interview

Zes stallen in één keer weg. Boem!

Zijn 125 duizend kippen werden vergast, Piet Wiltenburg bleef alleen achter. Over drie weken kunnen de eerste kippen in de ontsmette stallen. In mei draait hij weer volop, hoopt hij.

Het pluimveebedrijf van Piet Wiltenburg in Hekendorp wordt geruimd nadat er de besmettelijkste vorm van vogelgriep is aangetroffen, 17 november 2014.Beeld Peter Hilz

'Je ziet wel vaker een dooie kip in de stal', zegt pluimveehouder Piet Wiltenburg (54) uit Hekendorp, een boerengehucht tussen Gouda en Oudewater. Maar half november waren het er wel heel veel. In een stal met 24 duizend kippen was er op die vrijdag, voor de onheilstijding dat weekend, wel 1 procent 'uitval': 240 dode dieren.

De dierenarts deed sectie op enkele kippen, maar vond geen ontsteking. Hij luisterde in de stal of hij gesproest of gesnotter hoorde - niets. Vrijdagavond werden enkele dode kippen naar het lab van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit in Lelystad gestuurd. 'Zaterdagochtend kwam het bericht: er zit H5 in', vertelt Wiltenburg in de werkkamer op zijn lege bedrijf. 'Toen begon het circus.' Een dag later bleek het de besmettelijkste vorm van vogelgriep te zijn. De zes stallen moesten geruimd: ruim 125 duizend kippen werden vergast.

Het pluimveebedrijf aan een kronkelig landweggetje in het Hollandse weidelandschap werd overgenomen door een leger aan dierenartsen, veterinaire deskundigen, controleurs, vergassingsspecialisten en uitvoerend personeel. 'Er liepen wel honderd man rond op m'n erf, in plastic pakken en met maskers op die steeds besloegen. Het is een wonder dat er geen ongelukken zijn gebeurd en niemand besmet is geraakt.'

Ruiming

Alle kieren van de stallen werden dichtgeplakt met tape. Daarna werd er CO2 ingespoten. 'Voor de dieren is het een zachte dood. Ze merken niets, ze ruiken niets, ze vallen een voor een in slaap. Ik zou het zelf wel willen op mijn sterfbed. Twee hapjes lucht en het is gebeurd.'

Op zondag 16 november begon de ruiming - zoals het doodmaken van dieren in de veesector eufemistisch wordt genoemd. Dinsdag waren alle kippen dood en onder strenge veiligheidsmaatregelen afgevoerd naar het destructiebedrijf. Wiltenburg bleef alleen achter, zonder kippen. Sinds hij de boerderij 33 jaar geleden van zijn vader overnam, was dat nog nooit gebeurd.

'Wat dat met me doet?', herhaalt de pluimveehouder de vraag. 'Ja, wat doet dat als je al je kippetjes kwijt bent?', dubt hij. 'Ja, leuk is anders', antwoordt hij nuchter. 'Maar wij hebben geen band met elke individuele kip. Het is niet zoals een boer met dertig koeien. We hebben wel een band met een koppel kippen, met een hele stal. Ik had zes koppels, zes stallen, dat is in één keer weg. Boem!'

De financiële gevolgen speelden voortdurend in zijn achterhoofd. Alleen de kippen die werden vergast, zouden worden vergoed, meer niet. Hij wist dat de stallen de komende maanden leeg zouden blijven. De speculaties hoe het virus op zijn bedrijf terecht was gekomen, gingen hem niet in de koude kleren zitten. Het zou van trekvogels komen, er werd gesuggereerd dat hij de hygiëne niet op orde had.

Hygiëne

'We wisselen altijd van laarzen als we van de ene naar de andere stal gaan', onderstreept hij. Dat andere boeren ook onder de douche gaan en van kleren wisselen, neemt hij voor kennisgeving aan. 'Het virus heeft een week lang zijn gang kunnen gaan, maar het is in één stal gebleven en niet overgeslagen naar de andere stallen. Dat het niet versleept is, bewijst toch dat we de hygiëne goed in acht hebben genomen.'

Ook zijn er geen gangetjes en gaten van knaagdieren gevonden. Zij hebben het virus dus ook niet naar binnengebracht, concludeert hij. Voor Wiltenburg blijft er één optie over: door de lucht, via de ventilatie-inlaat. 'Eenden kunnen over de stal zijn gevlogen. Er ligt een slootje naast. Maar het is speculatief. Er zijn monsters van 1.500 trekvogels genomen, ook hier in de buurt. Daarin werd niets aangetroffen, alleen in twee poepjes van smienten in Kamerik is het gevonden.'

Voelt hij zich aangevallen? 'Valse beschuldigingen doen me niks. Laat ze maar bewijzen dat ik iets fout heb gedaan.' Twee weken na de uitbraak bracht koning Willem-Alexander een verrassingsbezoek. Eerst wilde hij naar de boerderij zelf komen, vertelt Wiltenburg, maar dat kon niet vanwege de strenge maatregelen. De boer sprak de koning op het stadhuis in Oudewater. 'De Rijksvoorlichtingsdienst was heel strikt. Ze zeiden: hé Piet, als de pers het hoort, dan gaat het feest niet door.'

Druk

In november werd gevreesd voor een epidemie zoals in 2003, toen 30 miljoen kippen en ander pluimvee op 1.400 bedrijven werden geruimd. Gelukkig is een herhaling tot dusver uitgebleven. 'Er is snel en alert gereageerd, bij mij en op de andere besmette bedrijven. We hebben het virus snel ingedamd. Daar kunnen we trots op zijn. In 2003 vloog het virus alle kanten op.'

Wiltenburg heeft het ook zonder kippen druk. Met de pers bijvoorbeeld - hij zat bij Humberto Tan. Met onderhoudswerkzaamheden en administratie. Hij zit midden in de 'nazorg', zorgvuldig begeleid door de Voedsel- en Warenautoriteit. Na de ruiming werden de stallen eerst ontsmet, waarna ze twee weken potdicht gingen. Vervolgens werd de mest naar buiten gereden en 42 dagen opgeslagen. 'Door de broei gaat het virus vanzelf dood.'

Hij heeft de stallen grondig gereinigd, waarna ze nog ontsmet zijn. Pas in de derde week van januari kunnen de eerste kippen erin, schat hij. Eerst zet hij de stal met opfokhennetjes vol - die moeten snel groot worden om eieren te leggen. In elke andere stal zet hij drie weken 25 'verklikkerkippen'. Met deze dieren wordt getest of het vogelgriepvirus nog rondwaart.

Als het sein op groen gaat, kunnen eind februari drie andere stallen worden 'volgezet'. Bij de twee laatste gebeurt dat vermoedelijk pas in mei. 'Die kippen zijn domweg niet beschikbaar. Het traject van broedmachine tot uitbroeden en opfokken duurt 22 weken. Al die kippen zijn in principe al vergeven. Bij een calamiteit moet je achter in de rij aansluiten.'

Hij gunt het niemand, vogelgriep op je bedrijf, maar Wiltenburg blijft nuchter en monter. Hij beschouwt het min of meer als ondernemersrisico. 'Iedereen kan zoiets overkomen, helaas. Het was geen feest. Over enkele maanden zitten de stallen weer vol en ben ik weer lekker met mijn kippetjes bezig.'

Piet Wiltenburg.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

31 december

Na de uitbraak in Hekendorp is ook op pluimveebedrijven in Zoeterwoude, Ter Aar en rond Kamperveen vogelgriep aangetroffen. In een straal van 10 kilometer rond de getroffen bedrijven wordt het vervoer van pluimvee en mest meteen verboden. Pas als het bedrijf is ontsmet en het gebied 30 dagen clean is, wordt het vrijgegeven. Woensdag 31 december was 'Zoeterwoude' als laatste aan de beurt. De ophok- en afschermplicht, de bezoekersregeling en het verbod op het houden van wedstrijden en tentoonstellingen blijven in het hele land van kracht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden