Zicht en zin

Vijf bewoners van het A.H. Gerardhuis in Amsterdam legden hun omgeving vast, in opdracht van fotografiemuseum Foam. 'Er is zo veel groen tussen het verkeer!'

De wasserette moest zeker op de foto, vond bewoonster Ans Ligthart (84) van het woonzorgcentrum A.H. Gerardhuis in Amsterdam Nieuw-West. Ze doet nog altijd zelf de was, vandaar. Jammer alleen dat Zoubida er niet was. De Marokkaanse medewerkster van de linnenkamer was altijd in voor een praatje. Maar ze werkt er niet meer, ze is met vervroegd pensioen, na 43 jaar. Ze had zo'n mooie blauwe jurk aan bij het afscheid, dat weet mevrouw Ligthart nog.


Haar kamer wilde ze ook vastleggen. Die is ruim en lekker licht, het venster ligt aan de zonzijde, net als in haar vroegere huis in Osdorp, waar ze met man en twee kinderen woonde. Je hoeft eigenlijk niet eens naar buiten met die openslaande deur. En 's nachts kan het raam lekker open staan, op het haakje.


Dat er twee andere dames aan tafel zitten, mevrouw Eysten en mevrouw Van der Zee, was toeval. Zo veel komen ze niet bij elkaar over de vloer. Ze zien elkaar bij de koffie en het eten in het restaurant. Dan is het ook wel prettig om weer op jezelf te zijn. Maar het was leuk dat ze er even bij kwamen zitten. Nu staat er tenminste wat meer op de foto.


De opnamen zijn gemaakt op verzoek en onder begeleiding van Foam, het fotografiemuseum Amsterdam. De instelling begon in 2010 om de hoek van het Gerardhuis de projectlocatie West Side Stories, waarmee het museum de wijk wil laten kennismaken met de kracht van beeld en er tegelijkertijd bijzondere ontmoetingen tot stand wil brengen - zo hebben buurtkinderen bewoners van het zorgcentrum gefotografeerd. Foam was vaker te gast in het Gerardhuis, met onder meer een cursus digitale fotografie.


De vraag was dit keer of bewoners zelf hun dierbaarste plekken in het huis wilden vastleggen. Het is een vervolg op het verzoek of ze op de foto wilden met hun favoriete medebewoner, verzorger of vrijwilliger. Het is een project met een emotionele lading: het Gerardhuis gaat dicht en is aan het leeglopen. Van de oorspronkelijk 200 bewoners is het gros al verplaatst naar andere locaties, nog 30 van hen wachten op een nieuw adres. Het eerste verzorgingshuis op humanistische grondslag in Europa, geopend in 1959, is verouderd en vertoont te veel mankementen. De balkons zijn onveilig, balustrades te laag, sommige kamers te klein, gangen onoverzichtelijk, de trap gevaarlijk en de liften onbetrouwbaar. Er raakten toch al kamers leeg. Ouderen blijven tegenwoordig zo lang mogelijk thuis, zeker in deze buurt met veel allochtonen.


Dat er uiteindelijk maar vijf bewoners hebben meegedaan met het laatste fotoproject in huis vindt welzijns- en activeringsmedewerker Cindy van Wattum niet zo verwonderlijk. Niet iedereen heeft er zin in of is mentaal ertoe in staat. De mobiliteit van een aantal is beperkt. 'Vergeet niet dat de gemiddelde leeftijd hier tussen de 88 en 90 jaar ligt.'


Garance Camping, projectmedewerker van West Side Stories, laat een selectie van het resultaat zien, met citaten van de makers. Meer kamers ('Ik vind het gezellig in mijn kamer, als ik lekker aan het afwassen of stoffen ben, dan gaan we altijd zingen'), de tuin ('ik vind het een mooi uitzicht'), een opname van de rotonde ('er is zo veel mooi groen tussen het verkeer'). Camping: 'Hun kamer ervaren ze als een prettige en veilige omgeving. Maar ze stellen ook reuring en gezelligheid op prijs en willen graag zicht op de natuur hebben. Wat je hier ziet, is hun wereld.'


Ans Ligthart heeft voor de foto van haar eigen kamer naar eigen zeggen gewoon maar op het knopje gedrukt. 'Mijn man maakte vroeger altijd de foto's. Ik ben een stuk onbenul wat dat aangaat.' Maar ze vindt het uiteindelijk wel een mooie foto geworden. Ze staat zelf ook op een opname, samen met twee anderen in de tuin. 'O, vreselijk. Afschuwelijk. Moet je zien hoe mijn T-shirt zit.'


Volgens Garance Camping gaat de kennis van mevrouw Ligthart wel iets verder dan louter het knopje. Ze heeft nauwgezet eerdere workshops bijgewoond, met aandacht voor licht, schaduw, perspectief, kader. Maar voor veel deelnemers was vooral uitleg nodig dat er tegenwoordig echt geen rolletje in het toestel hoeft. En dat het niks kost om een verkeerde opname te verwijderen. En dat je een statief tegen het trillen niet in je hand hoeft te houden als je een foto maakt.


Welzijnsmedewerkster Cindy van Wattum is blij met de nabijheid van West Side Stories. 'Bewoners zijn lekker bezig geweest. Het was afleiding, ze gingen hun kamer af, de tuin in.' Ze gelooft ook dat het project ze dichter bij elkaar gebracht. 'Een foto maken van iemand anders is toch een intiem moment.' Er ontstond weer contact met de buitenwereld. 'Er zijn hier kinderen met hoofddoekjes binnen geweest. En die konden op hun beurt weer zien niet alleen maar zwakzinnigen verblijven, zoals ze wel eens denken, maar gewone opa's en oma's.'


Wat zal mevrouw Ligthart denken, als ze over enkele jaren de zelfgemaakte foto van haar kamer onder ogen krijgt? 'Nou gewoon, dat ik hier een leuke tijd heb gehad.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden