd moeten worden. Wolffensperger vermoedt dat dat wel eens duurder zou kunnen uitpakken dan handhaven van het ziekenfonds. Waarom zo'n grootscheepse herverdeling van lasten achteraf als dat met premieheffing naar draagkracht vooraf kan worden voorkomen?

In bijna ieder Westeuropees land wordt premieheffing naar draagkracht als een adequaat middel gezien om er een beschaafde en voor iedereen op gelijke wijze toegankelijke gezondheidszorg op na te houden. Dat heeft alles te maken met gezondheidspolitiek; nergens wordt dat gezien als inkomenspolitiek. Het heffen van premie naar draagkracht hoeft ook marktwerking niet in de weg te staan.

Winst is dat Bolkestein één ziektekostenverzekering wil. Maar helaas is het de particuliere. Zouden we één verzekering hebben waarin naar draagkracht premie wordt geheven dan lossen we veel van de gesignaleerde problemen op: de muzikant hoeft niet langer de overstap van de ene naar de andere verzekering te vrezen. Hij betaalt naar draagkracht, maar wel méér premie dan nu: namelijk over zijn gehele inkomen, niet alleen over de inkomsten van de muziekschool. De ziekenfondsverzekering biedt een betere toekomst, zoals ook Wolffensperger eigenlijk vermoedt.

De privatisering van het ziekenfonds is desalniettemin gestaag in gang gezet. Volgend jaar betalen ziekenfondsverzekeren ¿ 30,- aan nominale premie per persoon per maand. Daar komt ruim ¿ 15,- per maand bij voor een aanvullende verzekering van het inmiddels geprivatiseerde deel van het ziekenfondspakket (tandheelkunde, fysiotherapie). Het opbrengen van ¿ 45,- per persoon vormt op minimumniveau nu al een probleem. Het punt waarop van overheidswege ingegrepen zal moeten worden, nadert met rasse schreden. Opnieuw zal dan 'inkomenspolitiek' bedreven moeten worden omdàt er steeds minder naar draagkracht premie wordt geheven.

VOORAF heffen naar draagkracht of achteraf compenseren via de belasting? In theorie lijkt het lood om oud ijzer, zoals ook Wolffensperger vaststelt. Maar dat staat Bolkestein natuurlijk niet voor ogen. De compensatie via de belasting is in Bolkesteins blauwdruk een marginaal gebeuren. Hij streeft een herverdeling van lasten van de hogere en midden-inkomens naar de laagstbetaalden na. Wie kon nou toch van Bolkestein verwachten dat hij géén inkomenspolitiek wilde bedrijven?

Martien Bouwmans is beleidsmedewerker gezondheidszorg van de FNV.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden