'Zie het maar als een eerbetoon aan Pim'

VEEL bedenktijd heeft de Lijst Pim Fortuyn niet als multimiljonair Ed Maas op 1 juli 2002 de partij komt overnemen....

Hoofdredacteur Jort Kelder van zakenblad Quote slaat het nachtelijk schouwspel geamuseerd gade. Hij ziet onmiskenbaar de contouren van een vijandelijke overname in het bedrijfsleven. 'Je parkeert je Bentley schuin op de stoep bij de voordeur, loopt onuitgenodigd naar binnen, trekt je portemonnee en roept: wat moet die tent kosten?'

Van Harry Mens hebben ze bij de LPF sindsdien weinig meer vernomen, van Maas des te meer. Helemaal charitatief blijkt zijn bijdrage niet te zijn. Nog diezelfde week geven de overgebleven partij-oprichters Peter Langendam en John Dost hem een volmacht om de partijleiding over te nemen. Ze staan met de rug tegen de muur. De net geïnstalleerde Tweede-Kamerfractie is de bestuurlijke en financiële wanorde in de partij op dat moment al zo zat, dat zij dreigt collectief uit de partij te stappen. Als Dost en Langendam niet uitkijken, blijven ze alleen over met een lege partij en een schuld van enkele tonnen. Sindsdien deelt kapperszoon en ex-glazenwasser Maas in de LPF de lakens uit, in zijn eentje.

Zijn plotselinge bemoeienis met de politiek leidt tot opgetrokken wenkbrauwen op het Binnenhof. De 'oude' partijen vragen zich af wat Maas en zijn mede-financiers - onder wie Chris Thunnessen, de directeur van Metterwoon Vastgoed en Eddy de Kroes, eigenaar van onder meer Des Indes - straks terug verlangen van de op één na grootste regeringspartij. Naar enige politieke achtergrond of interesse is het vergeefs zoeken in hun CV's. 'Dat is even wennen voor politiek Den Haag', zegt Kelder. 'In de traditionele partijen moet je gestudeerd hebben en daarna twintig jaar in de houding springen voordat je überhaupt mag meepraten. Zo bezien is Maas een curieuze verschijning. Hij is geen verfijnd wezen, geen grote intellectueel. Maar dat is juist zo interessant: dat de jongens van de straat zich kennelijk geroepen voelen.'

Het viel te verwachten dat met Fortuyn vroeg of laat ook diens entourage haar opwachting zou maken op het Binnenhof, zegt Jos van Hezewijk. Met zijn bureau Elite Network Research volgt hij sinds jaar en dag de rijken des lands. 'Maas behoort tot een groep prominente leden van de opkomende nouveau riche die bij de LPF al sinds de oprichting op de achtergrond operereert. Er zitten veel vastgoedjongens bij. Ze behoren tot een wijdvertakt netwerk dat teruggaat tot diep in de jaren zeventig. Eerst ontmoetten zij elkaar jarenlang in het beroemde Barretje Hilton in het Amsterdamse Hilton Hotel. Nadat drugsbaas Klaas Bruinsma daar in 1991 op de stoep werd geliquideerd, werd hen vriendelijk verzocht een ander heenkomen te zoeken. Sindsdien is Des Indes het clubhuis.'

De sprong naar Den Haag was daarmee al gezet, de stap naar steun voor Fortuyn bijna vanzelfsprekend, aldus Van Hezewijk. 'Vrijwel onopgemerkt door de rest van het land was Fortuyn al jaren hun favoriete spreekstalmeester. Op feestjes en symposia sprak hij hun taal: weg met de buitenlanders en de files en de wachtlijsten en de belastingen en de lastige regeltjes die het rechtgeaarde ondernemers alleen maar moeilijk maken. Hij werd in die kringen allang serieus genomen.'

Met zijn actieve politieke bemoeienis onderscheidt Maas zich van zijn mede-financiers. Terwijl voor de meesten de lol eraf is na de dood van Fortuyn, zegt Maas juist daarin zijn motivatie te vinden. Hij heeft geen zin heeft om knarsetandend toe te kijken hoe de LPF ruziënd ten onder gaat. 'Zie het als een eerbetoon aan Pim. Deze beweging mag niet verloren gaan. Ik wil voorkomen dat 1,6 miljoen kiezers denken dat zij hun stem hebben weggegooid.'

Maas krijgt het er veel drukker mee dan hij zelf had gedacht: 'Wat dat allemaal met zich meebrengt, joh, zo'n politieke partij. . .' Zijn accountantsteam brengt de chaotische ledenadministratie op orde, financiële experts weten 400 duizend euro subsidie los te weken bij de overheid en Maas zelf ziet er op toe dat in alle provincies LPF-afdelingen uit de grond worden gestampt. Die zijn nodig om in maart mee te kunnen doen aan de Statenverkiezingen.

Al deze voortvarendheid ten spijt, lijken de LPF'ers op het Binnenhof alweer spijt te hebben van de manier waarop zij zich aan Maas hebben overgeleverd. Nu hij een lastige sta-in-de-weg blijkt die in ruil voor zijn steun ook politieke bemoeienis wil - hij mengt zich voortdurend in de interne ruzies - zien velen er geen been in 'het gevaar van Maas' te onderstrepen.

De deze week gevallen fractievoorzitter Harry Wijnschenk was de eerste die zei zich zorgen te maken over de geruchten dat Maas zijn positie gebruikt om 'vriendjes uit de vastgoedwereld' aan mooie politieke baantjes te helpen. De uitgerangeerde oud-bestuursleden Albert de Booij en Tjeerd Sleeswijk Visser stookten het vuurtje de afgelopen weken verder op. Sleeswijk Visser: 'Mensen die Maas kennen weten zeker dat hij nooit iets voor niets doet. Gevreesd wordt dat hij uit is op macht en invloed via de Provinciale Staten om zijn eigen zakelijke belangen te bevorderen. Wat zou hem anders bewegen? Hij heeft alles: geld, een mooi kantoor, een prachtige villa. Het enige dat hij nog niet had is politieke macht.'

Er is vooralsnog geen spoor van bewijs voor te vinden. De enige onroerend-goedhandelaar in de Kamerfractie is Gerard van As, maar hij belandde al op de lijst voordat Maas zich ermee bemoeide. De kieslijsten voor de Statenverkiezingen moeten nog worden gemaakt. Daartoe worden speciale keuzecommissies ingesteld, waarin geen noemenswaardige rol voor Maas is weggelegd.

Rest de vraag wat Ed Maas dan wel zoekt op het Binnenhof, zeker nu hij zich vandaag door de leden hoogstwaarschijnlijk officieel op het schild laat hijsen als voorzitter van de LPF. 'Aanzien en prestige', zeggen Van Hezewijk en Kelder zonder aarzelen. Van Hezewijk legt de link met de draf- en rensport, waar stalhouder Maas al jarenlang een prominente rol speelt. 'De paardenraces staan bij uitstek te boek als platform voor mannen met geld die succes willen kopen. De LPF is een soort renpaard. Een prachtig vehikel voor types als Maas.'

Kelder: 'Ed staat nou al een tijdje in de Nederlandse tophonderd der rijken. Financieel kun je niet hoger stijgen, dus dat gaat ook vervelen. De volgende stap is een plek in de prestige-tophonderd. Dat kan via een wetenschappelijke carrière - maar dat zit er voor Ed vermoedelijk niet in - en tegenwoordig ook via de politiek. De LPF is een buitenkans. Ga maar na: voor een paar ton koop je daar een ticket naar de eeuwigheid.'

Of een kat in de zak, sneert Harry Mens, die al zijn enthousiasme voor de politiek voorlopig kwijt is. Hij vermoedt dat de lol er voor Maas binnenkort ook nog wel af gaat. 'Het is natuurlijk een beetje sneu voor Ed. Hij heeft er zoveel tijd en geld in gestoken. Straks heeft hij een perfect georganiseerde partij, maar zonder ministers, zonder Kamerleden en zonder aanhang. Nou, gefeliciteerd!'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden