Zeven commissieleden hebben al honderden gesprekken achter de rug In voorwerk zitten al duizenden uren

In een jaar is gezaaid wat de komende weken overvloedig geoogst moet worden. De parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden is na een periode van 'veldonderzoek' en 'literatuurstudie' terug op haar basis in Den Haag....

FRANK VAN ZIJL

Van onze verslaggever

Frank van Zijl

DEN HAAG

De leden van enquêtecommissie zijn voorafgaand aan de openbare verhoren aan het werk geweest in 25 politieregio's en 19 arrondissementen. Honderden gesprekken werden gevoerd met politie- en justitieambtenaren, rechters, advocaten en wetenschappers. Dat gebeurde in alle stilte.

De gesprekken waren vaak informeel: de één ging op de middagthee bij de hoofdcommissaris, een ander bezocht een rechter of advocaat, een derde liep een korte stage bij een rechercheteam dat een ingewikkeld onderzoek 'draait', een vierde 'stofzuigde' wetgeving op het ministerie.

Ze zwierven naar alle kanten uit: Maarten van Traa (PvdA), Thom de Graaf (D66), Alis Koekkoek (CDA), Otto Vos (VVD), Liesbeth Aiking-Van Wageningen (AOV), André Rouvoet (RPF) en Mohamed Rabbae (GroenLinks), parlementariërs van beroep, controleurs namens de Staten-Generaal.

Duizenden uren voorwerk hebben de commissieleden erop zitten. De een meer dan de ander, afhankelijk van de rest van het werk dat te wachten stond. Want kleine fracties kunnen het zich niet permitteren hun mensen volledig vrij te maken voor een parlementaiere enquête.

Veel van de arbeid is daarom ook gedaan in de nachtelijke uren en in het weekeinde. Dan tikten de commissieleden hun geheime verslagjes van al die vertrouwelijke gesprekken. Parlementariërs met kleine oogjes? Dat waren de nijvere secondanten van Maarten van Traa.

De vrucht wordt door de commissie langzaam maar zeker geschild. Uit alle vroegtijdige oriëntaties destilleren de leden de komende tijd een lijst van tachtig namen van personen die voor de schijnwerpers verschijnen. Deze zomer hield de commissie in wisselende samenstelling al 130 voorverhoren. Daar is wel duidelijk geworden wie wat te vertellen heeft, en wie niet.

Naast talloze gesprekken is de commissie overspoeld met literatuur over de politie, over wetgeving, over misdaad en internationale expertise. Ter ondersteuning was daarvoor een uitgebreide staf beschikbaar van bestuurskundige en juridische experts. Zij ordenden en classificeerden ('geheim') alle aangedragen materiaal.

De zevenkoppige commissie, die voor een belangrijk deel dezelfde is als de werkgroep die de enquête heeft aanbevolen, richtte zich op twee soorten onderzoek: het organisatie-onderzoek naar bijvoorbeeld de tactische recherche, de kernteams, of Criminele Inlichtingendienst en het thema-onderzoek naar methoden van politie en justitie in de strijd tegen de misdaad.

Naast alle eigen navorsingen werd bovendien één belangrijk onderzoek uitbesteed. Een kleine groep hoogleraren onder aanvoering van prof. C. Fijnaut boog zich deze zomer over de aard, ernst en omvang van de georganiseerde misdaad in Nederland. Dat onderzoek wordt straks met het rapport van de commissie aangeboden.

Uit de voorverhoren is voor Van Traa c.s. een helder beeld ontstaan over welke functionaris het best over een onderwerp gehoord kan worden. Voor de leden zal er de komende tijd niet veel nieuws onder de zon zijn: het openbare deel is er vooral voor de bühne. Met die aantekening dat de verhoren ditmaal onder ede zijn.

De enquêtecommissie heeft kans gezien al het voorwerk in vertrouwelijkheid af te werken. Geen moment is er gelekt en daar is voorzitter van Traa terecht trots op. Het zegt iets over de professionele voorbereiding van zijn club.

De voorzitter weet zich met zijn onervaren ploeg - alleen hijzelf beschikt over veel parlementaire dienstjaren - vanaf vandaag echter in de schijnwerpers. Breed zal alles worden uitgemeten, tot in detail worden de leden gevolgd bij de verhoren in de Eerste Kamer.

Voor alle betrokkenen staat vast dat Van Traa de enquête 'draagt'. Hij heeft bij vriend en vijand respect afgedwongen voor de wijze waarop hij zich de taaie materie eigen heeft gemaakt. Hij zal straks ook het leeuwedeel van de verhoren voor zijn rekening nemen.

Zijn eerste toeverlaat is Thom de Graaf, een jonge en gedreven D66-politicus die op zijn collega's voor heeft dat hij de politie goed kent: De Graaf was voor hij toetrad tot de Kamer plaatsvervangend-directeur Politie op het ministerie van Binnenlandse Zaken. Welbeschouwd heeft het duo Van Traa/De Graaf de voorbereiding van de enquête vorm gegeven, mede ook doordat alleen zij toegang hadden tot de zwaarst geclassificeerde stukken.

Van de vijf overige leden is weinig bekend. CDA'er Alis Koekkoek, Brabants hoogleraar, kenmerkt zich als een scherp staats- en bestuursrechtgeleerde. Hij zal ongetwijfeld een belangrijke rol spelen in de normeringsdiscussie: wat mag de politie straks wel en niet voor methoden gebruiken?

De jurist André Rouvoet (namens de kleine christelijke fracties) is het jongste lid van de commissie. Hij heeft zich het afgelopen jaar in de Tweede Kamer ontpopt als een politiek talent. Rouvoet geldt als een keiharde werker.

Liesbeth Aiking-Van Wageningen is het oudste lid: over haar rol wordt in Den Haag enigzins laatdunkend gedaan. In ieder geval staat vast dat zij dit jaar haar handen vol heeft gehad aan de perikelen binnen het AOV. Zij liep voor de zomer met twijfels rond of ze haar kortstondige carrière als politica wel moest voorzetten.

Mohamed Rabbae heeft zich als woordvoerder Justitie voor GroenLinks de stof snel eigen gemaakt. Rabbae is een generalist en heeft zich net als de vertegenwoordigers van andere kleine fracties het afgelopen jaar naast de enquête ook met vele andere zaken moeten bezighouden. Aiking, Rabbae en Rouvoet deden de enquête er even bij.

Otto Vos ten slotte, van oorsprong advocaat, is nog een onbeschreven blad. De VVD'er kwam pas in de Kamer nadat enkele fractieleden naar het kabinet waren vertrokken. In de politieke arena heeft hij zich nauwelijks gemanifesteerd, inhoudelijk wordt ook van hem straks veel verwacht.

De commissieleden zijn de afgelopen maanden naar elkaar toe gegroeid, heet het. Het is een hecht team waarin ieder zijn rol kent. Vanaf vandaag zijn ze haast iedere dag urenlang op tv. Dat levert ze in ieder geval één beloning op: de status van 'bekende Nederlander'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden