Zestig jaar drank en vrouwen: Frankrijk speelt de finale van de EU

Beeld de Volkskrant

Gisteravond waren de regeringsleiders van de EU op bezoek bij de paus. Zestig jaar geleden tekenden ze plechtig het Verdrag van Rome, vandaar. Voor Nederland was destijds niet premier Drees present, maar KVP-minister Luns. Drees vond in zijn hart het idee van een Europese Gemeenschap een samenzwering van katholiek Europa tegen de Reformatie. Zestig jaar later zijn de breuklijnen ruwweg nog dezelfde, met dien verstande dat de katholieke kerken nu leeg zijn. De samenzwering heet nu drank en vrouwen.

Het is dus feest, maar in Brussel lopen ze met hangende schouders rond. Bij de Europese Commissie stellen ze zich de vraag waarom ze op aarde zijn. In de aanloop naar deze Rome-top konden de lidstaten nauwelijks een gezamenlijke verklaring opstellen. Zo groot is de verdeeldheid. In het kader van zestig jaar EU presenteerde commissie-voorzitter Juncker begin deze maand zijn vijf scenario's voor een Europese toekomst. Het loopt van voortmodderen tot schouders eronder en ferm vooruit.

Dat de Commissie vooruitkijkt, is minder bijzonder dan de manier waarop. Met die scenario's zegt Juncker tegen de lidstaten: kies maar, zoek het lekker zelf uit. De Commissie is chagrijnig omdat ze altijd overal de schuld van krijgt. Terwijl het Europese malheur in Commissie-ogen juist aan de regeringsleiders ligt. Die zeggen ja en amen in Brussel, maar zijn hun afspraken vergeten zodra ze weer thuis zijn.

Met dat geklaag moet de Commissie eens ophouden. 27 lidstaten werken intensief samen en dat is mooi. Tegelijk is het ouderwetse landsbelang nooit weggeweest. De theorie heet Europese solidariteit, de praktijk is vluchtelingen doorschuiven als het even kan, of de euro door de buurman laten betalen. Het hemd is nu eenmaal nader dan de rok. Zo schijnt Duitsland verder te willen met de Europese integratie. Maar mevrouw Merkel heeft dat voornemen uitgesteld tot na de verkiezingen in september. Zelfs de leider van het meest Europagezinde land durft haar kiezers niet meer te confronteren met de gedachte aan een ever closer union.

De Commissie, dat zijn de ambtenaren. Zestig jaar EU is zestig jaar strijd tussen ambtenarij en politiek. De bedenkers, Monnet en Schuman, waren ambtenaren. Na twee vernietigende oorlogen moest Europa van zijn splijtende politiek af. Daarvoor in de plaats kwamen de instellingen en de arbitrage-hoven, en de plechtige afspraken om zich bij de uitspraken neer te leggen. Nederland was altijd van het recht en de commissie, en tegen het machtswoord van de groten. Dat is nog steeds zo. Minister Dijsselbloem wordt niet moe te herhalen dat we ons aan de regels moeten houden, anders is het de bijl aan de wortel van de EU.

Drees: katholieke samenzwering... Beeld anp

Lang was de illusie dat de Brusselse tekentafels steeds meer Europese eenheid zouden opleveren. Inmiddels weten we dat de EU een statenbond is die door de Koude Oorlog bijeen werd gedreven. Juncker bezingt in zijn scenario's de unieke Europese diversiteit aan cultuur, ideeën en tradities. Dat klinkt fraaier dan verdeeldheid. Maar regels opleggen vanuit Brussel gaat niet of nauwelijks. Dat heeft commissaris Timmermans intussen knarsetandend ondervonden, bij conflicten met Polen en Hongarije.

Mijn Europese toekomstscenario is dan ook bescheiden. Europa is met de euro en Schengen eigenlijk al verder gesprongen dan zijn polsstok lang was. Europa moet zijn verdeeldheid onder ogen zien. Het is zinloos te blijven jammeren over de goede ratio die uit Brussel komt en de slechte emoties van de nationale politiek. Alles staat of valt met de wil om samen Europa te zijn. Die wil kan alleen van de lidstaten komen.

Sinds de geschiedenis terugkeerde, is het meest tastbare resultaat de Brexit. Nationale politiek won van Europese regels. Volgende week stelt premier May de echtscheidingsprocedure in werking. Voor de afwikkeling heeft ook Nederland bij Buitenlandse Zaken een war room met een dozijn ambtenaren ingericht. De stemming is zorgelijk maar vastberaden. Tot nu toe is het de perfide Britten niet gelukt de 27 uit elkaar te spelen. Ik ving de gedachte op dat de Brexit bewijst hoezeer de lidstaten vervlochten zijn,en dat anderen het nu wel uit hun hoofd zullen laten de Britten achterna te gaan. Armoediger argument voor de Europese eenheid heb ik niet gehoord.

Dijsselbloem: bijl aan de wortel... Beeld anp

Nederland heeft met de verkiezingen de kwartfinale overleefd, in de terminologie van Mark Rutte. Hij doelde op het gevaar van een Nexit. Ik heb nooit gedacht dat Nederland uit de euro zou stappen. Een land dat extra gaat sparen als de rente de nul nadert, neemt geen risico's. Frankrijk is anders. Daar heerst de geest van la rupture. Het roer moet om. De Fransen zijn momenteel het op één na somberste volk ter wereld. Frankrijk is hét land van politiek en geschiedenis, en het is tussen de raderen van de globalisering geraakt. Marine Le Pen belooft de Fransen dat zij weer over hun eigen lot zullen beschikken.

Zij heeft een plan ontwikkeld om van de staatsschuld van 2.100 miljard af te komen. Het is niet alleen een plan, maar ook een bom. Le Pen wil voorlopig in de euro blijven en tegelijk voor binnenlands gebruik een tweede munt invoeren. Die gaat weer Franse franc heten. De staatsschuld wil ze in nieuwe francs terugbetalen. Dat zal gebeuren na devaluatie, zodat de schuld grotendeels verdampt. Het betekent dat de maandag na de overwinning van Le Pen zowel het Franse bankwezen als de euro instort.

Mark Rutte noemde de Franse verkiezingen de halve finale en de Duitse in september de finale. Het is andersom en van de Franse uitslag hangt alles af.

Rutte: halve of hele finale... Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden