Zet hem op, Job!

Waarom hebben ze niet op ons gestemd?

Het zijn kwaaie dagen voor Job Cohen. Morgen moet hij de linkse eendracht uitdragen, liefst een beetje enthousiast. Maar je kunt geen krant opslaan, geen tv aanzetten of zijn politieke begrafenis wordt hem aangezegd. Niet alleen de ruim voorhanden Job-haters, ook zijn eertijds trouwste supporters verwijten hem nu wat minder dan een jaar geleden zijn fantastische kwaliteiten waren. Rust wordt gebrek aan engagement, de boel bij elkaar houden wordt richtingloosheid, onverstoorbaarheid gebrek aan fantasie.

Een fors deel van de kritiek is terecht, maar daar hoeft het hier niet over te gaan. Er is ruim voldoende sloopwerk verricht. Tegelijk voel je dat er nu werkelijk teveel as op het hoofd van één man wordt gestrooid. Wouter Bos zei vorige week dat de PvdA bij zijn vertrek vorig voorjaar alweer op de weg omhoog was. Daarmee suggererend dat híj de verkiezingen wellicht wel had kunnen winnen. Vergeet het maar.

Het is een beetje provinciaals om de impopulariteit van de PvdA louter aan Cohen te wijten. Daarvoor ligt het hosanna en het kruisigt hem te dicht bij elkaar. Twee jaar geleden in Time nog de held van het jaar, nu bij het oud vuil - daar moet meer aan de hand zijn. Een blik voorbij Wuustwezel wil in zulke gevallen wel eens helpen.

Slecht
De sociaal-democratie is er overal slecht aan toe. In Duitsland noemde Der Spiegel de SPD de ‘puddingpartij’ - zo erg is het bij de PvdA in elk geval nog niet. In Frankrijk gaat men al een jaar of tien rollend over straat.

In Engeland en Australië, zo bleek uit recent onderzoek, krijgt het publiek braakneigingen van het ‘gelijkheidssyndroom’ van de respectievelijke Labour-partijen. Wat dat aangaat is de nieuwe PvdA-slogan ‘eerlijk delen’ een briljante vondst. De mensen willen best eerlijk delen - zie de fameuze Nederlandse geefacties; in Engeland is het niet anders - maar beslist niet onder leiding van de sociaal-democratie.

Sociaal-democraten begrijpen de samenleving niet meer, daar komt het op neer. Vooral niet nu er ‘het meest rechtse kabinet sinds Colijn’ zit. Waarom hebben ze niet op ons gestemd? Ook dat sentiment is niet alleen Nederlands, en evenmin heel nieuw. In Amerika schreef journalist Thomas Frank al in 2004 een tamelijk wanhopig boek, What’s the matter with Kansas?

Massaal
Hoe kon het dat de arbeiders in deze arme staat, die altijd links hadden gestemd, in het jaar 2000 zomaar massaal tegen hun eigen belang in kozen voor de toch overduidelijk niet deugende George W Bush? Frank kwam er niet uit. ‘Voor ons zijn de Democraten de partij van de werkers, de armen, de zwakkeren en de slachtoffers - hoe konden zoveel mensen het zo mis hebben?’

Ja hoe zou het kunnen? Of zou Thomas Frank de verkeerde bril ophebben? Misschien moet hij, samen met de Nederlandse partijgenoten van de PvdA, te rade bij psycholoog/criminoloog Hans Boutellier. Die schetst in zijn nieuwe boek De improvisatiemaatschappij een chaotische gemondialiseerde wereld met een versplinterde moraal, die zijn crisis vond in de aanslagen van 9/11.

Daarbij past behoefte aan richting, veiligheid en gezag. Precies daarin voorziet het vrolijke sociaal-democratische wereldbeeld niet, kan het niet voorzien omdat niemand aanspreekbaar is: alle leed van de wereld ligt kortweg aan de omstandigheden (voedingsbodem!). ‘Misbruik van sociale voorzieningen, leugenachtige verhalen van asielzoekers, ongerichte vormen van geweld zijn voor het sociale mens- en maatschappijbeeld onverteerbaar, en in zekere zin ondenkbaar’ (blz. 61).

Onbehagen
Met de moderne problemen van migratie, terrorisme en moreel onbehagen kan het liberalisme beter uit de voeten, schrijft Boutellier, op grond van waarden als realisme, eigen verantwoordelijkheid en ook dankzij een ‘gebrek aan illusies’. De christen-democratie leed weliswaar twintig zetels verlies, maar kan desondanks bogen op de vaste rots van de traditionele moraal. Voilà de aantrekkingskracht van het ‘meest rechtse kabinet sinds Colijn’.

Einde van de sociaal-democratie? Niet te snel. Cohen heeft gelijk als hij zegt dat het bij de verkiezingen maar één zetel had gescheeld of de PvdA was de grootste geweest. Dan had het speeldveld er nu anders bij gelegen.

En Paul Schnabel wees er zondag bij Buitenhof op dat ‘alle partijen nu D66 zijn geworden’. Ze zijn hun ankers en vaste achterban kwijt. Ze kunnen stuk voor stuk door diepe dalen gaan, en evenzo makkelijk weer een prachtuitslag maken. Elke nieuwe ronde geeft nieuwe kansen. Zet hem op, Job!

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden