Zesmiljardste kan van roem alleen niet leven

De kleine Adnan uit Sarajevo is genoemd naar Kofi Annan, secretaris-generaal van de VN. Niet verwonderlijk, want het was de VN die Adnan ruim een jaar geleden uitriep tot zesmiljardste wereldburger....

Adnan Mevic is een bijzonder kind. Hij slaapt in een kribbe en als hij wakker wordt, hebben zijn ouders Yasminko en Fatima alleen nog maar oog voor hem. Hij is alles wat ze hebben, maar hij is nog meer dan dat: 'Zoals hij zijn er maar een paar op de wereld', zegt Jasminko en hij telt op de vingers van zijn rechterhand: 'De vijfmiljardste, de viermiljardste, de driemiljardste...'

Adnan Mevic is de zesmiljardste. Hij is dat geworden omdat hij toevallig de eerste baby was die in de vroege ochtend van 12 oktober 1999 in Sarajevo werd geboren, en omdat Kofi Annan die dag toevallig in Sarajevo was en niet in Thailand. Twee minuten eerder en hij was alleen maar Adnan Mevic geweest.

Maar hij was de eerste. Kofi Annan, de secretaris-generaal van de Verenigde Naties, kwam zelf naar het ziekenhuis om de pasgeborene te eren en officieel bekend te maken dat de kleine Adnan de zesmiljardste wereldburger was. Een foto en een zilveren plaquette herinnert daar nog aan. Voordat de Fatima en Yasminko van de verwarring bekomen waren, was Kofi Annan weer vertrokken en heette Adnan Adnan: het ziekenhuispersoneel had hem die naam gegeven omdat hij leek op 'Annan'. Zijn ouders hebben het maar zo gelaten.

Dat is al meer dan een jaar geleden. Nu is Adnan Mevic alleen nog maar beroemd in zijn woonplaats Visoko. In het stadje, op dertig kilometer van de hoofdstad Sarajevo, weet iedereen waar 'de zesmiljardste' woont. De vingers wijzen naar de rand van het centrum, in de richting van een verloederd betonnen hotel. Achter dat hotel woont de kleine Adnan met zijn ouders in een onvrolijk grauw woonblok te midden van meer van dezelfde betonnen blokken.

Op de brokkelige buitenmuur staat tussen de graffiti een paar keer 'Adnan' geschreven, maar dat zijn andere Adnans geweest. De naam komt vaak voor in moslim-Bosnië. Ook het lot van de familie Mevic komt tegenwoordig vaker voor: 40 procent van de bevolking is werkloos, net als Jasminko en Fatima en 60 procent leeft net als zij onder de armoedegrens. En net als duizenden andere gezinnen in Bosnië kunnen ook zij elk moment uit hun huis worden gezet omdat de gevluchte Servische eigenaar zijn eigendom heeft opgeëist.

De zesmiljardste doet een middagdutje in zijn krib. Naast het rustieke slaapbakje staat een enorme luxe wieg, ongebruikt. Een geschenk, ongetwijfeld. Adnan werd destijds be dolven onder de geschenken. 'De mensen in de buurt zagen al die mensen ons flatje bezoeken met tassen vol cadeaus. Kijk wat Mevic nu weer krijgt. Ze denken dat we rijk zijn. Maar speelgoed en kinderkleertjes kun je niet eten', zegt Jasminko.

De eerste maanden kwamen ze elke dag, hoogwaardigheidbekleders, journalisten en andere belangstellenden. Naarmate Adnan ouder werd is de stroom visite, speelgoed en kleertjes opgedroogd. De roem slijt en ook van roem alleen kun je niet leven, heeft Jasminko gemerkt.

Tweehonderd D-mark per maand is alles wat ze hebben: de tweehonderd mark die het kanton Sarajevo aan Adnan uitkeert tot hij achttien wordt. Meer geld komt er niet binnen. 'Ik kan er ook niets aan doen', zegt Jasminko verontschuldigend. 'Ik had het de vn best gegund dat de ouders van de zesmiljardste rijk waren en in een huis met een zwembad woonden. Maar zo is het nu eenmaal niet.'

Hij laat een handgeschreven kaart zien van de vn-ambassadeur Jacques Klein: 'Laat mij u en uw gezin, maar vooral uw prachtige zoon een lang, gezond, voorspoedig en vreed zaam leven wensen.' In die dagen werden er allerhande beloften gedaan en wensen gewenst.

Maar behalve de tweehonderd mark van het kanton Sarajevo, een kast vol gedenkpenningen, oorkondes, foto's en krantenknipsels zijn ze nadien vooral aan hun lot overgelaten. Voor voorspoed moeten ze ondanks alle beloften zelf maar zorgen.

'Als ik bij de vn aanklop om hulp trekken ze een hoge muur op. Een vn-medewerker, Douglas Kaufman, heeft tegen een krant in Sarajevo gezegd: "Adnan Mevic is niet het enige Bosnische kind dat het moeilijk heeft.'' Dat is natuurlijk ook weer waar.

'Ik wil alleen mijn leven in eigen hand kun nen nemen', zegt Jasminko. 'Ze hebben mij een baan en een dak boven mijn hoofd beloofd. Maar ik heb geleerd wat beloften waard zijn.'

Voor de oorlog werkte Jasminko bij de textielfabriek Vitex in Visoko. Toen in 1992 'de oorlog' uitbrak nam hij dienst bij het Bosnische leger. Tot 1995, toen in Dayton de gewapende vrede tussen Bosniërs, Serviërs en Kroaten werd getekend, vocht hij overal in Bosnië. Toen hij in Visoko terugkeerde, was 'Vitex' nog maar een lege huls: een staatsbedrijf dat alleen op papier nog bestond. Jasminko kwam op de wachtlijst voor een baan bij Vitex maar de fabriek is nooit meer in produktie genomen.

Ander werk was er niet in Visoko. Al met al zijn er nog drie bedrijven die normaal functioneren - een koffieproducent, een constructiebedrijf en een wegenbouwmaatschappij - en die drie hebben geen behoefte aan mensen. 'Ik heb duizend keer gesolliciteerd', zegt Jasminko, 'maar ik heb niet de vrienden of relaties die je hier nodig hebt om een baan te bemachtigen.'

Jasminko heeft zich staande gehouden door te klussen, als tuinman, als ober, als kok, als schoorsteenveger. ('Ik heb gelukkig veel talenten', zegt hij). Aan dat klussen is drie maanden geleden een einde gekomen.

Toen heeft de gemeente Visoko eindelijk een deel van haar beloften ingelost: zij heeft Jasminko een baan bezorgd bij de gemeentelijke bioscoop Kino Odred. 'Maar wat voor een baan?' zucht Jasminko. Drie maanden lang draait hij dagelijks zijn uren: van acht tot twaalf 's ochtends en van vier tot negen 's avonds. Drie maanden wacht hij ook al op zijn salaris. Maar hij mag niet klagen. Anderen wachten al vijf maanden op hun loon. Het nieuwe gemeentebestuur heeft vijf maanden geleden de betaling van alle lonen stopgezet, toen bekend werd dat het oude gemeentebestuur Visoko met een schuld van drieën een half miljoen mark had achtergelaten. Het nieuwe bestuur wil eerst orde op zaken stellen, voordat het weer lonen uitbetaalt. Tot die tijd betalen de werknemers van Kino Odred zichzelf uit de kaartjesverkoop. De rijschool, het biljartzaaltje en de cursus Engels die ook in het bioskoopcomplex zijn ondergebracht leveren ook nog wat geld op dat niet aan de gemeente wordt afgedragen

'Jasminko mag niet klagen. Hij hoeft immers ook niet zo hard te werken als anderen', zegt Karlo Jurisic. Jurisic is de directeur van Kino Odred. De zaak loopt al beter sinds hij in augustus directeur is geworden, zegt hij. Ze hebben een betere distributeur en betere films en langzaam komt er weer publiek. Hij droomt van een 'financiële injectie', zodat ze een dolby-surround geluidsinstallatie kunnen kopen en 385 nieuwe stoelen. En een nieuwe verwarming natuurlijk. Alleen zo winnen ze de strijd tegen de videotheken.

Jasminko Mevic is maar een kleine zorg erbij. Een opgedrongen zorg, dat wel. 'Ik had al te veel personeel. Maar het gemeentebestuur zei: neem Jasminko erbij, hij is beroemd. Om hem zullen mensen naar de bioscoop komen, en misschien krijg je dank zij hem ook donaties.' Jurisic haalt zijn schouders op en lacht. Hij vindt het best. Jasminko is een aardige man, en een goede, harde werker. Als het kan zullen ze hem opleiden tot operateur.

Jasminko zegt dat hij al operateur is. Hij schaamt zich voor het feit dat hij alleen lagere school heeft. Hij doet avondschool - op kosten van de gemeente.

Zoals andere mensen op God vertrouwen, zo vertrouwt Jasminko op Adnan. Toevallig vandaag is opnieuw het bewijs geleverd dat de kleine jongen voor het geluk geboren is. Op de kachel ligt een krant, met daarin zijn naam. 'Adnan Mevic' staat te midden van de winnaars van een prijsvraag van de krant. Ze hebben onder zijn naam ingezonden en Adnan heeft gewonnen: een pakket ingemaakte groenten. Genoeg om hen een stuk de winter door te helpen. 'Eeuwig dankbaar' zijn ze de babyvoedingfabriek Pliva en de firma Pampers die Adnan een jaar lang gratis eten en luiers hebben geschonken. Adnan is voor het geluk geboren, en zal ze ook wel aan een huis helpen voordat ze op straat komen te staan.

In 1993 kreeg Jasminko de sleutels van de flat waar ze nu nog steeds wonen. De eigenaar, Radan Dragutin, een Serviër, vluchtte weg voor de oorlog en het etnisch geweld en vertrok naar het door Serviërs 'gezuiverde' Banja Luka, de huidige hoofdstad van het Servische deel van Bosnië. Jasminko en Dragan waren buren. 'Hij gaf mij de sleutels en we maakten een contract: ik zou hem de flat teruggeven als hij zou terugkomen.'

Jaren bleef hij weg, bang om zich op moslim-terrein te begeven. Maar de sfeer in Bos nië is veranderd, en tegenwoordig komt hij af en toe langs. En nu heeft hij besloten dat hij wil terugkeren.

Dragutin heeft daarom nu zijn eigendom teruggeclaimd. Nieuwe, door de vn opgelegde, eigendomswetten regelen sinds eind vorig jaar een uiterst strikte teruggaaf van eigendommen van voor de oorlog. Wordt een claim toegewezen, dan moet de huidige bewoner eruit. Zonder pardon. Excuses voor uitstel zijn er niet meer en gemeentebestuurders die de zaak traineren, zoals in de afgelopen jaren, worden rigoureus ontslagen.

Dus wachten nu Jasminko, Fatima en Adnan op het onvermijdelijke moment dat het uitzettingsbevel ook bij hen in de bus zal vallen. Dan staat de zesmiljardtse aardbewoner op straat. Want waar kunnen ze heen met tweehonderd mark per maand? Nu wonen ze gratis, maar zelfs dat is soms al te duur. Al twee keer is het afgelopen jaar de stroom afgesneden omdat ze de rekening niet op tijd konden betalen. En ondanks alle beloften heeft de gemeente Visoko geen ander huis voor hen.

Maar het zal wel goed komen, denkt Jasminko. Ook deze keer. 'Ik hoor geruchten dat ze ons niet op straat willen zetten vanwege Adnan. De burgemeesters van Visoko en Sarajevo willen iets regelen, heb ik gehoord. Visoko zou grond beschikbaar stellen, en Sarajevo geld voor een huis. Maar ja, er wordt zoveel gezegd. Je kunt niemand geloven.'

Eigenlijk weet hij wel zeker dat Visoko hem niet op straat zal zetten. Al die journalisten die dan zullen komen, de televisie, de foto's in de krant. Dat willen ze niet. Jas minko vertrouwt op Adnan. Hij heeft gelijk. Zijn vertrouwen wordt altijd beloond. Adnan vervult alle wensen.

Een paar weken geleden bijvoorbeeld is het geld gekomen, geld waarover hij tot dusver heeft gezwegen. Een Amerikaan die over het lot van de familie Mevic heeft gelezen heeft vijfduizend euro overgemaakt. Een kapitaal in Bosnië. 'Het geld staat op een bankrekening. Het was geloof ik bedoeld als een bijdrage voor een huis voor ons. Als ze er een voor ons willen bouwen, kan dat onze bijdrage daaraan zijn. Of we gebruiken het voor Adnan's studie. Maar het is ook goed als we in nood komen te zitten.'

Jasminko loopt met zijn gouden zoontje door Visoko. Glimlachend kijkt hij hoe mensen het kereltje over zijn hoofdje aaien. 'Iedereen wil hem altijd aanraken', zegt Jasminko trots. 'Maar soms voel ik dat mensen jaloers op mij zijn.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden