Analyse

Zes beslissende maanden voor Rutte en de EU

Nederland wordt zeker geen Europees kampioen voetballen deze zomer, het doet niet eens mee aan het EK. Maar het kan nog erger worden. Het is deze maand begonnen aan een loodzwaar voorzitterschap van de Europese Unie. De komende zes maanden kunnen zijn reputatie als een van de kernstaten in de Europese Unie maken of breken. Dat is de boodschap die woensdag weerklinkt in het Europees parlement.

Arie Elshout
null Beeld epa
Beeld epa

Het zal toch niet gebeuren dat de vluchtelingenstroom niet onder controle wordt gebracht, overal grenscontroles worden heringevoerd en het Schengenverdrag over het vrije verkeer sneuvelt. Met ernstige gevolgen voor de interne markt en zelfs de euro, stuk voor stuk pijlers onder de Europese eenwording. Het zal toch niet gebeuren dat er geen goed akkoord komt met Groot-Brittannië over Europese hervormingen en het Britse volk mogelijk voor de zomer al in een referendum besluit dat een van de grootste lidstaten uit de EU stapt.

Debat in Straatsburg

Premier Mark Rutte beantwoordde woensdag vragen van Europese parlementariërs over het Nederlandse voorzitterschap van de Europese Unie de komende zes maanden. Het debat vond plaats in het Europees Parlement in Straatsburg.

De fractieleider van de Europese Groenen somt alle doemscenario's op. Een collega van de conservatieve fractie voegt Mark Rutte toe: 'U draagt een zware last.' De Nederlandse premier hoort het onverstoorbaar aan. Als het water hem aan de lippen staat en de moed hem in de voeten zinkt, dan is dat hem niet aan te zien.

Slechts een enkele keer zegt hij dat de situatie 'moeilijk' is. Hij verwijst naar de eerste Europese idealisten van net na de Tweede Wereldoorlog. 'Ik geloof niet dat iemand in die vroege jaren bevroed kan hebben hoe ingewikkeld het Europese project soms kan zijn.' Dramatischer wordt het niet bij Rutte.

null Beeld epa
Beeld epa

Oer-pragmaticus wil resultaten

De oer-pragmaticus verwijst naar de Nederlandse overlegcultuur en de ervaring in het coalities bouwen. Hij herhaalt nog eens keer dat geen vergezichten van hem moeten worden verwacht. Hij wil resultaten.

Guy Verhofstadt, de fractieleider van de liberalen, kruipt onder de Nederlandse huid. Hij wijst erop dat de verwachtingen bij een Nederlands voorzitterschap altijd hooggespannen zijn. Het is van de oprichters van de EU en stond aan de wieg van de verdragen van Maastricht en Amsterdam.

De Groene fractieleider wijst daarnaast op alle Nederlanders op hoge Europese posten. Frans Timmerman is de tweede man van de Europese Commissie; de hoogste EU-ambtenaar is een Nederlander; Jeroen Dijsselbloem is voorzitter van de eurogroep. Daar komt dan nu het komend half jaar het voorzitterschap bij. Wat gaat dat opleveren? De crisis is nu wel diep, verzucht Verhofstadt.

Het gaat om vluchtelingen, Schengen, Brexit en het Oekraïne-referendum in Nederland. Maar ook het probleem-Griekenland en de spanningen met Rusland over Oekraïne kunnen zomaar weer oplaaien.

Natuurlijk is het niet alleen aan Nederland om te voorkomen dat 2016 een jaar van rampen en ongelukken wordt. Dat is ook aan de Europese Commissie en aan de lidstaten. In vergelijking met die partijen is het voorzitterschap minder belangrijk geworden sinds het Verdrag van Lissabon. Maar als het misgaat met Europa deze zes maanden, dan zal Nederland onvermijdelijk een doelwit worden als de schuldvraag wordt gesteld, de onvermijdelijke blame game.

Tweesprong

'De EU staat op een tweesprong, met Rutte als politieagent', zegt de fractieleider van de conservatieven. Niet zeker is of het Britse referendum er al voor de zomer komt. Als er op de komende Europese top van staats- en regeringsleiders, medio februari, een akkoord met de Britse premier David Cameron wordt bereikt, zou deze naar verluidt de volksraadpleging zo snel mogelijk willen houden.

De datum voor het Nederlandse referendum over het associatieakkoord met Oekraïne staat al wel vast. Dat is 6 april. Rutte wordt herhaaldelijk gevraagd of hij campagne gaat voeren voor de overeenkomst. Hij zegt een 'duidelijk pleidooi' te zullen houden vóór het akkoord. Het eerste grote afrekenmoment is echter al over zes tot acht weken. Dan moet de vluchtelingenstroom onder controle zijn gebracht, zegt Rutte.

De problemen zijn volgens hem 'enorm'. Elk land heeft zijn eigen belangen. 'De onderhandelingen kunnen hard zijn. Maar het is als een voetbalwedstrijd. Het hoeft niet mooi te zijn. Het resultaat telt. En zoals we allemaal weten: Europa scoort zijn meeste goals in blessuretijd.'

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden