Zesurige werkdag Zweden blijkt te dure aangelegenheid

Goed en slecht nieuws voor wie droomt over een zesurige werkdag: de maatschappelijke kosten van een kortere werkweek zijn veel lager dan gedacht. En de baten zijn aanzienlijk: minder stress, minder ziekte, meer banen, betere prestaties. Maar het slechte nieuws is dat er toch nog wel een aardig prijskaartje hangt aan de zesurige werkdag, in elk geval in de publieke sector.

Matthias Larsson werkt in Göteborg bij een Toyota-dealer, waar al jaren een 6-urige werkdag wordt gehanteerd. 'We werken efficiënter' vertelde hij The New York Times. Beeld Magnus Laupa / HH

Dat is de uitkomst van een veelbesproken experiment in het Zweedse Göteborg onder de 68 verpleegsters van bejaardentehuis Svartedalen. Twee jaar lang werkten de verpleegsters 30 uur in de week in plaats van de normale 37 uur. De verpleegsters waren blij, en de veelal demente bejaarden kregen betere zorg. Maar om de kortere werkweken mogelijk te maken moest de gemeente Göteborg wel 17 extra verpleegsters aannemen, opdat het publiek gefinancierde bejaardentehuis niet onderbemand zou raken. Dat kostte de belastingbetaler verdeeld over twee jaar 12 miljoen kronen extra, oftewel 1,2 miljoen euro.

Is de zesurige werkdag dus 'te duur', zoals persbureau Bloomberg concludeerde? 'Ja en nee', zegt de Göteborgse zorgwethouder Daniel Bernmar van de linkse Vänsterpartiet. De belangrijkste conclusie is wat hem betreft dat een zesurige werkweek veel goedkoper is dan verwacht. 'We hadden gerekend op 22 procent extra kosten', zegt Bernmar. Die kosten zaten hem vooral in het aannemen van extra personeel, en in het feit dat de gemeente de verpleegsters niet minder salaris wilde geven: ze kregen betaald alsof ze 37 uur werkten, ook al draaiden ze maar 30 uur. Een loonsverhoging in feite dus.

Voor- en nadelen

Het resultaat: de zesurige werkdag bleek uiteindelijk niet 22, maar 10 procent duurder dan een achturige werkdag. Tegenover de kosten bleken namelijk ook financiële voordelen te staan. Het ziekteverzuim onder de verpleegsters halveerde, en de werkloosheid daalde doordat er meer verpleegsters aan het werk konden. Ergo: minder ziektekosten en minder uitkeringen. Als Göteborg ervoor had gekozen om de verpleegsters alleen de gewerkte 30 uur uit te betalen in plaats van hun oude salaris op basis van 37 uur, dan zouden de kosten nog een stuk lager zijn uitgevallen. Maar daar wilde de gemeente niet aan, omdat de verpleegsters ook met een 37-urige werkweek al geen vetpot hebben, zegt Bernmar.

En dan bleek de zesurige werkdag ook nog heel wat immateriële voordelen te bieden. Zo ging de productiviteit in het bejaardentehuis omhoog. Nu is de productiviteit van veel beroepen notoir lastig te meten: het Concertgebouworkest zou bijvoorbeeld productiever kunnen zijn door Dvoráks 'Nieuwe wereld'-symfonie voortaan twee keer sneller te spelen dan normaal, maar of dit het luisterplezier ten goede komt, is de vraag. De verpleegsters in Svartedalen zouden hun productiviteit kunnen verhogen door de bejaarden korter te laten douchen, wat uit het oogpunt van hygiëne wellicht minder gunstig zou zijn.

Weg met de 8-urige werkdag

Langer dan vijf uur werken per dag? Nergens goed voor, ontdekte journalist Angela Wals in Berlijn, Zweden én Amerika (+).

Is 5 x 6 uur werken niet beter dan 4 x 8 uur? Schreef Peter de Waard eerder in zijn column De Kwestie (+).

Activiteiten

Dus koos Göteborg een andere parameter: de sociale activiteiten waaraan de bejaarden deelnamen. Die namen fors in aantal toe met de introductie van de zesurige werkdag, vertelt hoofdonderzoeker Bengt Lorentzon. 'In Svartedalen lag het aantal activiteiten voor bejaarden 80 procent hoger dan in bejaardentehuizen met achturige werkdagen.' De bewoners gingen vaker wandelen, zingen, dansen of gymmen dan voorheen, zegt Lorentzon. Ook hadden de verpleegsters meer tijd over voor een goed gesprek met de bejaarden.

Het doel van het Göteborgse experiment was niet om voor te sorteren op de algehele invoering van een zesurige werkdag, zegt Bernmar. 'We wilden alleen kijken welke voor- en nadelen een zesurige werkdagen zou sorteren in een zwaar beroep zoals verpleegster. Nu kunnen we als samenleving een debat voeren over de resultaten: vinden we dat de 10 procent extra kosten opwegen tegen de immateriële voordelen, of niet?'

De verpleegsters van Svartedalen zijn 2017 begonnen met een net iets zwaardere nieuwjaarskater dan de rest van de wereld. Omdat het experiment liep tot en met 2016, draaien ze sinds deze week weer gewoon achturige werkdagen.

Bekijk dit filmpje voor een overzicht van de voordelen van de kortere werkdag:

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden