Vijf vragenNieuwe premier België

Zestien maanden duurde de ‘lelijkste formatie ooit’, maar België heeft eindelijk een nieuwe regering

De formatie deed soms denken aan een klucht, waarbij partijleiders het podium telkens met slaande deuren verlieten. Maar zestien maanden na de verkiezingen is het dan eindelijk gelukt: België heeft een nieuwe regering. 

Alexander de Croo, de nieuwe premier van België, met koning Philip en PS-leider Paul Magnette. Beeld BELGA

De coalitie heeft een klinkende naam: Vivaldi. Waar komt deze vandaan? 

Deze verwijst naar het muziekstuk De vier jaargetijden. Het blauw van de liberalen staat daarbij voor de winter, het groen van de groenen voor de lente, het rood van de socialisten voor de zomer, en het oranje van de christendemocraten voor de herfst.

De coalitie bestaat overigens niet uit vier, maar uit zeven partijen: PS (socialisten, Franstalig), MR (liberalen, Franstalig), Ecolo (groen, Franstalig), sp.a (socialisten, Vlaams), Open Vld (liberalen, Vlaams), Groenen (groen, Vlaams), en CD&V (christendemocraten, Vlaams).

Welke koers kunnen we verwachten?

Het zijn niet alleen veel partijen, de ideologische verschillen zijn ook nog eens groot. Het is dus niet verrassend dat er een vrij zouteloos regeerakkoord op tafel ligt, met voor elk van de politieke kleuren iets lekkers. Er komen investeringen in het spoor, en bij justitie en de politie. Er zijn groene ambities, en er komt een minimumpensioen ‘richting’ 1.500 euro, maar het is ook de bedoeling het enorme begrotingstekort te dempen. 

Waarom heeft het zo gruwelijk lang geduurd?

‘Het was de lelijkste formatie ooit’, zegt politicoloog Carl Devos aan de telefoon. ‘Er werden zo veel veto’s uitgesproken, zo veel spelletjes gespeeld, niet om aan te zien.’ Het was een lastige puzzel. Grote winnaar in Vlaanderen was het extreemrechtse Vlaams Belang, maar met die partij wilde vrijwel niemand regeren. Hetzelfde gold voor de extreemlinkse Franstalige winnaar, de PTB. Samen hadden zij 30 van de 150 zetels, wat betekent dat er maar 120 ‘bruikbare’ zetels waren om een coalitie te vormen. De twee grootste partijen weigerden echter met elkaar in zee te gaan, links en rechts stonden tegenover elkaar, en het centrum was afgezwakt. ‘Het was hemeltergend’, zegt politicoloog Dave Sinardet aan de telefoon. ‘Er zaten alleen maar verliezers aan de onderhandelingstafel en iedereen was bang voor compromissen.’

Waarom lukte het nu dan wel?

Pas toen duidelijk werd dat de twee grootste partijen (de Franstalige socialisten en de rechts-nationalistische Vlaamse N-VA) echt niet gingen samenwerken, werd serieus naar andere combinaties gekeken. Plots kwam ook het einde van de termijn van demissionair premier Sophie Wilmès in zicht: op 1 oktober moest zij het parlement opnieuw om vertrouwen vragen.

De Vivaldi-partijen zetten de eindsprint in. Vorige week woensdag werden twee formateurs aangesteld, het akkoord is in een week geschreven. Woensdagavond moesten de partijen het snel voorleggen aan hun achterban en de poppetjes bij de portefeuilles invullen, die donderdag hun eed afleggen bij de koning. ‘We hebben een zestien maanden lange aanloop gehad’, merkt Sinardet op, ‘maar daarna volgde de snelste formatie ooit’.

Wat zijn de verwachtingen?

Door die razendsnelle formatie zijn er nog veel open eindjes in het regeerakkoord, en dat is natuurlijk een potentieel mijnenveld. Bovendien lijkt er na de zure formatie weinig onderling vertrouwen te zijn – toch een van de belangrijkste elementen in een coalitie. Veel hangt af van de samenstelling van de regeringsploeg, waar wellicht nog een goede dynamiek kan ontstaan. ‘Maar het gevaar blijft dat de partijvoorzitters zich overal als een stelletje schoonmoeders mee blijven bemoeien’, zegt Devos. ‘In dat geval wordt het lastig regeren.’

Alexander De Croo: in de wieg gelegd voor de politiek

De nieuwe premier van België zit zijn leven lang al in de politiek: in 2016 vertelt zijn moeder aan de krant De Tijd over de ‘heerlijke foto’s’ waarop de kleine Alexander met een verveeld gezicht op een politiek congres op een stoel zit te wachten. ‘Met een vlagje in de hand en op je borst een foto van pappa gespeld.’

Pappa, dat is Herman De Croo, een man die 56 jaar in de politiek heeft gezeten, meerdere ministerposten heeft bekleed, en voorzitter was van de liberale partij Open Vld. Juist omdat hij niet in zijn schaduw wilde staan, koos de jonge Alexander in eerste instantie voor een ander pad: hij studeerde af als handelsingenieur, was actief als consultant en begon een eigen bedrijf. 

Maar het bloed kruipt waar het niet gaan kan. ‘Als je ergens geboren wordt, dan krijg je dat mee’, zei De Croo toen hij in 2009 toch in de politiek stapte. ‘Vooral als dat zo passievol wordt bedreven als politiek.’ In dat jaar stond hij op de lijst voor de Europese verkiezingen en werd hij gekozen tot voorzitter van Open Vld – zeer uitzonderlijk voor iemand die nog nooit een politiek mandaat heeft uitgeoefend. In deze functie trekt De Croo in 2010 de stekker uit de regering Leterme, wat leidt tot verkiezingen.

In 2012 wordt hij minister van Pensioenen en vicepremier in de regering Di Rupo. In 2014 is De Croo vicepremier onder Michel, en bekleedt hij de posten Ontwikkelingssamenwerking en Digitale Agenda. Als de rechts-nationalistische partij N-VA in 2018 uit de regering stapt, krijgt hij daar het departement Financiën bij. Ondertussen klimt De Croo ook op de barricaden voor vrouwenrechten en schrijft hij het boek De eeuw van de vrouw, waarin hij pleit voor volledig gelijke rechten. 

Maar premier? Vorige zomer vond hij het nog geen goed idee: zijn partij had het slecht gedaan bij de verkiezingen en Open Vld was de zevende partij in het parlement. ‘Als eerste minister zonder slagkracht ben je de dweil van je regering’, zei hij tegen de krant Het Laatste Nieuws. Tijdens de lange formatie veranderde dat, en donderdag benoemt de koning Alexander De Croo tot premier van België – die ene grote politieke functie die zijn vader nooit heeft gehad.

Alexander De Croo is premier van België – die ene politieke functie die zijn vader nooit heeft gehad

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden