Zet er maar een nulletje achter

Onthullingen ontbreken, maar schokkende details zijn er in overvloed in vijf nieuwe boeken over fraude en wanbeheer in de Nederlandse haute finance.

Esther Rosenberg & Tom Kreling: Giftig krediet - de onvermijdelijke ondergang van SNS Reaal

***


Balans; 288 pagina's; euro 19,95


Bij ING maakte een interview op het huisadres deel uit van de solicitatieprocedure. Daarbij moest ook de partner aanwezig zijn. 'Ik ben er wel in geïnteresseerd of uw man eigenaardige gewoontes heeft als het om seks gaat', werd Hester Spelbos door de personeelsmanager gevraagd, toen haar man had gesolliciteerd naar de functie van directeur communicatie. 'Wat zijn dat, eigenaardige gewoontes op het gebied van seks?' 'Tsja, eh, vindt hij het prettig om in uw kleren rond te lopen?'


Zo begint In het hol van de leeuw van klokkenluider Jurgen Spelbos over de val van ING in 2008. Spelbos was toen al 'opzijgeschoven' in een machtsstrijd die bijna symbolisch was voor de gang van zaken in de Nederlandse haute finance.


Bij Aegon was de sollicitatieprocedure in weer een andere vorm gegoten, valt te lezen in Eerlijk over later van Kees Kooman. De gesprekken met 'toppers-in-de-dop' begonnen om 6 uur 's morgens, zodat de kandidaten meteen wisten dat bij Aegon dag en nacht werd gewerkt en dat faxen en e-mails ook na middernacht onmiddellijk beantwoord dienden te worden.


Sinds het succes van De vastgoedfraude en De prooi, over de ondergang van ABN Amro, is het financiële drama ontdekt als populair onderwerp voor films, toneelstukken en televisiedrama's. Nu komen uitgevers als bijen op de honing af als zich weer een nieuw drama rond een graaier ontpopt. De auteurs zijn klokkenluiders die hun bazen aan de schandpaal willen nagelen, of journalisten die eerdere artikelen herschrijven tot een lopend verhaal en daar saillante details aan toevoegen die ze in de krant niet kwijt konden of die door een slimme verslaggever van de concurrentie - met name Bart Mos van De Telegraaf - zijn geopenbaard.


Stof is er genoeg. Afgezien van ABN Amro en Fortis zijn ook Aegon, ING en SNS Reaal diep door het stof gegaan. Ze moesten allemaal steun aanvragen bij de Nederlandse staat. In vier maanden tijd zijn er vijf boeken verschenen over deze financiële instellingen, waaronder liefst drie over SNS Reaal. Geen van die boeken bevat grote nieuwe onthullingen. Het zijn vooral de saillante details die ze interessant maken. Ze belichten het mallotige, nietsontziende en hebzuchtige gedrag van Nederlandse mannen in krijtstreep.


Vorige maand verscheen De val van SNS Reaal van vijf journalisten van Het Financieele Dagblad en afgelopen weekeinde volgde Giftig krediet van twee journalisten van NRC Handelsblad, ook over SNS. Flodderiger is De ondergang van de SNS Bank, maar dit boek van Hetty van Laar heeft ook zijn charme. Van Laar, bedrijfskundig ingenieur en extern adviseur van SNS Reaal, rekent daarin af met haar bazen en opdrachtgevers en met name met Buck Groenhof.


Hij was begin 2009 door SNS Reaal ingehuurd om orde op zaken te stellen bij de vastgoedpoot SNS Property Finance, maar misbruikte volgens Van Laar die positie door zelf binnen te lopen. 'Buck en zijn vrienden leken zich het onroerend goed te willen toe-eigenen, zo langzaam mogelijk, om ondertussen ook heerlijk te kunnen leven van riante salarissen van 50 duizend tot 150 duizend euro per maand.' (...) 'Toen ik op een dag een onkostennota van 6 duizend euro indiende bij SNS, vroeg Buck me om er een nulletje achter te zetten.'


Van Laar schildert Groenhof af als een fraudeur die haar chanteert en seksueel intimideert. Zo bestookt hij haar met peperdure lingeriesetjes en probeert hij haar in bed te praten. 'Ik stel het mij achteraf voor, met Buck op de hotelkamer, zijn broek uittrekken en hem van boven tot onder liefhebben, al zijn zorgen van hem afnemen...'


Van Laar moet een aantal grote vastgoedprojecten zien af te stoten voor SNS Reaal, maar wordt door Groenhof en zijn trawanten van alle kanten tegengewerkt. Als het tot een aanvaring met Groenhof komt, krijgt zij zwijggeld aangeboden - een bedrag van 316 duizend euro. Van Laar accepteert het niet. 'Was ik te stom, te naïef, of te principieel? Ik wilde deze roversbende stoppen.'


Uiteindelijk doet Van Laar aangifte bij justitie en wordt Groenhof gearresteerd. 'Er wordt mij geregeld gevraagd of ik niet bang ben, om te worden vermoord bijvoorbeeld. Het overvalt de lezer misschien, maar ik weet dat de kans erin zit, zeker omdat er maar in beperkte mate bescherming is', beschrijft de 'klokkenluidster tegen wil en dank'. Het pluspunt van haar boek is het heldere onderscheid tussen goed (Van Laar en haar partner) en kwaad (Buck Groenhof, zijn secretaresse Angelique Schets en medewerker Hans Advocaat), het grote nadeel is de zeer gekleurde visie die maar één aspect van het verhaal belicht.


Wie het hele verhaal wil weten, moet toch de journalistieke reconstructies lezen, waarin Groenhof slechts een bijrol vervult. Het FD-boek De val van SNS Reaal borduurt handig voort op De vastgoedfraude, hetgeen als nadeel heeft dat de lezer pas laat in het eigenlijke verhaal over SNS Reaal wordt getrokken. Het is een coherente reconstructie, waarin de nadruk ligt op de excessen van de commerciële vastgoedpoot die in 2006 van ABN Amro is overgenomen.


In 2007 versterkte SNS Reaal zich met de verzekeraars AXA en Zwitserleven en werd bestuursvoorzitter Sjoerd van Keulen tot topman van het jaar gekroond. Een jaar later al moet SNS Reaal staatssteun aanvragen. Naast Van Keulen en zijn opvolger Ronald Latenstein zijn er belangrijke rollen voor Latensteins rechterhand Ference Lamp, projectontwikkelaar Roger Lips (die SNS de 'winkelbeleving' The Wall langs de A2 laat financieren) en de Zeeuwse projectontwikkelaar Cees Priem (bedenker van het Spaanse project La Cigüeña). Het beste deel van het boek - gebaseerd op vijftig gesprekken met betrokkenen - wordt gevormd door de laatste hoofdstukken over de redding van de bank door minister Dijsselbloem.


Giftig krediet van de NRC-journalisten Tom Kreling en Esther Rosenberg concentreert zich op het falen van het topmanagement van SNS Reaal. De schrijvers zeggen nog meer achtergrondgesprekken te hebben gevoerd en beschikten daarnaast over de notulen van diverse vergaderingen. Hun betoog valt wel met de deur in huis, al duikt het vastgoedfraudeverhaal snel op. Door de vele zijsprongen is de tekst aan de stroeve kant. Het lijkt wel of de auteurs in de enorme hoeveelheid informatie de grote lijn zijn kwijtgeraakt.


Ook over andere financiële instellingen die de hand moesten ophouden in Den Haag zijn boeken verschenen. Kees Kooman, die eerder De woekerpolisaffaire schreef, verwerkt die zaak nu als een centraal thema in een verhaal over de expansie en ineenstorting van Aegon, dat met Spaarbeleg en Legiolease een woekerpolissenfabriek werd. Het is een knap staaltje onderzoeksjournalistiek, dat de in hebzucht omslaande ambitie genadeloos blootlegt. Helaas wordt het fenomeen woekerpolis zelf niet echt uit de doeken gedaan. Opvallend is hoe veel betrokkenen binnen Aegon (Kees Storm, Jos Streppel, Ton Elias, Johan van der Werf, Don Shepard) er goed mee zijn weggekomen.


Jurgen Spelbos - voormalig directeur communicatie bij ING - stelt zijn eigen overlevingsstrijd centraal in In het hol van de leeuw, een boek dat informatiever, beter geschreven en spannender is dan het ietwat vergelijkbare betoog van Hetty van Laar over SNS Reaal. Onder de bestuursvoorzitter Ewald Kist en Michel Tilmant werden de rendementseisen steeds verder opgeschroefd.


'De enige visie was provisie', zo werd gezegd. 'Draaien aan de renteknop' was het parool. Spaarders lokken met een hoge rente en die daarna stiekem verlagen. Ook ING verkocht woekerpolissen. En dat ging gepaard met een bestuursstrijd, chantage, seksuele intimidatie en ruzie. Het boek - hoe gekleurd ook - geeft het spannendste kijkje in de keuken. Saillant detail: de huidige nieuwe bestuursvoorzitter, Ralph Hamers, speelt een niet onsympathieke hoofdrol.


Wie alle vijf de boeken leest, moet tot de conclusie komen dat de hele financiële sector twintig jaar lang heeft bestaan uit opportunisten, schobbejakken en charlatans - zo niet fraudeurs en criminelen - onder toezicht van falend management. Dat is geen opwekkende gedachte.


Vasco van der Boon e.a.: De val van SNS Reaal - Hoogmoed, het snelle geld en blinde ambitie

***


Nieuw Amsterdam; 287 pagina's; euro 22,95.


Kees Kooman: Eerlijk over later - In de wurggreep van Aegon

***


Bertram + De Leeuw; 318 pagina's; euro 19,95.


Hetty van Laar: De ondergang van de SNS Bank - Klokkenluider tegen wil en dank

**


Bertram + De Leeuw; 191 pagina's; euro 16,95.


Jurgen Spelbos: In het hol van de leeuw - Mijn verhaal over de machtsstrijd binnen ING

***


Spectrum; 351 pagina's; euro 19,95.


GEEN AMBITIES

De jonge Sjoerd van Keulen had niet gedacht carrière te maken. Toekomstplannen en ambities had hij niet. Hij was vooral bezig met zingen en muziek. Daar was hij goed in. Anderen zeiden dat hij ermee door moest gaan. Met zijn band The Free Ltd reed hij door het land voor optredens, drank en aandacht van vrouwen. Ze namen een eerste single op, Are You Lonesome Tonight van Elvis Presley.


Tom Kreling en Esther Rosenberg over de beginjaren van SNS Reaal-bestuursvoorzitter Sjoerd van Keulen, in Giftig krediet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.