Ziek of gestrest? Werken helpt!

Eenderde van het ziekteverzuim is te wijten aan psychische klachten. Vaak worden daarom psychologen aangetrokken zodat het verzuim omlaag wordt gebracht, zeker sinds werkgevers opdraaien voor een groter deel van de kosten van langdurig zieken....

Oef. Gebroken gevoel, trillerig, slecht geslapen, te laat naar bedgegaan misschien. Werken? Mooi niet! Lang leve de ziektewet.

'Sommige werknemers gebruiken de ziektewet omdat ze menen dat ze rechthebben op een betaalde vrije dag als ze zich niet lekker voelen', zegtUlrika Léons, psycholoog in dienst van het Medisch Centrum Rijnmond-Zuid(MCRZ), een Rotterdams ziekenhuis met zo'n drieduizend medewerkers. 'Maarziek betekent niet per se arbeidsongeschikt. Dus slecht geslapen? Eenvakantiedag opnemen of gewoon komen opdagen.'

Verzuimen zodra het even tegenzit, is deels een mentaliteitskwestie,stelt Léons. Het zit vaak 'tussen de oren'. Een eigen psycholoog in hetbedrijf kan daarom een bijdrage leveren aan het terugdringen van hetverzuim, denkt het MCRZ. Sinds vijf jaar heeft het centrum een psycholoogin dienst in de persoon van Léons.

Zij geeft adviezen waarmee verzuim kan worden voorkomen. Bijvoorbeeldover hoe de mentaliteit te veranderen is of over hoe onvrede op eenafdeling is aan te pakken. En ze behandelt medewerkers die last hebben vanstress, burn-out, depressies, angststoornissen.

Het MCRZ wil medewerkers die door psychische klachten dreigen uit tevallen zo snel mogelijk laten behandelen. Ongeacht of de klachtenwerkgerelateerd zijn. Léons: 'Psychische klachten beïnvloeden het werkaltijd, dus is het zaak die persoon te helpen, opdat hij snel weer kanfunctioneren.'

Aan een snelle terugkeer is bedrijven steeds meer gelegen. Sinds 2004moeten werkgevers hun zieke werknemers de eerste twee jaar van hunziekteverzuim doorbetalen. Dan pas belandt zo'n zieke in de WAO en is dewerkgever van de financiële verplichtingen af. Voor 2004 nam de WAO al naeen jaar ziekte de financiële last over. Voor een bedrijf is een ziekewerknemer dus veel duurder geworden.

Een psycholoog in huis, zo is de ervaring van het MCRZ, betekent korterelijnen bij de aanpak van psychische klachten of van afwijkende opvattingenover wanneer je je ziek moet melden en wanneer het juist heilzaam kan zijnte komen werken. De bedrijfsarts en bedrijfspsycholoog kunnen nauwersamenwerken dan wanneer een extern bureau van psychologen moet wordeningeschakeld.

Psychische klachten zijn de oorzaak van eenderde van het ziekteverzuimin het bedrijfsleven en van de instroom in de WAO. Volgens sommigeschattingen is zelfs tweederde van het verzuim te wijten aan kwesties dietussen de oren zitten, zegt Simone Knijff van het Nederlands Instituut vanPsychologen (NIP).

Het vermoeden is dat achter veel rug- en nekklachten psychisch leedschuilgaat. Of ze nu worden veroorzaakt door pesterijen van een collega,door het geen 'nee' kunnen zeggen, een agressieve klant, onder je niveauwerken of problemen thuis met een moeilijke puber; als dit soort zaken telang voortduurt, kan iemand daar langdurig ziek van worden.

Maar terwijl elk bedrijf een Arbodienst heeft die controleert of destoelen wel op de juiste hoogte staan afgesteld en of het beeldscherm weldeugt, is er weinig aandacht voor de oorzaken van psychische klachten. Passinds werkgevers ziekteverzuim harder in de portemonnee voelen, beginnenze belangstelling te tonen voor de psychische oorzaken van hetziekteverzuim. Daarom schakelen arbodiensten, reïntegratiebedrijven enwerkgevers vaker dan voorheen psychologen in om het verzuim te drukken.

Hoe vaak, is niet bekend. Maar de groei van het aantal psychologen bijArbo Unie, een van de grootste arbodiensten, is illustratief. Ineke deGraaf kwam er in 1993 als een van de eerste psychologen, voor één dag inde week. Inmiddels heeft Arbo Unie 46 psychologen in dienst.

Met hun komst is de aanpak van stress op het werk veranderd. 'Kom jijmaar rustig een tijdje thuis bij', is inmiddels een achterhaalde strategiewaarmee een overspannen of gestreste medewerker wordt aangepakt. Tien jaargeleden, zegt Ineke de Graaf, bleef zo'n medewerker in afwachting vanherstel thuis. Hij of zij werd op het werk steeds minder gemist. Terugkeerwerd almaar moeilijker.

Maar wat blijkt: werken bevordert herstel. De Graaf: 'De gedachtegangis niet meer: als ik niet meer somber ben, kan ik weer werken. Het is nuandersom: mensen herstellen sneller als ze volwaardig functioneren in hunwerk.' De bedrijfspsycholoog - van de arbodienst, van het bedrijf zelf ofvan een extern bureau - bekijkt welke belemmeringen je moet wegnemen omiemand weer aan het werk te krijgen.

Dat inzicht is wennen voor sommige werknemers én werkgevers. Bijfunctioneringsproblemen is het vermijdingsgedrag nog altijd groot, zegt DeGraaf. 'Maar werkproblemen los je op het werk op.'

Huisartsen beginnen ook van dit inzicht doordrongen te raken. Daardoorwerken de partijen in de gezondheidszorg steeds intensiever samen zodatwerknemers voor lange uitval behoed kunnen worden. Het NIP wil ookpsychologen buiten de arbeidsorganisatie (zoals Riagg- eneerstelijnspsychologen) aansporen het werk en de relatie tussen werknemeren werkgever centraal te stellen bij de behandeling van overspannenpatiënten.

Het MCRZ en zijn medewerkers profiteren op diverse manieren van eeneigen psycholoog in huis. Léons: 'Wachtlijsten zijn heel kort. Als ik volzit, regelen wij een externe psycholoog.' Het bezoek kost geen reistijd enverstoort derhalve de werkdag veel minder. De drempel om naar de eigenhuispsycholoog te stappen is ook lager dan om naar een Riagg te gaan, merktLéons: 'Medewerkers kunnen ook kiezen voor een externe psycholoog. Vaakvragen ze of ze bij mij mogen komen. Ze kennen me uit de kantine.'

Een groot voordeel is ook dat de huispsycholoog het bedrijf door en doorkent en de klacht en het werk goed op elkaar kan afstemmen. Léons: 'Eeneerstelijns- of Riagg-psycholoog zal niet gauw de leidinggevende van zijncliënt spreken. Ik kan met de werkgever overleggen als mijn cliënt daartoestemming voor geeft.' Andersom heeft ze voor haar organisatieadviezenveel achtergrondinformatie en heeft ze aardig wat credits opgebouwd bij demanagers. 'Zij nemen veel meer van mij aan als ik een medewerker terug opde afdeling heb weten te brengen.'

Net als de bedrijfsarts dient de bedrijfspsycholoog het beroepsgeheimte respecteren. Wat wordt besproken, gaat niet naar de werkgever.Werkgevers zijn zelfs nogal huiverig zich te bemoeien met de besognes vanhun werknemers, zegt Lodewijk van Duuren, kennisbeheerder van Arbo Unie.Werkgevers zijn vooral doelgericht: 'Ze willen het herstel bevorderen enbetalen, want elke dag ziekte kost geld.'

Bij het MCRZ pakt de nauwe samenwerking tussen de bedrijfsarts enpsycholoog gunstig uit. Léons: 'Ondanks de slechte conjunctuur en eenfusie, waarbij het ziekteverzuim meestal stijgt, scoren wij al jarenstructureel laag op ziekteverzuim.' Het ziekteverzuim ligt met 4,1 procentvan het totaal aantal gewerkte uren onder het landelijk gemiddelde van 5,3procent. Terwijl werknemers in de gezondheidszorg volgens de Arbobalans2004 twee keer vaker dan gemiddeld kampen met psychosociale belasting. Hetlangdurig verzuim (vaak voortkomend uit psychische klachten) is 50 procentlager dan rest van de branche en de WAO-instroom is met 0,2 procent vierkeer zo laag. Dat betekent voor het MCRZ jaarlijks achttien mensen per jaarminder in de WAO.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden