Zelfs puin wordt in Enschede gekoesterd

Tussen bergen puin en roestig staal die ooit straten met huizen waren, staat een blinkend hek rond een drietal bomen....

Dat geldt mischien ook voor de paar rijtjes zwaargehavende arbeiderswoninkjes achter de bomen. Als ze het overleven, zijn ze een toonbeeld van de ironie van het lot, zegt wethouder D. Buursink. Want eigenlijk stonden de huisjes allang op de nominatie om tegen de vlakte te gaan.

'Vijf jaar geleden liep ik hier rond met ambtenaren uit Den Haag. Platgooien, zeiden ze.' Maar na de ramp heeft alles wat nog staat emotionele waarde gekregen. Er gaan stemmen op om in ieder geval een deel van de huisjes te bewaren.

Zelfs wat niet meer staat, heeft nog waarde. Bewoners van de Nieuwluststraat, waar geen steen meer op de andere ligt, hebben gevraagd of ze nog een keer mogen kijken naar hun puin dat op de gemeentelijke stortplaats ligt. 'Als je niks meer hebt, is alles van waarde. Dat hebben we wel geleerd', zegt Buursink.

Donderdag was de laatste dag dat buitenstaanders een kijkje mochten nemen op het rampterrein, dat nog steeds is afgezet met hoge schuttingen. Vandaag wordt het gebied officieel vrijgegeven voor sloop. Dat is acht maanden na de ramp.

Het duurt allemaal erg lang, beaamt Buursink. 'Daar krijgen we ook veel kritiek op. Maar het is geen kwestie van een bulldozer erop en afvoeren.' Het gaat om enorme hoeveelheden puin, 250 duizend ton, ofwel negentigduizend vrachtwagens vol. Bovendien zijn delen van het terrein vervuild, onder meer met asbest.

Ook kijken zes inspectiediensten mee bij elke stap die de gemeente zet. Na de rampen in Enschede en Volendam staan alle inspecties op scherp, zegt Buursink. 'Alle regeltjes moeten tot op de letter worden nagevolgd.'

Voor de wederopbouw heeft Enschede architect Pi de Bruijn uit Amsterdam in de arm genomen. De bevolking krijgt inspraak. Afgelopen maanden hebben dertig bussen in de stad gehangen waarin mensen hun idee kwijt konden.

'Daar zijn pareltjes bij', zegt F. Hallema van het projectbureau wederopbouw. 'Die zijn we nu aan het uitwerken.' In januari zijn inspraakbijeenkomsten gehouden waar een stuk of duizend mensen op af zijn gekomen.

Er moeten 1500 nieuwe woningen worden gebouwd, in het hart van Enschede. 'Als we niet opletten, wordt dat een Fremdkörper in de stad', zegt Buursink. 'Veel mensen vrezen dat het de zoveelste saaie Vinexwijk wordt.'

Dat moet uit alle macht worden voorkomen, benadrukt Hallema. 'We proberen zoveel mogelijk van het karakter van de wijk terug te brengen. Precies nabouwen wat er stond, zoals sommige mensen willen, kan niet. Veel mensen willen niet terug.' Sommige bedrijven, zoals de vuurwerkfabriek, mógen ook niet terug.

In opdracht van architect De Bruijn heeft hoogleraar F. van Voorden van de Technische Universiteit Delft een historische structuuranalyse gemaakt van het gebied. Van Voorden heeft voorgesteld om een aantal markante punten en 'littekens' te behouden.

Dat zijn bijvoorbeeld de geblakerde muur en de hijskraan van machinefabriek Thole, het centrale plein van het arbeiderswijkje het Roomveldje en stukken van de oude textielfabrieken de Bamshoeve en Rozendaal. Op de plaats waar de ontplofte vuurwerkfabriek staat, zou een gedenkteken moeten komen in een parkje.

De gemeente juicht behoud van het bestaande toe, zegt Buursink. 'Maar het is ook een kwestie van geld.' De wethouder schat dat de wederopbouw een half miljard kost. Tot nu toe stelde het rijk 270 miljoen ter beschikking.

Als alles meezit, kunnen de eerste nieuwe bewoners over drie jaar de wijk weer gaan bevolken. Iedereen die wil, mag terug. Buursink schat dat tussen de 30 en 50 procent van de oorspronkelijke bewoners terugkomt. 'Bij gewone stadsvernieuwingsprojecten is dat 30 procent.'

Of Buursink dan nog wethouder is, is de vraag. Buursink was als wethouder milieu en ruimtelijke ordening medeverantwoordelijk voor de vergunningen van SE Fireworks. Na de ramp besloot de Enschedese politiek alle aandacht te richten op de hulp aan slachtoffers en de wederopbouw, en te wachten met het debat over de politieke verantwoordelijkheid tot na het onderzoek van de commissie-Oosting.

De commissie rapporteert over drie weken. 'We zullen het wel zien', zegt Buursink. Maar de sfeer in Enschede, zegt hij, is er niet naar op te stappen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden