Zelfs voor de bus naar school is eigenlijk geen geld

Een laptop, boeken, een mbo-opleiding is duur. Een probleem voor wie het niet breed heeft, zeker nu de rijksbijdrage is teruggeschroefd. 'Het is lastig studeren zonder boeken.'

Eva (17) uit Tolbert heeft moeite om haar opleiding toerisme te bekostigen. Beeld Harry Cock

Ze kan er soms van wakker liggen, vertelt Eva (17) uit Tolbert, leerling van de mbo-opleiding toerisme aan het Noorderpoort in Groningen. Dan piekert ze: waar moet ik het geld vandaan halen voor de leerboeken en de bus naar school?

Thuis hebben ze het niet breed, vertelt de tiener. Daarom heeft Eva nu een beroep gedaan op een bijdrage uit het Hindrik Schollemafonds van het Noorderpoort. De mbo-school ziet het aantal aanvragen snel stijgen bij dit fonds, dat is bedoeld als laatste redmiddel als leerlingen hun opleiding niet kunnen betalen.

Tot vorig jaar konden ouders als die van Eva een beroep doen op de Wet tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten. Nu die per dit schooljaar is afgeschaft, gaat de armste groep ouders er jaarlijks maximaal ruim 550 euro op achteruit, becijferde de school.

Niet dezelfde dingen doen als leeftijdsgenoten

De moeder van Eva was jong zwanger geraakt en heeft geen opleiding afgerond; na de scheiding kwam ze moeilijk aan het werk. Al jong liep Eva een krantenwijk om geld voor haar eigen kleding te kunnen verdienen. Ze is eraan gewend, zegt ze, dat zij niet dezelfde dingen kan doen als haar leeftijdsgenoten.

Maar haar opleiding wil ze kunnen afronden. Met het geld van haar bijbaantje heeft ze een laptop kunnen kopen van 400 euro. Van de gemeente heeft ze geld gekregen, 200 euro, voor de noodzakelijke excursie van school naar onder meer de Efteling en Center Parcs; Eva studeert tenslotte toerisme.

Ze voelt de druk van het geldgebrek op haar schouders. De benodigde leerboeken kosten zo een paar honderd euro per jaar. 'En een busabonnement van 75 euro per maand is heel duur voor mijn moeder.'

Huiselijk en kleinschalig

Het Noorderpoort heeft vijftienduizend leerlingen die beroepsopleidingen volgen op 22 locaties, van Assen tot Delfzijl, van laboratoriumtechniek en informatica tot beveiliging en verpleging. De leerlingen vertellen dat zij zich vooral identificeren met hun eigen opleiding, met eigen docenten, niet met het grotere geheel van het Noorderpoort.

Dat gevoel van huiselijkheid en kleinschaligheid is volgens bestuursvoorzitter Rob Schuur noodzakelijk voor het mbo-onderwijs, met veel kwetsbare leerlingen. Een op de vijf mbo-scholieren heeft schulden, bleek vorig jaar uit een onderzoek van het Nibud. Een deel wellicht omdat ze boven hun stand leven en het nieuwste mobieltje aanschaffen, terwijl ze daar geen geld voor hebben. Maar er zijn er ook, beklemtoont Schuur, die het gewoon krap hebben.

Een laptop is voor veel opleidingen onontbeerlijk. Wie de hotelschool volgt, moet een messenset aanschaffen van ongeveer 600 euro. En kappers-benodigdheden kosten 500 euro. Boeken kosten ongeveer 400 euro per jaar.

Kosten drukken

De school is al bezig de onderwijskosten zo veel mogelijk te drukken. Bij elk voorgeschreven boek wordt de afweging gemaakt: is dat wel echt nodig? Ook financiert de school veel voor. 'Per jaar hebben we ongeveer 150 duizend euro aan oninbare schulden van leerlingen', zegt Schuur. 'Maar als we niet zouden voorfinancieren, zouden veel leerlingen niet kunnen doorstuderen.'

Ook stopt de school steeds meer geld in het Hindrik Schollemafonds, voor de noodgevallen. 'Wij zullen ons maximaal blijven inspannen om te voorkomen dat leerlingen niet naar school kunnen vanwege financiële obstakels', zegt Schuur. 'Wij willen onze energie en middelen steken in de verbetering van de kwaliteit van het onderwijs.'

Maar veel gemeenten willen niet opdraaien voor de schoolkosten van onbemiddelde ouders en leerlingen. 'Wij vinden niet dat gemeenten de rekening van dit kabinetsbeleid moeten betalen', zegt Mariska ten Heuw, die dit dossier beheert bij de Vereniging van Nederlandse Gemeenten.

Wethouder Mariska ten Heuw. Beeld anp

Armen gaan achteruit

De SP-wethouder in Hengelo zag in haar eigen gemeente de extra toeloop van ouders aan het begin van het schooljaar bij het loket van de bijzondere bijstand. 'Wat is daar aan de hand, vroegen wij ons af. Toen kwamen we erachter dat het Rijk het budget had herverdeeld over meer ouders, waardoor de armste ouders er zo op achteruit gingen dat ze de schoolkosten niet meer konden betalen. En die meldden zich bij ons.

'Wij hebben namens de VNG tegen het Rijk gezegd: of jullie repareren het gat, of jullie geven de gemeenten extra geld om deze ouders bij te staan', zegt Ten Heuw. 'Maar tot nog toe hebben we geen bevredigende reactie van het ministerie gehad.'

Bestuursvoorzitter Schuur vindt dat niet alleen het Rijk maar ook de gemeenten te veel afwentelen op het mbo-onderwijs. Zo heeft het Noorderpoort steeds meer 'oudere' leerlingen tot 27 jaar uit de kaartenbakken van de sociale dienst, die door hun gemeente weer naar school zijn gestuurd, inmiddels ruim 250. 'Dan hoeft de gemeente geen uitkering te betalen.'

Hoewel de school de leerlingen een tweede kans gunt, blijken niet alle door de gemeente gestudeerde leerlingen gemotiveerd te zijn. Sommigen kampen met sociale en financiële problemen. 'Zij kunnen een stempel drukken op de sfeer in de klas met 17-jarigen. En als zij geen diploma halen, drukken zij op het rendement van de school.'

De Vereniging van Nederlandse Gemeenten vindt het juist begrijpelijk dat de gemeenten deze jonge mensen naar school sturen. 'De wet bepaalt nu eenmaal dat iedereen van 27 jaar en jonger óf op school moet zitten óf moet werken', zegt een woordvoerder.

Geen uitkering

Bijvoorbeeld de jonge moeder Sarena (27). Zonder een zogenoemde startkwalificatie, een mbo-opleiding op niveau 2, verstrekt de gemeente Groningen haar geen uitkering. Eerst haalde ze haar diploma detailhandel, nu doet de blonde vrouw op het Noorderpoort de opleiding sociaal agogisch werk en welzijn.

Tien jaar geleden verliet Sarena het vmbo zonder diploma. Ze begon te werken in een cafetaria. Toen ze zwanger raakte op haar 21ste verloor ze haar baan en trok bij de vader van het kind in. Maar toen die de relatie stukliep, stond ze op straat met haar zoontje.

Helemaal lekker zit ze niet in haar vel, zegt Sarena. Ze heeft schulden en kampt met een depressie. En waarvan moet ze de schoolkosten betalen? De boeken kosten 400 euro per jaar en meerderjarige leerlingen moeten schoolgeld betalen, ongeveer 1.100 euro per jaar. Ook Sarena heeft een aanvraag gedaan bij het Schollema Fonds.

Schulden

Jeffrey (25) heeft eveneens een aanvraag gedaan bij het fonds, voor het schoolgeld van komend jaar. In zijn tienerjaren was het hem, mede door een onstabiele thuissituatie, niet gelukt een opleiding af te maken, zegt hij. Hij woonde bij zijn oom en tante en later bij zijn vader, bouwde schulden op. Twee jaar geleden hoorde hij dat hij vader was van een dochtertje, van een meisje met wie hij een tijdje was uitgegaan. Nu zit hij in het derde jaar van de mbo-opleiding voor verpleegkundige.

Vorig jaar heeft hij de benodigde boeken niet gekocht, vanwege geldgebrek. 'Sommige van die boeken gebruik je maar heel kort', verklaart hij. 'Maar ik kom erachter dat het lastig studeren is zonder boeken, ik heb nu een onvoldoende gehaald.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden