Zes maanden in kringetjes draaien

België staat 176 dagen na de verkiezingen voor een dilemma: een regering zónder Yves Leterme als premier is al even ondenkbaar als een regering mét Leterme als premier....

De Belgische oud-premier Jean-Luc Dehaene was opgetogen in juni van dit jaar. Nadat hij in 1999 de verkiezingen had verloren van liberaal Guy Verhofstadt, kondigde Dehaene aan dat de tocht door de woestijn van de Vlaamse christen-democraten ‘zeker twaalf jaar’ zou gaan duren. Maar al na acht jaar Paars-Groen (1999-2003) en Paars (2003-heden) kwamen de Vlaamse christen-democraten, nu versterkt met de Nieuw-Vlaamse Alliantie (N-VA), sterker dan ooit terug.

Toch kan de overweldigende verkiezingswinst voor Yves Leterme, tot dan succesvol minister-president van Vlaanderen, nu niet voorkomen dat er hardop wordt gespeculeerd over regeringen zónder CD & V/N-VA. Met zijn grote beloften aan de Vlaamse kiezers – en aan de Vlamingen alléén – stuitte Leterme op een standvastig ‘nee’ aan Franstalige zijde. Een staatshervorming die meer bevoegdheden van het federale niveau zou afsnoepen voor Vlaanderen, Wallonië en Brussel, kon bezuiden de taalgrens op geen enkel begrip rekenen.

Gaandeweg werd dat non van de Franstalige liberalen (MR) een voorzichtig ‘ja, mits’. Maar voor de Franstalige christen-democraten (CDH) blééf het per saldo nee, zo bleek dit weekeinde. En dus barstte na bijna zes maanden in kringetjes draaien dan toch de bom.

Voor de tweede keer heeft Leterme zijn ontslag als formateur ingediend – deze zomer werd hij weer op de been geholpen door ‘koninklijk verkenner’ Herman Van Rompuy. Het lijkt onwaarschijnlijk dat koning Albert Leterme nu opnieuw direct de opdracht geeft om te zoeken naar een alternatief, bijvoorbeeld een regering van Vlaamse christen-democraten, de liberalen uit beide landsdelen en, in ruil voor de Franstalige christen-democraten, de Franstalige groenen (Ecolo). En een ‘klassieke tripartite’ regering (christen-democraten, liberalen en socialisten) wordt door de Vlaamse christen-democraten en door beide liberale partijen bij voorbaat uitgesloten.

Anderzijds lijkt het ondenkbaar dat er een regering komt zónder het ‘kartel’ CD & V/N-VA, dat zo overtuigend de verkiezingen heeft gewonnen. Paars-groen wordt geopperd als alternatief, maar Leterme blijft het boegbeeld. De Vlaamse kiezer heeft zich in juni duidelijk uitgesproken voor een meer ‘Vlaamse’ en ‘rechtse’ koers.

Het ligt voor de hand dat de koning nu Didier Reynders benoemt tot formateur. De Waalse liberaal won aan Franstalige zijde de verkiezingen en méér dan dat: voor het eerst sinds de invoering van het algemeen stemrecht in België werd de Parti Socialiste (PS) niet nummer één. Reynders zou dat succes dolgraag verzilveren en de eerste Franstalige premier van België worden sinds 1972.

Maar ook de Luikenaar, nu minister van Financiën onder Verhofstadt, vindt geen gespreid bedje. De Vlaamse eisen voor een staatshervorming zijn niet van tafel en de vraag is met wie hij een meerderheid kan vormen. CD & V/NV-A heeft zondag al laten weten alleen in een regering te stappen met Leterme als premier.

Anderzijds: de West-Vlaming mag de verkiezingen hebben gewonnen, in zes maanden heeft hij ook niet al te overtuigend bewezen klaar te zijn voor het premierschap van álle Belgen. Dat gemis breekt hem nu lelijk op.

Nieuwe verkiezingen bieden om twee reden geen soelaas. Ten eerste vergroten ze de tegenstellingen in beide landshelften – waardoor een coalitie vormen nóg moeilijker wordt. Ook is er geen oplossing paraat voor de omstreden kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde (BHV). Dat maakt verkiezingen volgens de hoogste rechters ongeldig.

Bart Dirks

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden