Zeven heel erg enge lievelingsscènes van de filmredactie

Spoorloos.

The Haunting (1963, Robert Wise)

De engste spookhuisfilm aller tijden werkt met de simpelste middelen. Een suggestief stuk behang, veel meer heeft Robert Wise's The Haunting (1963) soms niet nodig. Hoofdpersonage Eleanor (Julie Harris) voelt zich persoonlijk belaagd door het reusachtige, sinistere Hill House, en dat blijkt nergens zo sterk als in die nachtelijke scène waarin ze de slaap niet kan vatten en nerveus naar de muur tegenover het bed staart. Had ze beter niet kunnen doen. Naarmate de camera dichter bij de wand kruipt en de soundtrack gevuld raakt met onbestemde, koortsachtige klaagzangen, lijkt zich in het krullerige behangpatroon een gezicht te verschuilen. Dat loom boosaardig terugkijkt. Speelt Eleanors fantasie haar parten? Of begin je als kijker zelf stilletjes te hallucineren?

Kevin Toma

Spoorloos (1988, George Sluizer)

Het is vaker gedaan, nadien. Uma Thurman, die zich met haar vuisten vrij slaat als de levend begraven The Bride, in Quentin Tarantino's Kill Bill deel 2 (2004). En Ryan Reynolds in Buried (2010), waarin de ondergrondse claustrofobie zelfs tot negentig minuten wordt gerekt. Prima films, maar wakker worden in een doodskist was nooit zo eng, zo beklemmend of zo voorstelbaar als in Spoorloos, zonder twijfel de beste Nederlandse thriller ooit gemaakt. Geregisseerd door George Sluizer (1932-2014), die hoofdrolspeler Gene Bervoets opsloot in een heuse doodskist, met 500 kilo zandzakken erop, zodat de acteur kon voelen hoe het was. Nou niet zo fijn. Maar zo kon de geluidsman wel precies de juiste doffe angstkreten opnemen.

Bor Beekman

A Clockwork Orange (1971, Stanley Kubrick)

Om vrees aan te jagen moet een scène meer in huis hebben dan een schaduw met een kapmes en een jonge oppas in een verlaten huis. Zo'n schaduw is eigenlijk altijd een plat personage, wat de aangekondigde horror bijna grappig maakt. Dat kan geen filmisch effectbejag meer compenseren. Stanley Kubrick begreep dat. Kijk naar het begin van A Clockwork Orange en zie hoe hij snel en effectief de horrorboog spant die leidt naar de scène waarin Alex met zijn in het wit geklede vriendjes op de klanken van Singing in the Rain een echtpaar in zijn eigen huis overvalt, de man in elkaar schopt en de vrouw zal gaan verkrachten. Daar gaan een paar huiveringwekkende geweldsscènes aan vooraf, die maken dat je ten volle beseft wat het echtpaar te wachten staat. De man en vrouw zijn in de veiligst denkbare omgeving ingesloten met de naarst voorstelbare mensen en er is geen ontkomen aan. Dat is zó eng dat Kubrick de scène al kan laten eindigen voordat de gruwelen zich daadwerkelijk hebben voltrokken. De horror zit dan al in je hoofd.

Bart Koetsenruijter

Ringu (1998, Hideo Nakata)

Plotseling springt de tv aan, in het krappe appartement van de eigenwijze man die een week geleden tóch die behekste videoband keek. Nu, in de slotscène van de Japanse horrorfilm Ringu, hoort hij eerst een unheimlich metalig geluid, als een ritmisch piepkrakende schommel. Dan ziet hij op zijn tv'tje hoe een vrouw in een witte jurk, haar gezicht bedekt met lange slierten zwart haar, uit een put klimt en in hoekige bewegingen richting camera stapt. Tenslotte kruipt ze úít zijn tv en kijk je als het ware naar een doodeng droste-effect, met het tv-scherm als portaal naar een levensechte geestenwereld. De man sterft aan zijn doodsangst - bij mij scheelde het niet veel. Geheimtip van regisseur Hideo Nakata: hij liet de putvrouw achteruit naar de put wandelen en speelde de opname uiteindelijk achterstevoren af.

Berend Jan Bockting

28 Weeks Later (2007, Juan Carlos Fresnadillo)

In een donker huis probeert een gezelschap met restjes een diner op te tuigen. Je voelt al dat er wat mis is - ook omdat dit de openingsscène is van het vervolg op 28 Days Later, waarin zombies bijna het gehele Britse eiland hebben overgenomen. Als de zenuwen van al die gedempte praat je naar de konen zijn gestegen, bonkt er ineens een krijsend jochie op de deur. Ze laten hem binnen. Hij is ontsnapt aan hordes zombies, vertelt hij. Nog geen twintig seconden later spiekt een van de dinergasten door het raam - rukt een zombie haar arm door de betimmering om er zijn razende tanden in te zetten. Binnen twee minuten breekt de totale, maar dan ook totale paniek uit. De 28 Days Later-vondst van de razende (in plaats van de gebruikelijke slome) zombie wordt ten volle uitgebuit. Veel klassieke spanning moet het van griezeligheid en suggestie hebben. Dit is een zeldzaam voorbeeld van: holy. shit.

Chris Buur

Jaws (1975, Steven Spielberg)

Het ligt ook aan de leeftijd natuurlijk. Als je 15 bent als je Jaws voor het eerst ziet, in het jaar dat hij werd uitgebracht, dan komt het hard binnen, zelfs ver van de oceaan vandaan. Misschien voor het eerst een film gezien die ook zo'n perfecte angstmachine was, die op elk moment op precies de goede knoppen drukte. Daar in de Eurobioscoop in Hilversum, met daarna die lange fietsrit langs het Mediapark, weer terug richting Bussum. Van alle schrikmomenten was het toch vooral de duiker die het wrak onderzoekt, beter bekend als 'Hooper finds Ben Gardner's boat'. Je handen die de stoelleuning fijnknijpen. En dan het hoofd dat opeens in de opengereten romp van de boot verdwijnt. Componist John Williams doet de rest. Een klassiekertje, en niet voor niets.

Mark Moorman

Lights out (2016, David F. Sandberg)

Je doet het licht uit en opeens lijkt het alsof er iemand staat, in het donker, aan het einde van de gang. Normale gang van zaken: je knalt geschrokken het licht aan, ziet een jas aan de kapstok hangen, lacht opgelucht, licht uit. In de openingsscène van Lights Out (2016) gebeurt dat niet. Het personage knipt het licht snel weer aan, en er is niets meer te zien. Uit, er is iets. Aan, er is niets. Uit, de menselijke gedaante is opeens dichterbij. De Zweedse regisseur David F. Sandberg speelde dit inventieve licht-donkerspelletje in een loeienge korte film, te vinden op YouTube. Het gegeven is en blijft even simpel als doeltreffend: doodeng voor iedereen die ooit bang was voor de schaduwen voor het raam - en wie was dat niet?

Floortje Smit

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden