Zes vragen overKlimaatbeleid VS

Zes vragen over de VS en het klimaatakkoord van Parijs: wordt het een ramp of blijft de schade beperkt?

Een ijsbeer op de ijsschotsen in de Noordelijke IJszee. Door de opwarming van het klimaat krijgt deze diersoort het steeds moeilijker.Beeld AFP

De VS stappen woensdag uit het akkoord van Parijs, ongeacht de uitslag van de Amerikaanse verkiezingen. Koerst het internationale klimaatbeleid nu af op een regelrechte ramp? Of bestaat de kans dat de VS weer willen meedoen en dat de schade alsnog beperkt blijft?

Verlaten de VS als enige land het akkoord van Parijs?

Eén ding is zeker: de VS treden woensdag uit het klimaatakkoord van Parijs, de historische overeenkomst uit 2015 waarbij 197 landen besloten hun uitstoot van broeikasgassen zo snel af te bouwen dat de opwarming van het klimaat eind deze eeuw beperkt blijft tot 2 graden, of liever nog 1,5 graad.

Met hun ‘clexit’ scharen de VS zich definitief in een klein clubje ‘klimaatschurken’ (Iran, Turkije plus failed states als Eritrea, Irak, Libië en Jemen). Met dien verstande dat die landen nog formeel meedoen, al hebben ze het akkoord niet geratificeerd. De VS doen nu dus als enige land ter wereld niet mee aan Parijs.

Dat het Amerikaanse vertrek op de dag na de verkiezingen valt, is toeval. Het is woensdag precies één jaar na de formele aankondiging van de uittreding door president Donald Trump, en dat was volgens artikel 28 van het klimaatakkoord de eerste gelegenheid, drie jaar na de Amerikaanse ratificatie.

Waarom stappen de VS er ook alweer uit?

Trump vindt ‘Parijs’ een slechte deal voor de VS. De (vrijwillige) voorwaarden van het akkoord zouden de Amerikaanse economie, en met name de olie- en gasindustrie, ondermijnen. Trump wilde eruit en dan misschien na het bedingen van betere voorwaarden opnieuw toetreden, of een nieuw akkoord opzetten. Dat zou in theorie kunnen omdat de VS nog steeds lid zijn van het overkoepelend klimaatverdrag van de VN.

Het opzeggen van Parijs was slechts één element in Trumps afrekening met het klimaatbeleid van zijn voorganger Barack Obama. Trump gelooft niet in klimaatverandering. Hij gaf volop steun aan de fossiele industrie, onder meer door het vrijgeven van natuurgebieden voor olie- en gaswinning, en schafte veel milieuregels af.

Hoe schadelijk is de exit van de VS?

De Amerikaanse uittreding is een enorme klap voor het internationale klimaatbeleid (dat er overigens al vier jaar door gegijzeld werd). De VS zijn de op een na grootste uitstoter van CO2 (na China) en historisch cumulatief bezien de allergrootste, met nu slechts 4 procent van de wereldbevolking. Tot nu toe bestreek Parijs 97 procent van de wereldwijde uitstoot, vanaf vandaag is dat nog 80 procent.

Klimaatonderhandelaars vrezen de precedentwerking. Nu de VS niet meer meedoen zullen andere onwillige landen, zoals India, Rusland en Saoedi-Arabië, de kans schoon zien hun klimaatplannen verder af te zwakken of te traineren. Het is ook een aderlating voor het Green Climate Fund, het VN-fonds voor klimaathulp aan arme landen, waaraan de VS hadden beloofd 3 miljard dollar per jaar te zullen overmaken.

De timing kon bovendien niet slechter. Volgens klimaatkenners staat de wereld op een kantelpunt. Met de huidige klimaatplannen gaan we het doel van maximaal 1,5 graad en zelfs 2 graden opwarming niet halen. Om die reden moeten alle landen hun klimaatplannen tot 2030 zo snel mogelijk aanscherpen. De top eind dit jaar in Glasgow waar dit had moeten gebeuren, is door de coronacrisis echter uitgesteld tot eind 2021.

Wat gebeurt er bij winst van Joe Biden?

Als Biden wint zal hij de VS direct weer laten herintreden bij Parijs. Dat kan via een executive order binnen 30 dagen na zijn inauguratie in januari, en daar heeft hij het Congres niet bij nodig. Zelfs als het Congres zou dwarsliggen, zegt Marcel Brus, hoogleraar internationaal publiekrecht in Groningen, kan Biden de VS nog als waarnemer laten deelnemen aan Parijs. ‘Dan kun je de facto toch aan je verplichtingen voldoen.’

Dit biedt de kans veel van de schade van Trump ongedaan te maken. Biden heeft een ambitieus klimaatplan. Hij wil in lijn met Parijs een reductie van CO2-emissies tot netto nul in 2050, een fossielvrije elektriciteitssector in 2035 en 2 biljoen dollar aan investeringen in schone energie, stedelijk openbaar vervoer, hogesnelheidslijnen en woningisolatie. Wel heeft hij voor veel van dit beleid een meerderheid in het Congres nodig.

Cruciaal zullen Bidens nog niet geopenbaarde ambities voor 2030 zijn. Volgens Parijs moet het huidige Amerikaanse klimaatplan (26 tot 28 procent minder emissies in 2025 vergeleken met 2005) flink worden aangescherpt. Op basis van hun historische verantwoordelijkheid zouden de VS tot 2030 wel 70 procent moeten snijden.

En wat als Trump wint?

Met nog eens vier jaar Trump zullen veel klimaatvijandige maatregelen van diens eerste termijn, zoals de opvoering van de olie- en gaswinning, structureel gaan doorwerken naar de toekomst. De VS zullen hun leidende klimaatrol verliezen aan China en de Europese Unie, rivalen die Parijs naar hun hand zullen zetten en een voorsprong kunnen opbouwen in schone technologie. Ook zullen de VS in het internationaal handelsverkeer CO2-heffingen moeten gaan betalen die onder meer de EU zal instellen om een gelijk speelveld te garanderen.

Toch is niet alles verloren. De VS zijn ondanks Trump niet gestopt met klimaatbeleid. Zo stapte de elektriciteitssector, Trumps lofzangen op ‘schone steenkool’ ten spijt, massaal van kolen over op gas, zon en wind. En direct na Trumps aangekondigde breuk met Parijs werd de US Climate Alliance opgericht - 25 staten, van Californië tot Pennsylvania, die de doelen van Parijs in ere houden. Ook veel steden en bedrijven sloten zich erbij aan, onder het motto We are still in! Samen dekt dat tweederde van de Amerikaanse economie. Zo wordt een flink deel van het klimaatplan gered, al is dat lang niet genoeg om de Parijse doelen te halen.

Het blijft erop of eronder?

Deze verkiezingen zijn een breekpunt voor het internationale klimaatbeleid, zei de Duitse klimatoloog Niklas Höhne van NewClimate Institute tegen AP. Het verschil tussen een Biden-zege of nog eens vier jaar Trump kan volgens simulaties van Climate Action Tracker oplopen tot 0,2 graad opwarming (op basis van de emissietrends onder Trump). En bij de 0,5 tot 1 graad die de wereld zich nog kan veroorloven is elke tiende graad van levensbelang.

Lees ook

Wat betekent winst van Trump of Biden voor de financiën?
Ook beleggers houden de adem in voor de Amerikaanse presidentsverkiezingen. Wat zouden de gevolgen zijn voor de financiële markten van een herverkiezing van Donald Trump, of juist een zege voor Joe Biden?

Biden en Trump: wat zijn hun standpunten?
In al het verkiezingsgeweld raakt soms ondergesneeuwd wat de standpunten van de Amerikaanse presidentskandidaten Trump en Biden zijn over de crises die de VS momenteel teisteren. Een overzicht.

Dit is wat u moet weten over de Amerikaanse verkiezingen
Alles over de aanstaande presidentsverkiezingen in de Verenigde Staten leest u in dit dossier.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden