Zeventig keer zeventig plus

Bij Tillie, Bep en Rita is de glans er een beetje af. En nu moeten ze ook nog naar de Lidl.

Sigrid Koetse (78) is een orgasme vergeten, Kitty Courbois (76) heeft het Surinaams nog niet onder de knie, en Ingeborg Elzevier (77) valt in scène zes iets te snel in slaap, maar verder loopt de repetitie van La Paloma op rolletjes.


Het is vijf weken voor de première van de nieuwe komedie uit de serie Toneel Plus van theaterproducent Hummelinck Stuurman. Waarbij Plus staat voor 65-plus. Ronkende aankondiging: 'Voor de tweede keer in vijftig jaar samen op de planken: de drie grandes dames van het Nederlandse toneel.'


Bert Edelenbos (67) schreef het stuk, Gerardjan Rijnders (64) doet de regie. Ze kennen elkaar van Toneelgroep Amsterdam, jaren tachtig, waar Koetse en Courbois 'klikten als een gek' en Edelenbos - de Frank Houtappels van die jaren - stukken schreef als Verf en Rouwkost, en Rijnders' regieassistent was.


Dus ja, antwoorden ze eensgezind op de vraag hoe het is om weer met elkaar te werken: als één grote reünie. Of beter nog: als thuis. Rijnders: 'Het is net alsof al die jaren er niet tussen hebben gezeten.'


Hoef je elkaar ook weinig uit te leggen?

Koetse 'Wat?'


Elzevier 'Dat je elkaar weinig uit hoeft te leggen.'


Rijnders 'Eigenlijk niet. Ik heb in het begin gezegd: meisjes, verwacht geen levendige mise-en-scène. Jullie zitten voornamelijk op een stoel te beppen. De belangrijkste regieaanwijzing die ik heb gegeven is: neem de tijd en ga niet geforceerd komedie spelen, zo van: dit is heel erg leuk wat ik zeg. Je moet de meest krankzinnige dingen zeggen, maar dan zonder commentaar.'


Tillie: Zeg Beppie, als jij straks naar de


Aldi gaat, loop dan ook even bij


't Kruidvat binnen voor dat spul.


Bep: Wat voor spul?


Tillie: Tegen schimmel.


Bep: Heb jij schimmel?


Tillie: Achter.


Bep: Waar heb je dat opgelopen?


Tillie: Ik niet. Het huisje. Groene


aanslag.


Drie zussen van boven de 70, één kleinzoon, een vakantiepark met zomerhuisjes en een economische crisis: dat zijn de ingrediënten van La Paloma. Commentaar van Sigrid Koetse , toen ze de tekst voor het eerst met z'n allen lazen: 'Het suddert.'


Edelenbos 'De eerste versie was veel te lang en had weinig structuur. Dus dat was een opmerking die hout sneed.'


Volgens Edelenbos had ook de producent bij de eerste lezing stevige kritiek. 'Ik heb getwijfeld of ik ermee door moest gaan, maar ik heb het met Gerardjan besproken en die heeft flink in de tekst gekapt en een paar aanzetten gegeven waarmee ik verder kon. En nu, vijf versies later, zijn we allemaal tevreden.'


Waarover gaat het stuk?

Rijnders 'Over niet opgewassen zijn tegen de realiteit. Ieder is op zijn manier bang voor een werkelijkheid die hij niet begrijpt.'


Elzevier 'We spelen alledrie vrouwen waar de gloed vanaf is. Tillie is weduwe, maar haar huwelijk was niet top. Beps leven is mislukt want ze heeft geen leuke man op de kop getikt. En Rita is door haar man in de steek gelaten. Dus het zijn alledrie vrouwen die het op het end van hun leven nog maar een beetje gezellig moeten proberen te maken.'


Op de vraag wat ze hun personages willen meegeven, antwoordt Courbois : 'Het eenzame. Dat vrouwtje is toch behoorlijk alleen.' Elzevier putte uit haar herinneringen aan twee oudtantes die tot hun dood samenwoonden, met hun broer. 'Dat gelul de hele dag, daar zat ik altijd sprakeloos naar te luisteren.'


En Rita, de flamboyante oudste zus, vertolkt door Koetse, wat voor vrouw is dat?

Koetse 'Jongens, daar valt helemaal niet zo veel over te zeggen: het is een vrouw, die terugkomt uit Griekenland. Waar gaat ze naar toe? Naar d'r zussies. Meer is het niet.'


Rijkelijk strooit Edelenbos zijn commentaar op de samenleving tussen de dialogen. Griekenland wordt uitgeperst door IMF en de Europese Unie. De pretentieloze kantine op het vakantiepark maakt plaats voor een te dure brasserie, de buurtbus wordt wegbezuinigd.


Ja, zegt Edelenbos, La Paloma is óók maatschappijkritisch.


Courbois 'Nee toch, Bertje, geen boodschap.'


Edelenbos 'Het stuk gaat over mensen die zich geen drie bontjassen kunnen permitteren, en die noodgedwongen naar de Lidl gaan omdat een andere supermarkt te duur voor ze is.' Ze zien het om zich heen: 'Mensen die zich eerst nog wat konden permitteren, maar die door de aanhoudende crisis steeds minder kunnen. Ook in onze generatie.'


Koetse 'Dan raakt het leven toch een beetje afgekalfd.'


Maar mogen ze, als er dan toch een boodschap moet worden genoemd, nog een andere suggestie doen? Courbois 'Het gaat over de liefde. Over geborgenheid en over op elkaar kunnen terugvallen.'


Gelukkig voor de vriendenclub: de komende maanden staan ze zeventig keer met elkaar op de planken.


Drie keer per week


Nederlandse theatergrootheden op leeftijd zo vaak mogelijk op het podium: dat is het idee achterToneel Plus van theaterproducent Hummelinck Stuurman. Omdat een complete tournee vaak te zwaar is, wordt er maximaal drie keer per week gespeeld, en wordt het aantal voorstellingen verdeeld over twee seizoenen. De Plus staat niet alleen voor 65-plus; er speelt ook altijd een nieuw toneeltalent mee. In La Paloma is dat Niels Quist.


La Paloma gaat 18 januari in première in de Leidse Schouwburg. Daarna tournee.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden