‘Zie je nog iets van mijn depressie? Ik heb zo diep gezeten’

Nog niet zo lang geleden maakte schrijfster Naima El Bezaz (36) zich druk om grote problemen. Te druk. Ze belandde in een depressie, waar ze nu langzaam uit kruipt. Ze heeft besloten niet meer mee te doen met dat 'multiculturele gezeik' en schrijft liever over haar directe omgeving, de vinexwijk waar ze woont. 'Ik heb een oer-Hollands boek geschreven. Dat is de richting die ik nu op wil.'

'Heb je gelachen? Hoor je het, dat is het eerste wat ik vraag: 'Heb je gelachen?' Niet: vond je het een mooi of goed boek? Nee, ik wil weten of je gelachen hebt. Want dat wil ik nu, ik wil dat mensen dubbel liggen. Dit boek is cabaret. Ook literatuur, maar deprimerende boeken worden er al genoeg geschreven. Humor trekt ons erdoorheen. Echt, humor maakt het leven draaglijk.

'Maar ik ben er nog niet helemaal, hoor. Het zit er nog, het zit nog in me. Volgens mij zie je het aan me. Zie je het, zie je nog iets van mijn depressie? Ik heb zo diep gezeten. In het diepste, diepste, diepste dal.'

Trillend zat schrijfster Naima El Bezaz twee jaar geleden in het tv-programma Pauw en Witteman om over haar depressie te praten. Ze wilde aandacht voor het onderwerp en voor haar boek Het gelukssyndroom. Maar, zegt ze nu, eigenlijk was ze toen veel te kwetsbaar. Ze kwam in die periode nauwelijks haar huis uit. Ze had altijd expliciet over seks geschreven, kritiek geuit op de islam, zowel in haar romans als in doorwrochte essays in NRC Handelsblad, en dat was haar duur komen te staan. Ze werd met de dood bedreigd door moslimfundamentalisten en raakte in een crisis.

Nu zegt ze: 'Ik heb mijn leven terug.'

Hoe ben je eruit gekomen?

'Schrijven. De tijd. En 60 milligram Prozac per dag. Nog steeds, hoor, want het sluimert nog. Maar ik ben sterker nu. Anders had ik dit boek niet kunnen schrijven. Niet zó.'

Ze heeft het over Vinexvrouwen, haar vijfde boek, dat volgende week verschijnt. Een ironische, geestige, recht-voor-z'n raaproman over het leven in de vinexwijk waar ze woont met haar man, net als zij van Marokkaanse afkomst, en twee dochtertjes van 6 en 2.

'Ik dacht dat ik in een nette buurt was gaan wonen. Een mooie, blanke vinexwijk, de droom van elke Marokkaan. Nou, het bleek sodom en gomorra. Het was niet eens grappig bedoeld. Ik schreef gewoon op wat ik zag. Maar het leven is zo verschrikkelijk dat het lachwekkend is. Dat is toch erg? We zitten thuis naar comedyseries te kijken, maar we moeten gewoon naar buiten kijken, naar de buren en naar onszelf.'

Wat zag je, toen je naar buiten keek?

'De blote tieten van de buurvrouw die lag te zonnen. Ik wilde niet kijken, maar ik moest. Naar dat gerimpelde, verschrompelde evakostuum van haar, dat roodverbrande vel. Hier, we keken er zo bovenop.'

De woonkamer van haar drive-in-woning, in de grote nieuwbouwwijk waar immer gebouwd wordt, bevindt zich op de eerste verdieping. Schuif je de lamellen voor de ramen opzij dan zie je de tuinen en de schuttingen beneden; veel tegels, weinig groen.

'We waren op zoek naar een huis, mijn man en ik, en toen we hier door de straat reden, dacht ik: wow. Die hoge, grote huizen deden me denken aan de bouw in Marokko. Ik vond het helemaal geweldig, vooral dat de tuin betegeld was. Ik heb het niet zo op tuinen. Dat krijg je als je opgroeit op een flat. Maar ja, toen woonden we dus opeens naast die blotetietenmevrouw. Zij is verhuisd, maar nu zitten we naast mensen die de hele dag boren. Gek word ik van dat geluid. Dat buurhuis is vervloekt.'

En aan de andere kant?

‘O, dat huis is met wijwater besprenkeld. Daar wonen Chinezen, heel aardige, nette mensen.'

Van Chinezen heb je weinig last?

'O ja, ik wou dat er meer Chinezen in deze wijk woonden. Serieus. Die Nederlanders daarentegen - sommige zijn echt een beetje te veel van het goede. Zeker het Geert Wilders-volk in bepaalde delen. Sorry hoor, dat klinkt wel discriminerend, maar mijn boek is nu eenmaal discriminerend voor bepaalde blanken. Nu mag ik eens.'

Of El Bezaz nu over de buren praat, of over haar straatvrees, haar zelfmoordplannen - 'Niet voor de trein, ik wil wel als één geheel mijn kist in' - of haar nep-Uggs van de markt, het gaat gepaard met een fikse dosis zelfspot en overdrijving. 'Mijn leven is één groot drama', verzucht ze, om later ronduit toe te geven dat ze 'melodramatisch geboren is'.

Het ene moment is ze kwetsbaar, dociel bijna: 'Hoe vind je het interview gaan tot nu toe? Stel ik je niet teleur?' Het andere moment, wanneer huisvriendin Maartje, die boven op de kinderen past, de kamer binnenkomt, deelt ze opgewekt opdrachten uit. 'Ach, nu je er toch bent, zet even koffie? Zo, ga nu maar weer naar boven. We zijn hier met heel belangrijke dingen bezig.'

Maartje is familie, zegt ze. 'Een zus. Het woord vriendin zegt niet genoeg. Ik hou heel veel van haar.

'Ik hoor weleens van vrouwen dat ze een vriendinnetje hebben om koffie mee te drinken, een om mee te shoppen. Dan denk ik: waar halen ze die mensen vandaan? Uit de Gouden Gids? Ik heb niet zo heel veel vrienden. Ik heb mijn man, Maartje en Paul, een goede vriend. Ik wil niet opschepperig klinken, maar aan Ernst Hirsch Ballin en Joost Zwagerman heb ik ook veel gehad. Ernst ken ik al tien jaar door de lezingen die ik geef. Het is zo'n lieve man. En als ik tegen Joost zei: 'Ik wil dood', dan zei hij: 'Nee, dat wil je niet, denk aan je kinderen, denk aan iedereen.'

'Als mensen je niet in de steek laten in perioden van ellende en verdriet, dan zijn dat je vrienden.'

Heb je hier in de vinexwijk vrienden gemaakt?

'Ha, nee. Niemand vertrouwt me. Vooral niet sinds ze erachter kwamen dat ik dit boek aan het schrijven was.'

Waarom ben je dat gaan doen?

'Het begon met het geboor van de buren. Het ging maar door. Op een gegeven moment stond ik op het punt om de politie te bellen. Toen zei Paul: 'Ga schrijven, mens.' Ik ben heel boos gaan zitten tikken. Ik dacht: ja, ik ga schrijven over deze wijk. Hoe heb ik zo stom kunnen zijn om hier te gaan wonen?

'Er is geen fantasie hier, alles is recht en grauw. Ver weg is één speelplaatsje, met alleen een wip en een zelfmoordglijbaan, daar kun je met je kinderen niet naartoe. Er is geen groen, je ziet alleen maar huizen met chagrijnige mensen erin die zich ook allemaal afvragen wat ze hier doen. Echt, het leven hier is een aaneenschakeling van kinderen aankleden, eten, televisie kijken. Sleur. En ik zit hier maar, in mijn duur gefinancierde graftombe.'

Waarom ga je hier niet weg?

'We willen wel, maar ja, de crisis. Krijg je huis maar eens verkocht. En de kinderen vinden het hier geweldig. Sarah zit op een christelijke school, een heel goede. Door haar krijgen we normen en waarden. Ze wil dat we bidden voor het eten. Ik ben moslim! Nee, maar nu integreren we van binnenuit. Zelfs mijn vader zit hier braaf met gevouwen handen aan tafel. Hij vindt het hartstikke leuk. Hij zegt: 'Het is allemaal één God.'

Verveling, pillen, overspel; geen cliché over de vinexwijk blijft ongenoemd in je boek.

'Al die clichés zijn zo waar als maar kan.'

De burenruzies, de jaloezie?

'De drank! Die staat op één. De mevrouw van de Gall & Gall hier zegt het zelf: 'Geen betere plek om een zaak te openen dan de vinexwijk.' Op vrijdag slaat iedereen groot in. Ik geef altijd een fles Tia Maria cadeau op verjaardagen. Blij dat ze zijn! Echt, je geeft een harddrug cadeau en de dankbaarheid die je oogst is hartverwarmend.'

Over verjaardagfeestjes verbaas je je in je boek.

'Het is net groepstherapie. Met z'n allen in een kring, iemand praat en de rest luistert. En je krijgt een koekje bij de koffie.

'Die blokjes kaas, ik snap het niet. Als mijn moeder het hoort zegt ze: wat, geen couscous? Voor ons is dat shocking. Als er mensen komen dan geef je ze eten, maar mijn buurvrouw gaf een feest en zei: 'Ik ben geen voedselbank. Er is alleen maar heel veel drank.'

'Ik ging naar de wc op dat feest. Er stond een Mariabeeld! Dat is toch ontheiligend? Als ik een koran in de wc zou leggen dan zou ik morgen onthoofd worden door een moslimmilitant. Maar goed. Er werd op de deur gebonkt. Ik moest de wc uit en een man en vrouw gingen samen naar binnen. Ze waren halfdronken, ze waren niet met elkaar getrouwd en hun partners zaten verderop in de tuin. Echt, dat soort dingen gebeuren hier.'

Met haar hand trekt El Bezaz een rechte lijn door de lucht. 'Het leven in een vinexwijk is een flatline, zo'n horizontale lijn op de hartmonitor van iemand die sterft. En die flatline moet af en toe omhoog, hè. Dat doen mensen hier door ergens achteraf flink te neuken als er feesten zijn. Op het schoolplein wemelt het van de gescheiden ouders. Vind je het gek?'

Ook schrijf je: 'Iedereen is aan de pillen.' 'Iedereen is verdoofd. Mijn huisarts klaagt dat hij een soort receptenprinter is. Soms kom ik buren bij de Albert Heijn tegen en dan herkennen we elkaar niet, we lopen rond als zombies.

'Het is heel erg, maar aan de andere kant ben ik dolblij dat die pillen bestaan. Ik drink niet, maar je moet wat in dit leven. Anders kom je er gewoon niet doorheen. Oxazepam? Sorry, maar daar kijken we hier in de buurt op neer. Dat is de lichtste pil die er bestaat. Voor mietjes. Diazepam hebben we nodig, dat geeft een betere roes. Als het op is, kan ik bij een buurvrouw terecht. Het is heel handig hoor, als je allemaal depressieve vinexvrouwen om je heen hebt. We hebben hier ook een dealer in de buurt. Een keurige mevrouw die zogenaamd voor het Reumafonds komt. Ze heeft ook joints en xtc, want een zichzelf respecterende vinexvrouw gaat natuurlijk niet naar de coffeeshop.

'Hennepplantages! Alleen al hier in de straat zitten er een stuk of zes, achter afgeplakte ramen. Ik weet van een gescheiden vrouw die het financieel niet kon bolwerken, dus dit doet ze erbij. Maar er zijn ook mensen bij met een Porsche Cayenne. Dat je denkt: aha, daar doen ze het van. Het is toch fascinerend allemaal?

'Wat is dat toch, met sommige Nederlanders? Bij de supermarkt kopen ze één peer, maar ze steken zich wel in de schulden voor een auto en elk jaar nieuwe meubels. De halve buurt leeft van de kredietbank. Echt, toen de DSB failliet ging, hingen hier de vlaggen halfstok.

'Een nieuwe tafel zag ik laatst bij iemand, met een marmeren beeld van een vrouw eronder, compleet met blote tieten. En daar zitten ze dan gewoon aan met hun ouders. Je schaamt je toch? Als ik met mijn ouders in de kamer zit en op tv wordt gezoend, dan zap ik weg. Waar is het respect? Je gaat toch niet met je ouders aan een pornotafel zitten?'

Ben je tussen de white trash beland?

'Ach, white trash, ik weet niet eens wat het is. Het feit dat ik hier woon, zegt dat ook niet veel over mij? Ik ben ook onderdeel van die white trash geworden.

'Ze praten wel raar. Als de zoon van de overbuurvrouw iets verkeerd doet, hoor ik haar schreeuwen.' Ze doet het na, knauwerig, met een Amsterdams accent: 'Krijg nou de tering! Wil je wel effe ophouwe, jaaa!

'Er zijn ook goede buren, hoor. Een heleboel goede buren. Maar die paar verzieken het voor de rest.'

Hoe kijken ze aan tegen allochtonen?

'Nou, ons vinden ze wel oké. Maar de rest is knudde natuurlijk, hè. En er komen er veel te veel. En als ze even gillen krijgen ze een huis, terwijl hun eigen zoon al jaren op de wachtlijst staat. Ik begrijp het wel: het zijn de hardwerkende Nederlanders die niks cadeau hebben gekregen in het leven, bij wie onvrede heerst en die nu een zondebok zoeken.

'Bij allochtonen zie je hetzelfde mechanisme. Er zijn hier genoeg Marokkanen en Turken die vinden dat er te veel Polen komen in de buurt. Of die zeggen: het komt allemaal door de asielzoekers en de Somaliërs, die krijgen allemaal zó een huis.

'Voor veel oudere allochtonen is het ook zo frustrerend. Die hebben hier hun hele leven hard gewerkt en op een flatje gewoond om hun kinderen te laten studeren. En die kinderen, die hier geboren zijn, die een opleiding volgen of werken en die zichzelf als autochtoon beschouwen, horen er nog steeds niet bij. Het is nog steeds van 'wij' en 'jullie'. En als 'jullie' iets verkeerd doen, zegt Wilders nu, dan schoppen we jullie eruit. Alsof je continu het gevoel hebt dat je een koffer in de hal klaar moet hebben staan. Maar ik ben... wij zijn Nederlanders. Ik ben niet apart. Ik ben net als jullie. Ik wilde nooit met een Marokkaanse man trouwen, maar ja, ik werd er op een verliefd.

'Sarah is gelukkig gek op blonde jongetjes. Mijn man en ik verheugen ons er nu al op dat ze later met zo een thuis komt. En ik ben voor veel seks voor het huwelijk, voor allebei mijn dochters, want ik mocht niks als moslima. Haha, ik ben net als mijn moeder: ik projecteer al mijn dromen op hen.'

Dan: 'Wil je er wel bij zetten dat ik het gehad heb met dat islamgedoe? Ik doe niet meer mee met dat multiculturele gezeik. Onlangs nog mailde De Groene Amsterdammer of ik een essay over de islam wilde schrijven. Ik werd zó boos. Ik zit in alle kaartenbakken. Als er wat is - over hoofddoeken, over moslims - word ik altijd gebeld. Maar ik word er knetter van, ik ben er klaar mee. Daarom juist heb ik zo'n oer-Hollands boek geschreven. Dat is de richting die ik nu op wil.'

'Taboes zijn er om doorbroken te worden', was altijd haar motto. Zowel in haar romans - Minnares van de duivel, De verstotene - als in haar essays hield ze de islam tegen het licht. Hoofddoeken, de hypocrisie rond het maagdenvlies, islamitische scholen, importbruiden. Zij en Ayaan Hirsi Ali waren belangrijke stemmen in het debat over de positie van de moslimvrouw, en allebei waren ze even uitgesproken in hun kritiek. Daarbij schreef ze over drugs, seks, masturbatie, de zelfkant; op tv las ze bij Kopspijkers een seksscène voor. Al snel volgden bedreigingen uit de Marokkaanse gemeenschap.

Op internet stond een oproep haar te stenigen; bij haar huis hingen groepjes jonge mannen rond die zeiden: 'We weten wie je bent, hoer, en we kennen ook je dochter. We snijden haar de keel door.'

Ze zegt: 'Ze was 4 toen. Een kind van 4. Toen ben ik gebroken. Kijk, dat ze mij om zeep wilden helpen, prima, ik was al behoorlijk depressief toen. Maar toen ze mijn gezin bedreigden, brak ik. Vanaf dat moment kwam ik mijn huis niet meer uit. Er was geen dag meer en geen nacht, er bestond alleen maar zwart. En pijn. De gordijnen moesten dicht, ik huilde alleen maar. Ik kon niks, niet eens stofzuigen. Moet je je voorstellen hoe dat voor mijn man was. Kwam hij thuis van zijn werk en dan trof hij mij zo aan.'

Haar man werkt bij de politie. Veel Marokkaanse vrienden raakte hij kwijt door zijn huwelijk: 'Die hoer El Bezaz, met die trouw je toch niet?'

'Ik word gehaat door bepaalde groepen, nog steeds. Mijn man is me altijd blijven steunen. Ik zei: 'Laten we uit elkaar gaan, ik wil niet dat je ongelukkig wordt door mij. Neem de meisjes mee, misschien vind je een vrouw die beter is dan ik.''

Hoe reageerde hij dan?

'Hij zei: 'Ik wil jou.' Ongelooflijk. Ik dacht heel lang dat ik hem niets bood dan ellende en verdriet. Weet je, daarom is die depressie goed geweest. Ik weet nu dat het in het leven alleen maar om liefde gaat. Ik wil niet zoetsappig zijn, maar ik hou zo veel van hem en van mijn kinderen, zo ontzettend veel, ik ben hier alleen maar voor mijn gezin. Iedereen moet verder zelf beslissen wat hij doet. Een hoofddoek, ik ben er niet meer tegen. Ik heb door mijn lezingen zo veel leuke, intelligente vrouwen leren kennen die bewust voor een hoofddoek kiezen. Ik ben voor keuzevrijheid. Voor respect.

'Het heeft ook met Wilders te maken. Met het verharde klimaat, het uitsluiten van bevolkingsgroepen. De discussie wordt extremer. Ik doe niet meer mee.'

Hebben je bedreigers je de mond gesnoerd?

'Nee, dat niet, maar ik ben wel milder geworden. Ik roep niet meer dat mijn ideeën de beste zijn, want dat is pure arrogantie.'

Vind je achteraf dat je te onvoorzichtig bent geweest?

'Nee, ik zou het allemaal zo weer doen. Ayaan was alleen. Als ik alleen was geweest, was ik nog veel verder gegaan.

'Ik heb me een tijdje terug aangemeld bij het CDA. Ik wil alles meemaken in het leven, ik heb ook in films gespeeld, en toen had ik bedacht dat ik kamerlid wilde worden. Ernst (Hirsch Ballin, red.) zei: 'O, hemel.' Maar we zijn toch gaan eten. Hij waarschuwde me: 'Je kunt heel ongelukkig worden in de politiek.'

'Nu snap ik wel dat ze niet zo gek waren mij te nemen. Ik ben een ongeleid projectiel. Ernst is zo'n goede, integere man. Met de toenmalige partijvoorzitter Peter van Heeswijk heb ik ook een gesprek gevoerd, die is er ook uitgestapt. Alle goeien zijn eruitgestapt. Ik dacht dat alle CDA'ers zo waren als zij. Nou, niet dus, als je die rat Maxime Verhagen ziet. Alleen de machtsvreters zijn nog over. Achteraf denk ik: godzijdank dat het niks geworden is. Ik heb het gehad met politiek.'

Ayaan leidt inmiddels een werelds bestaan in New York en jij zit in een vinexwijk. Wat is het verschil tussen jullie?

Quasiverontwaardigd: 'Dankjewel! Ik voelde me tot nu toe redelijk oké en nu zeg je dit. Ik ben gewoon een vinexvrouw, dat is het verschil. Ik dacht vroeger dat ik net als zij heel ambitieus was, maar ik ben erachter gekomen dat ik dat helemaal niet ben. Ik wil gewoon lekker schrijven. Ik wil leren gelukkig te zijn.

'Het verschil met Ayaan... Sorry hoor, ze is mijn type niet. Ik hoef geen miljoenen uit te geven aan beveiliging, ik heb een politieman aan huis. Als ik moest kiezen tussen haar leven en het mijne, dan ben ik toch gelukkiger in mijn kalmeringspillenslikkende pornotafelwijk.'

Toch: dit boek gaat je geen vrienden opleveren in de buurt.

'O, nee, mijn man schrok zich rot. Hij zei: 'Dit ga je niet publiceren, hoor. Zometeen worden de banden lek gestoken.' Ik zei: 'Dat moet dan maar. Ik moet opschrijven wat ik zie, zo zit ik elkaar. En dan wil ik het uitgeven ook, anders heeft het geen zin.'

Ze lacht: 'Ik heb de moslims gehad, de allochtonen, nu zijn de Nederlanders aan de beurt.’

CV

Naima El Bezaz

Geboren
22 april 1974 in Meknes (Marokko)

Getogen
Sinds 1978 in Alphen aan den Rijn

Burgerlijke staat
Getrouwd, twee kinderen

Opleiding
1994 diploma vwo
1995 start studie rechtenin Leiden

Boeken
1995 De weg naar het noorden
2002 Minnares van de duivel
2006 De verstotene
2008 Het gelukssyndroom
18 november verschijnt Vinexvrouwen bij uitgeverij Querido.

www.naimaelbezaz.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden