Zet Europa op de zeepkist

Nooit is er in Nederland een nationaal referendum gehouden, maar als het aan een groeiende groep Kamerleden ligt, komt er spoedig een einde aan het referendumloze tijdperk....

Dat is een verheugende ontwikkeling. De Europese eenwording is rijp voor een volwassen debat. Zo stilletjes aan is er al veel van de Nederlandse soevereiniteit weggelekt naar Brussel, en is het tijd dat de kiezers daarover hun zegje mogen doen. Een referendum is een goed instrument om de burgers meer bewust te maken van de consequenties van verdere integratie. Bovendien dwingt het de politici zich meer aan te trekken van de burgers.

Nadelen zijn er natuurlijk ook. Het integreren van straks meer dan 25 landen is zo'n ingewikkeld proces, dat het gekkenwerk lijkt om dat proces te reduceren tot één vraag, waarop de kiezer slechts met ja of neen kan antwoorden. Ook kunnen referenda door het electoraat worden gebruikt om ander ongenoegen af te reageren, zoals begin jaren negentig de Franse president Mitterrand aan den lijve ondervond toen hij het Verdrag van Maastricht aan de humeurige kiezers voorlegde. Het werd een salto mortale die nog maar net goed afliep voor hem, hij won met flinterdunne meerderheid.

Toch is de huidige praktijk ook onbevredigend. Er is een heuse klasse van Europese mandarijnen opgekomen, bestaande uit politici, diplomaten, ambtenaren en niet te vergeten journalisten, die als enigen nog de weg kennen in het doolhof van de instituties en een taal spreken die gewone stervelingen nauwelijks meer kunnen volgen. Het is een gesloten circuit en het kan geen kwaad daar met een referendum wat frisse democratische lucht in te pompen. Haal de bureaucraten-technocraten maar uit hun high-techkantoren en zet ze neer op wankele zeepkisten om hun keuzen te verdedigen.

In de Tweede Kamer is er nog geen meerderheid voor een referendum over de Europese grondwet. Het CDA is tegen en de VVD twijfelt. Het is te hopen dat de liberalen overstag gaan en het voorstel aan een meerderheid helpen. De twijfelende fracties kunnen zich misschien laten overtuigen door het feit dat de Raad van State het heeft over een 'raadplegend' en niet een bindend referendum. De uitspraak van de kiezers heeft daarbij het karakter van een advies aan de volksvertegenwoordiging. Het is de lichtere variant van het referendum. Laat dat het begin zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden