Zieke, boze eenling gijzelde New York

In de jaren veertig en vijftig kampte New York ook al met de dreiging van aanslagen. 'Bommen zullen blijven komen.'

Wanneer en waarom ze precies verschijnen, weet niemand. Maar sinds de terreuraanslagen van 11 september 2001 wemelt Penn Station in Manhattan soms opeens van de politiemensen en militairen. We moeten tassen laten controleren, of een paar vragen beantwoorden. Kennelijk is er een dreiging; de ordebewakers moeten een gevoel van veiligheid bieden.


Dat lukt niet. Nog meer dan andere stations in New York is Penn Station een claustrofobisch, ondergronds doolhof. Al die uniformen onderschrijven eigenlijk maar één ding: zij en wij, de passanten, kunnen niets doen als iemand kwaad wil.


Is er veel veranderd sinds de jaren 1940? Toen kampte New York met de Mad Bomber. Het enige dat zeker leek, was dat er een nieuwe aanslag zou komen. Zeker toen hij via een krant een van zijn vele dreigementen liet uitgaan: 'BOMMEN ZULLEN BLIJVEN KOMEN.'


Tussen 1940 en 1956 plaatste de man die later werd ontmaskerd als George Metesky ten minste 33 bommen in trein- en metrostations, kantoorgebouwen en bioscopen. Daarvan ontploften er 22; 15 mensen raakten gewond. De eerste was een simpele pijp gevuld met dynamiet. Latere explosieven waren meer geavanceerd.


Na zijn diensttijd in de Eerste Wereldoorlog ging Metesky als elektricien aan het werk voor Con Edison (ConEd), toen en nu nog het elektriciteitsbedrijf van New York. In 1931 kreeg hij een werkongeluk en werd na zes maanden ziekteverlof ontslagen. Metesky werd ernstig ziek, maar ConEd weigerde hulp te bieden of verantwoordelijkheid te nemen. Zijn woede groeide, en op 16 november 1940 plaatste hij zijn eerste bom.


In de loop der jaren wist de man die zijn paranoïde brieven met 'F.P.' ondertekende - voor Fair Play: eerlijk spel - de stad te gijzelen. Angst regeerde. De politie stond machteloos. Het woord 'verlamming' dook op in de media.


De politie besloot een experimentele methode toe te passen. Middels een 'crimineel profiel' werd een hypothethisch beeld van de dader geschetst: blank, man, alleenstaand, kwaad, paranoïde, religieus, (ex-)werknemer van ConEd. Het 'profileren' is nu aan de orde van de dag. Maar destijds was het een gedurfde aanpak, die in 1957 voor het eerst slaagde en leidde tot de arrestatie van Metesky.


Hij zat tot 1973 opgesloten in een kliniek. Na zijn vrijlating leefde Metesky nog vredig in Connecticut tot zijn dood in 1994. De Mad Bomber vertelde journalisten later dat hij negenhonderd brieven had geschreven aan ConEd en de gemeente. Niemand antwoordde ooit, waarna hij geweld koos om aandacht en wraak te krijgen.


Terreur wordt tegenwoordig doorgaans in duidelijke politieke en religieuze termen gezien; links, rechts, radicaal-islamitisch. Toen John Bedell eerder dit jaar schoten op het Pentagon afvuurde, werd hij in de 'rechtse marge' van Glenn Beck en de Tea Party geplaatst. Anderen wezen er juist op dat hij een Democraat was, George W. Bush haatte en geloofde in de samenzweringstheorie rond '11 september'.


Maar Bedell bleek een klassieke lone wolf: een eenzame, gefrustreerde, verwarde persoon die vergelding en aandacht zocht. Dat gold ook voor de neo-nazi James Wenneker von Brunn, die vorig jaar een bewaker bij het Holocaust Museum doodschoot. Zij pasten in de lijn van Ted Kaczynski, de zogenoemde Una Bomber die tussen 1978 en 1996 zestien bombrieven verzond. Allemaal vallen zij te vergelijken met George Meteksy, de ultieme lone wolf uit New York.


Wie in een volle stad in een open samenleving angst wil zaaien, kan dat doen. Zeker op Penn Station. De Mad Bomber wist er destijds maar liefst vijf maal chaos te scheppen. Daar zouden de waakzame soldaten ook heden ten dage weinig tegen kunnen doen.


Diederik van Hoogstraten


VKGESCHIEDENIS.nl


Alle artikelen uit de krant over geschiedenis op één site. Plus: foto's en bijdragen van amateurhistorici.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden