'Zie ginds komt de stoomboot', maar klopt dat wel? Komt Sinterklaas uit Spanje naar Nederland?

Elk jaar zingen miljoenen Nederlanders dat Sinterklaas met zijn stoomboot vanuit Spanje naar Nederland komt. Op het dek zouden een paard en een knecht staan. Waarom eigenlijk? Omdat niemand meer hecht aan de werkelijkheid dan de goedheiligman, zochten we uit of de Sint echt uit Spanje komt.

Sinterklaas op de boot tijdens de intocht in Amsterdam. Beeld anp

Van wie komt de claim?

De Nederlandse schoolmeester Jan Schenkman schreef in 1850 het boekje 'Sint Nicolaas en zijn knecht'. Het boek bevat onder meer het lied 'Zie ginds komt de stoomboot'. Nog altijd zingen miljoenen Nederlanders jaarlijks dat Sinterklaas met zijn stoomboot vanuit Spanje naar Nederland komt. Op het dek zouden een paard en een knecht staan.

Klopt het?

Sint Nicolaas leefde waarschijnlijk tussen 280 en 250 na Christus in de stad Myra in het tegenwoordige Turkije. Er zijn historici die twijfelen of de historische figuur werkelijk ooit heeft bestaan. Als hij al bestaan heeft, dan is de bisschop bij leven zeker nooit in Europa geweest, vertelt Willem Koops, hoogleraar ontwikkelingspsychologie van de universiteit van Utrecht en schrijver van het boek 'Sinterklaas verklaard'. 'In 1071 viel Myra in handen van de islamieten. Een groepje Griekse christenen in de hiel van Italië maakte zich toen grote zorgen over de relieken van de heilige. Daarom ging in 1087 een groep kooplieden naar Myra. Ze stalen de beenderen van Sint Nicolaas en brachten ze over naar Bari in Italië.' Verder dan Italië is de heilige nooit gekomen. 'Wij doen in Nederland alsof Sinterklaas uit Spanje komt, maar geen mens ter wereld doet dat verder', zegt Koops.

Het verhaal dat de heilige met zijn stoomboot uit Spanje komt, verschijnt voor het eerst in 1850 in het boek van Jan Schenkman. De stoomboot was een modern vervoermiddel in die tijd, maar waarom Schenkman koos voor Spanje als herkomstland, is historici een raadsel. Misschien heeft het iets te maken met de donkere knecht die Schenkman toevoegde aan het verhaal. 'In de vorstenhuizen van de 19de eeuw waren pages populair: islamitische, betaalde krachten uit het Midden-Oosten die voor de paarden zorgden', zegt Koops. 'Die page plaatsten de Nederlanders in Spanje, omdat daar op dat moment de meeste moslims waren.' De hoogleraar benadrukt dat dit geen bewezen theorie is.

Paul Faber, schrijver van het boek Sinterklaas Overzee, oppert dat de negentiende eeuwse Sinterklaasmarkten er wellicht iets mee te maken hadden. 'Ze verkochten op die markten lekkernijen, zoals dadels en sinaasappelen. Die kwamen in die tijd uit Zuid-Europa en uit Spanje. Er is ook wel geopperd dat Bari een tijd in Spaanse handen is geweest en dat het daarmee te maken heeft, maar dat vind ik niet zo overtuigend.'

Rijmelarij

Onderzoeker Markus Balkenhol van het Meertens Instituut wijst op een theorie dat de keuze voor Spanje vooral te maken had met rijmelarij. 'Spanje rijmt goed op appeltjes van oranje.'

Waarom Schenkman Spanje introduceerde is dus onduidelijk, maar het doel van zijn boek is wel helder. In zijn tijd stond de traditie onder druk van een verlichte opvoedkundige stroming die het feest wilde afschaffen 'Kinderen moesten niet meer streng gestraft worden en bijgelovig worden,' zegt Balkenhol. 'Schenkman was een aanhanger van de tegenbeweging, de romantiek, die vast wilde houden aan dit soort tradities. Zijn boek was een poging om het sinterklaasfeest te behouden.'

Conclusie: Als Sinterklaas al bestaan heeft, is hij nooit in Spanje geweest.


Ook Sinterklaas slachtoffer van nepnieuws

Niemand hecht meer waarde aan de werkelijkheid dan Sinterklaas. Des te onverteerbaarder vindt de oude weldoener het wanneer onzin over hem wordt verspreid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden