Zelfverzekerde bad boy

Griezelregisseur David Cronenberg heeft Cosmopolis van Don DeLillo verfilmd, over een jonge zakenmiljardair die zijn imperium ziet instorten. Hij weet nu al wat zijn critici niet goed zullen vinden ('te statisch') en legt uit waarom we toch moeten kijken.

David Cronenberg (69) - smal gezicht, rechtopstaand grijs haar - veert op bij de vraag waarom hij Twilight-meisjesidool Robert Pattinson koos voor de hoofdrol in zijn verfilming van Don DeLillo's novelle Cosmopolis.


'Vind je hem dan niet goed?' kaatst hij terug, een tikje geïrriteerd. 'Ik zal het castingproces eens beschrijven, dat wordt vaak verkeerd begrepen. Oké, Cosmopolis wordt een Canadees-Franse co-productie, dus is het handig als er ook Europese acteurs in spelen. Als we Paul Giamatti, een Amerikaan, casten voor de belangrijkste bijrol, kan de hoofdrolspeler dus géén Amerikaan zijn. Jij denkt daar niet aan, maar ik móet eraan denken. En dan de leeftijd. Eerst dachten we aan Colin Farrell als miljardair. Die viel af. Oké, laten we dan voor jong gaan. Wie is er rond de 25, kan acteren en is interessant genoeg om 100 minuten naar te kijken? En, laten we eerlijk zijn, beroemd genoeg voor het geraamde budget? 15 miljoen euro, daar heb je een ster voor nodig. Net zoals ik Viggo (Mortensen) nodig had voor A History of Violence. Die was een ster vanwege Lord of the Rings, Robert vanwege Twilight.


Ik zegen zulke films, omdat ze me geweldige acteurs brengen mét roem. En ik wist zeker dat Pattinson het kon. Het moeilijkste was hem daarvan te overtuigen. Hij wilde de film niet verpesten.'


Cosmopolis, over een jonge miljardair die zijn imperium ziet instorten vanuit een verlengde witte limousine, is de twintigste speelfilm van Cronenberg, die in de jaren zeventig en tachtig naam maakte met knap gemaakte en doordachte griezelfilms als Shivers (1975), Videodrome (1983) en The Fly (1986). Met Crash (1996), zijn omstreden verfilming van J.G. Ballards cultroman over verkeersongelukfetisjisten, bestendigde de Canadese filmer zijn reputatie als 'koning van de verminkingen'.


Zijn latere werk is soms wat meer mainstream, zoals het misdaadmelodrama Eastern Promises (met een superieure Viggo Mortensen), maar ook opvallend divers. Eerder dit jaar draaide Cronenbergs A Dangerous Method (ook met Mortensen) in de Nederlandse bioscoop; over Freud en Jung en de geboorte van de psychoanalyse.


Cosmopolis, waarvoor hij hele passages letterlijk overnam uit het boek van DeLillo, leunt sterk op een verhevigde, verre van naturalistische dialoog. Cronenberg: 'Dialoog was altijd al belangrijk voor me, maar toen ik nog lowbudgethorrorfilms maakte, ging de aandacht vooral naar special effects en het bloed, de gore. Niemand lette op de excentrieke dialoog.'


Is er over de jaren veel veranderd aan de manier waarop u filmt?

'Ik film nu volwassener, zekerder. Een of twee takes, dan ben ik er. Dat zegt mijn director of photography ook, Peter Suschitzsky (Star Wars V: The Empire Strikes Back, en de laatste tien Cronenbergs). Toen we net met elkaar werkten, wilde ik nog hele scènes uit alle hoeken vastleggen. Inmiddels weet ik wat ik wil.'


Wat voor iemand is Eric Packer, de miljardair uit Cosmopolis?

'Iemand die zich zozeer afschermt van de wereld om hem heen, dat hij in feite in een gevangenis leeft. Hij kan niet meer normaal functioneren en dat frustreert hem. In zijn limousine heeft hij de totale controle, maar hoe je met andere mensen praat, of gewoon iets te eten bestelt, dat weet hij niet. Hij leeft in zijn auto, ontvangt er mensen, dwingt ze tot seks. Hij moet zich bevrijden uit zijn zelf gecreëerde cel. Daarom vermoordt hij zijn eigen bodyguard, daarom staat hij ook toe dat zijn limousine vernietigd wordt.'


Hoe kwam u aan het boek van Don DeLillo?

'Paulo Branco, de Portugese producent (van onder meer de 103-jarige cineast Manoel de Oliveira), kwam naar Toronto met zijn zoon, want die had hem gezegd dat ik Cosmopolis moest regisseren. Hij zei: ik heb de rechten, ik ken Don, en jij moet het doen. Ik las het en zegde meteen toe.'


In welke mate was DeLillo betrokken bij het script?

'Don kijkt graag film en weet er veel van, maar het was evident dat hij niet betrokken wilde zijn. Zoals Burroughs dat ook niet wilde (Cronenberg verfilmde diens klassieker Naked Lunch, 1991) en Ballard niet (Crash) en Stephen King niet (The Dead Zone, 1983). Een script schrijven is iets anders dan een roman. Weinig schrijvers beheersen beide vormen.'


Cosmopolis ging in première in Cannes. Het duurde lang voor u op de grote festivals werd geaccepteerd, bijna twintig jaar. U stond bekend als een bad boy van de cinema.

'Mick Jagger was een bad boy, dat kwam ook goed. In rock 'n' roll-termen is dat toch wat je wilt zijn? En er was altijd voldoende steun, er waren altijd wel mensen die wat ik maakte wél mooi vonden. Maar ook voor Cosmopolis geldt: ik verwacht geen E.T.-achtige liefde. Als iedereen van je film houdt, moet er ook wel iets mis mee zijn.'


Wat is er mis met E.T.?

'E.T. was sentimentele rommel, maar er was niemand te vinden die er ook maar iets slechts over zei. Misschien ben ik een beetje hard, maar die film beviel me niet. E.T. heeft z'n momenten, maar is doordrenkt van Amerikaans sentiment.'


Wat verwacht u dat mensen niet goed zullen vinden aan Cosmopolis?

'Een hoop. Te veel dialoog, te statisch, te claustrofobisch en het einde is te theatraal: slechts twee mannen in een kamer. Maar dit is een extreme film, geen feelgood. Tenzij je van cinema houdt , dan bevalt het je misschien wel. En je hebt zoiets als Cosmopolis nog niet eerder gezien, denk ik. Dus ook wanneer het je niet geheel bevredigt, valt dát er in elk geval aan te waarderen.'


Veel dialoog, statisch en claustrofobisch, zo beschrijft David Cronenberg zijn nieuwste film Cosmopolis.


Er zijn meer films waarin die elementen de boventoon voeren. Zoals de eerste film van Andy Warhol, Sleep. Daarin is het slapende lichaam van zijn vriend John Giorno te zien, dat bijna wordt afgetast in ellenlange zwart-witshots. De borst gaat rustig op en neer, bijna onzichtbaar. Hé, beweegt het oog achter het ooglid? Wat voor blik is het? Of zoek je dan te veel achter iets wat eigenlijk gewoon pure kijkerpesterij is? Want dat is het dan qua spanning, in deze 5 uur en 20 minuten durende film. Een anti-film wilde Warhol maken, eentje die tegen alle wetten van Hollywood ingaat - een idee dat hij een jaar later uitwerkte met Empire (1964), een ruim 8 uur durend shot van het Empire State Building. Maar onkijkbaar? Sleep wordt ook gezien als een van de voorlopers van reality tv, waaruit bleek dat er een enorme markt is voor oneindig beeldmateriaal met slapende of anderszins rondlummelende mensen.


Voor meer films waarin het weinige tot boventoon is verheven: zie pagina 7.


Andy Warhol, Foto ANP


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden