Zes vragen Duitse immigratiewet

Zes vragen over Duitse immigratiewet: zijn asielzoekers oplossing voor tekort aan arbeidskrachten?

Duitsland wil het groeiende tekort aan arbeidskrachten te lijf gaan met een nieuwe immigratiewet. De regeringscoalitie van CDU/CSU en SPD bereikte dinsdagochtend een hoofdlijnenakkoord over een regeling die de toegang tot de Duitse arbeidsmarkt vereenvoudigt. Asielzoekers die tijdens hun procedure werk vinden, maken voortaan ook meer kans op een verblijfsvergunning voor langere tijd.

In Bamberg, Duitsland, werken een Syrische vluchteling en een Duitse arbeider samen aan het aanleggen van een betonnen ondergrond. Beeld Daniel Rosenthal

Waarom is de wet nodig?

De werkloosheid is in Duitsland met 3,5 procent historisch laag en de werkgelegenheid groeit al jaren stevig. In de welvarende zuidelijke deelstaten Beieren en Baden-Württemberg heerst zelfs (bijna) volledige werkgelegenheid. De tekorten zijn meest nijpend in banen waarvoor een specifieke beroepsopleiding nodig is zoals verpleging, ouderenzorg, bouw, installatietechniek en ict. Ook kampen veel rurale gebieden in Duitsland met een tekort aan artsen. Daarnaast is een groeiend gebrek aan werknemers in  beroepen met traditioneel lage lonen: kelners, bordenwassers, schoonmakers en beveiligers. Steeds meer bedrijven gingen de afgelopen jaren op eigen houtje in het buitenland op zoek naar personeel. Het Instituut voor Arbeidsmarkt- en Beroepsonderzoek uit Nürnberg berekende dat er bij de huidige economische groei per jaar 400 duizend arbeidsmigranten nodig zijn.

Wat betekent de nieuwe wet voor arbeidsmigranten die graag hun geluk willen beproeven in Duitsland?

Werkzoekenden van buiten de EU mogen binnenkort zes maanden in Duitsland verblijven om een baan te zoeken, als ze voldoen aan bepaalde voorwaarden. Ze moeten kunnen bewijzen dat ze een academische studie of een beroepsopleiding hebben afgesloten, dat ze zes maanden in hun eigen levensonderhoud kunnen voorzien, en dat ze op een behoorlijk niveau Duits spreken. Sinds 2012 bestaat een dergelijke regeling in Duitsland al voor academici. Voorlopig wil de regering de looptijd van de regeling tot vijf jaar beperken.

Wat betekent de wet voor alle vluchtelingen die een baan of een stage zoeken?

De regeringspartijen kwamen overeen dat asielzoekers die nog geen vaste verblijfsvergunning hebben maar wel ‘een betrouwbare status’ en die de taal goed beheersen, voortaan in Duitsland kunnen werken of een opleiding volgen ‘zonder bang te hoeven zijn voor uitzetting’. Ook wil de regering tegemoet komen aan een andere eis van werkgevers: dat het eenvoudiger wordt om buitenlandse diploma’s om te zetten naar Duitse.

Het gonst al maanden van de voorstellen voor een dergelijke regeling. Waarom duurt het zo lang?

De SPD pleit samen met de oppositiepartijen FDP en de Groenen al een jaar voor de mogelijkheid van een zogenaamde ‘spoorwissel’ van asielzoeker naar arbeidsmigrant, voor ambitieuze nieuwkomers die vlug de taal leren en een baan of stageplek vinden. De CDU/CSU zijn tegen, omdat ze vrezen dat het Duitsland als bestemming voor vluchtelingen nog populairder zal maken. Vlucht- en arbeidsmigratie moeten wat die partijen betreft strikt gescheiden zaken blijven. De ‘spoorwissel’ komt dan ook niet in de regeringsovereenkomst voor, maar in de praktijk gaat de Merkel-ploeg het plan van de SPD wel uitvoeren, zo lijkt het. Dat de regeling er nu toch komt, is vermoedelijk ook het gevolg van de toenemende druk van het bedrijfsleven. Als gevolg van de personeelsschaarste nemen veel bedrijven jonge vluchtelingen aan van wie de asielprocedure nog loopt. Meestal beginnen ze als stagiair of worden ze intern opgeleid. Maar als de immigratiedienst hun asielverzoek afkeurt, worden ze vaak alsnog uitgezet. Dit tot frustratie van werkgevers die hun investering zien verdampen. Steeds meer bedrijven en vakbonden spraken zich de afgelopen maanden kritisch uit over de migratiepolitiek van de regering, die hiermee een verkeerd signaal zou afgeven aan ambitieuze migranten.

Hoeveel van de mensen die sinds 2015 als vluchteling naar Duitsland zijn gekomen hebben al een baan?

Zo’n 30 procent, volgens de Süddeutsche Zeitung komt dat neer op zo’n 234 duizend mensen. Ter vergelijking: in de zomer van 2016 werkte nog maar 7 procent. De tendens is dus stijgend. Uit de statistieken van het Bundesagentur für Arbeit blijkt dat op dit moment per maand ruim 10 duizend voormalig vluchtelingen werk vinden waarmee ze in hun levensonderhoud kunnen voorzien. Het merendeel van de nieuwkomers werkt desondanks nog niet. De grootste groep, zo’n 450 duizend mensen, staat geregistreerd als werkzoekend, maar is in de praktijk vaak nog bezig met een taal- of integratiecursus, of worstelt met bureaucratische problemen zoals de erkenning van diploma’s. Van deze groep heeft ongeveer 25 procent een universitaire studie of beroepsopleiding afgesloten. Driekwart heeft dus geen officiële startkwalificatie. Ruim 180 duizend mensen die als vluchteling naar Duitsland kwamen, staan er officieel als werkloos gemeld. Velen van hen, ouderen, analfabeten en mensen met een trauma, hebben op de arbeidsmarkt weinig tot geen kansen en zijn afhankelijk van een uitkering.

Hoe valt het akkoord?

Uit de hoek van de werkgevers zijn de eerste reacties positief, maar afwachtend wat betreft de details. De politieke oppositie moppert dat het allemaal wat vaag is, en worden in dat gemopper ondersteund door de media. De belangrijkste vraag is wat ‘een betrouwbare status’ inhoudt, welke eisen daaraan verbonden zijn. De Süddeutsche Zeitung en die Zeit missen een regeling voor mensen die weliswaar geen officiële startkwalificatie hebben, maar wel de vaardigheden om een beroep uit te oefenen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.