Zie wat er gebeurt als je de dingen met rust laat

Aan de hand van Nooteboom, Van Rijswijk en Hanlo formuleert Arjan Peters zijn goede voornemen.

Beeld Eva Roefs en Io Cooman

Blijf er nou eens vanaf. Kijk wat er gebeurt als je de dingen met rust laat. Een eeuw geleden maakte de Duitse kunstleraar Karl Blossfeldt uitvergrote foto's van pompoenranken, paardenstaarten en varens.

De bedoeling was zijn leerlingen gevoel voor esthetiek en architectuur bij te brengen. Die zwart-witfoto's laten prachtige stengels en symmetrische kronkelingen zien. 'Er spreekt een wil uit', schrijft Cees Nooteboom in zijn essay Karl Blossfeldt en het Oog van Allah over die stille foto's. En 'de jonge spruit van schaafstro ziet eruit als een verlaten toren van een verloren beschaving in een woestijnlandschap'.

Dat is mooi, maar in hun zwijgzaamheid zijn de foto's ongenaakbaar soeverein. Terecht laat de essayist ten slotte het woord rusten, om ons met de beelden zelf achter te laten (Koppernik; euro 18,50).

Verstilde magie wordt mogelijk als wij ons terughoudend opstellen. Voor de expositie Het Geheugentheater die tot en met morgen te zien is in de Ketelfactory te Schiedam, leverde Niek Hendrix schilderijen en archiefbeelden. In het boekje Calligram schreef Roos van Rijswijk een begeleidend prozagedicht, onder meer over de Duitse U-Boot uit de Eerste Wereldoorlog die dit najaar bij de kust van Oostende werd gevonden. De dode bemanning zat er nog in, en zou vergaan zodra de luiken werden opengedaan.

Van Rijswijk: 'Dit is wat bewaard moet worden:/ drieëntwintig mannen in een dichte U-Boot./ Waar we zaken aanraken vergaan ze, je moet/ je klauwen thuishouden als je wat je maakte/ wilt behouden - de Eyptenaren die hun doden/ ingepakt op reis stuurden zetten zo de tijd al stil' (de Ketelfactory; euro 5,-).

Klauwen thuishouden, of ten hoogste proberen de dingen hun eigen orde terug te geven. Dit schreef Jan Hanlo in 1959 aan de Limburgse journalist Willem K. Coumans: 'Ik verveel mij deze avond, na de kachel te hebben vertroeteld en een doos met oude papieren en een doos met schroefjes en punaises te hebben uitgezocht.'

In de doos zaten honderden klompspijkertjes maar die waren in twintig jaar tijd tussen de paperclips en punaises en kleinere spijkertjes gekomen. 'Ik heb dat nu weer eens uitgezocht. Waarom ik alles niet in een hete cokes-oven gegooid heb en mij erbij is waarschijnlijk een kwestie van zuinigheid.'

De onbekende Hanlo-brieven zijn geëditeerd door Wiel Kusters in Eikenhout en zinkviooltjes (Leon van Dorp; euro 17,50). Zo'n brieveneditie getuigt op zichzelf van een respectvolle omgang met de dingen. Ziedaar ons goede voornemen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden