Zet het streepje gewoon rechtop, en je hebt een nieuw nadrukteken

Vandaag om 17.00 uur sluit de inzendingstermijn voor de prijsvraag 'Wie bedenkt hèt/het/hét ontbrekende accent-teken?' van het Scryption in Tilburg....

Ja, maar om in geschreven tekst woorden te benadrukken gebruiken we de accenten die we uit vreemde talen hebben overgenomen, namelijk het zogeheten accent aigu (de 'kuut' zeggen loodzetters, in procédé en Marga Klompé), en het accent grave (de 'graaf', in appèl). Die kuut en graaf doen nu ook dienst om gelijkgespelde woorden te onderscheiden, zoals vóórkomen naast voorkómen, en als accent-aanduiding of liever gezegd nadrukteken, zoals in 'hij is dè man voor die klus'.

In de spellingsregels die de Volkskrant hanteert, wordt het accent aigu ofwel streepje naar rechtsboven voorgeschreven om lange, open klanken te benadrukken ('vóór de lunch') en het accent grave ofwel streepje naar linksboven bij korte, gesloten klanken ('vèrstrekkend'). De Taaladviesdienst van het tijdschrift Onze Taal hamert er al jaren op om uitsluitend het accent aigu te gebruiken bij het beklemtonen van een woord. Dat onderscheid tussen aigu bij lange klank en grave bij korte klank is namelijk veel te ingewikkeld, vindt Onze Taal. In veel bladen worden de tekens door elkaar gebruikt, daar zie je dus èn 'hèt' èn 'hét'.

Het Scryption wil nu een apart accentteken, ook omdat je bij het gebruik van de tot nu toe gebruikte accenttekens gemakkelijk in conflict kunt komen met uitspraakregels. Dat laatste 'hét' kan ook immers uitgesproken worden als 'heet'. En neem bijvoorbeeld de beruchte voormalige voetbalclubvoorzitter Stoop.

- Welke Stoop?

- Van FC Amsterdam.

- Dè Stoop, bedoel je.

- Ja, dè Stoop, Dé Stoop.

Daarom lijkt het een logisch idee, een nieuw klankteken. Dat kan best, want taalregels zijn immers niks meer dan afspraken. Maarre, zijn al die accenttekens wel nodig? Wie een béétje kan schrijven, kan zonder. Je moet je zinnen zo formuleren dat ze slechts op één manier gelezen kunnen worden. Onze Taal gaf ooit een uitstekende vuistregel: 'plaats geen klemtoontekens tenzij de lezer anders de zin verkeerd zou voorlezen en/of er een andere betekenis aan zou geven dan u hebt bedoeld'. (Overigens lijkt 'klemtoonteken' een minder gelukkige naam voor accentteken omdat je daarbij eerder denkt aan de apostrofjes die in woordenboeken aangeven waar in meerlettergrepige woorden de klemtoon ligt, denk bijvoorbeeld aan kom'maneuker). Bij een juiste toepassing van die vuistregel wordt tekst rustiger dus prettiger om te lezen. Kijk zelf in krant of tijdschrift: in negen van de tien gevallen zijn de accenten op het woord 'één' overbodig en storend. Op 'een' moeten alleen accenttekens als het een telwoord is en dan nog alleen als dat niet duidelijk genoeg uit het zinsverband blijkt. Om dezelfde reden is het voorbeeld 'jé van hèt' dat de Scryption-jury in haar prijsvraagspelregels gebruikt om het nadruk-probleem te verduidelijken juist geen goed voorbeeld. De uitspraak van die uitdrukking gaat ook zonder accenten vanzelf goed.

Maar toch, alleen al om bij al het gemekker over de officiële nieuwe spelling af te zijn van ruzie over streepje naar rechts of dingetje naar links - die Scryption-prijsvraag is zo gek nog niet. Mede-organisatoren bNO (beroepsvereniging van Nederlandse Ontwerpers) en FontShop, producent van letterfonts voor zetcomputers, gaan nationale en internationale acceptatie en toepassing van het uitverkoren accent-teken stimuleren. De winnaar moet daarom afzien van auteursrechten en tevreden zijn met de eer. Een nieuw klankteken is namelijk 'een unicum in de Europese schriftgeschiedenis', aldus de organisatoren. De nieuwe aanduiding hoeft niet per se een apart leesteken te zijn, als ie maar toepasbaar is in zetwerk, typewerk en handschrift (daarom is 'de Bank' geen oplossing).

Hierbij een open inzending. Het lijkt haast een ei van Columbus. Kan zo in het rijtje van accent circonflexe (â), trema (ä), breve (a), macron (a), tilde (a ), corona ('a) en cedille (ç). Het nieuwe klankteken zit precies tussen het accent aigu en grave in: zet het streepje gewoon rechtop en noem het nadrukteken. Is dit niet de oplossing?

Erwin Wijman

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.