Zelfs op jubileumviering heeft de SGP het over de partijkoers

In een week van camperdraaiplateaus, reality-Hagenezen en illegale zandsculpturen kan het een verademing zijn op een dinsdagavond aan te schuiven in de banken van de Grote Kerk van Dordrecht, alwaar het honderdjarig bestaan van de SGP wordt gevierd.

Voor even lijkt het alsof Nederland onwrikbaar is. Een volk van rechtschapenen, ze schuifelen al een half uur voor aanvang de kerk binnen en zoeken zacht mompelend een plaatsje. Een grote keurigheid: de haren getemd, ook jongemannen doorgaans in stemmig pak en met das. Het aardige is dat de bevindelijk gereformeerde maar al te goed beseft hoe de buitenwereld hem bekijkt. Lach jij maar, denken ze: ik lach het laatst. Of zoals partijvoorzitter M.F van Leeuwen het formuleert: ‘Wij zijn niet somber, wij voelen echte blijdschap in het aangezicht van God.’

Zacht begint het grote orgel te murmelen. Een voorspel dat aanzwelt tot een gonzende storm van geluid. Alle registers open, de klanken gutsen uit de pijpen. Even stil… dan breekt de zang los, psalm 77. Het is een zang zoals je nergens hoort, zeker niet wanneer de opkomst aanzienlijk is. Onwaarschijnlijk traag verlaten de lettergrepen de kelen, stuk voor stuk met aandacht voortgebracht. Als een zeil dat wordt gehesen, statig en vanzelfsprekend, zo verheft zich deze door het orgel gedragen samenzang.

Honderd stellingen op de torendeur.

Die traagheid blijkt niet voorbehouden aan psalm 77. Alle liederen hebben dezelfde slepende tred. Kennelijk is iedere behoefte aan verfraaiing, variatie of tempowisseling uitgebannen. Een rotsvast geloof volstaat.

Twijfel

Je zou het niet zeggen als je de samenzang hoort, toch is de SGP door twijfel bevangen. Waar moet dat heen met de partij? Meegaan met de tijd: meer vrouwen naar voren schuiven, geen nadruk leggen op hoekige standpunten, nog aaibaarder worden? Of juist meer getuigen, zoals dat de oprichters een eeuw geleden in Middelburg voor ogen stond?

Redacteuren van SGP-tijdschrift Zicht plakten ’s ochtends honderd stellingen op de deur van de toren, een milde provocatie. Daarvan gaan er tien over vrouwen binnen de SGP, vijf nemen enige afstand van de oranje-adoratie in SGP-kringen. Internet wordt vergeleken met de drukpers: het medium is neutraal, het gebruik ervan is dat niet.

Een half uur voor aanvang naar binnen.

Klinkt toch een beetje als vloeken in de kerk. Zeker als je daarna dominee Vlietstra hoort spreken, die met lede ogen gadeslaat hoe ‘ons land het meest goddeloze land is geworden’. In het verval van de maatschappij ziet hij een rechtvaardiging voor de rol van de SGP.

Nadat het orgelspel zich weer als een reusachtig blad ontvouwd heeft, is het de beurt aan Van Leeuwen, die een eclectische greep in het partijverleden doet. Wel aandacht voor dominee Abma, die zich al vroeg het lot van zeehonden aantrok. Maar niet voor de dubieuze rol die oprichter Kersten tijdens de Tweede Wereldoorlog speelde. Voormalig senator Holdijk zei het al: ‘Zonder kennis van het verleden weten we in het heden geen weg.’

Drieluik

We moeten niet alleen de partij van het woord zijn, maar ook in beelden durven denken, had partijleider Kees van der Staaij me een week eerder gezegd. In de Grote Kerk roept hij ons nu op in gedachten een drieluik te schilderen. Een kaart van Nederland wil hij er op, een Davidster, posterplakkers, een open bijbel, vele biddende handen, vader en moeder met een paar kinderen.

Opmerkelijk dat hij hier, voor eigen parochie, met een triptiek komt. Uitgerekend in deze middeleeuwse kerk waar tijdens de reformatie alle roomse beelden, triptieken en muurschilderingen werden vernield of weggehaald werden. Elk woord kaatst er nu terug van kale, witgekalkte wanden.

Zacht murmelt het grote orgel.

De Grote Kerk is belangrijk voor gereformeerden. Vierhonderd jaar geleden werd tijdens de Synode van Dordrecht de vrije wil van de mens aan banden gelegd. Vrij vertaald: God heeft plannen met ons, verzet daartegen is zinloos. Dat is het zelfbeeld van de SGP: een partij als werktuig van God.

Wat God wil met dat werktuig is een tweede. Willem Pos, voorzitter van de SGP-jongeren, heeft zijn antwoorden paraat. Hij wil meer aandacht voor ‘hoe wij met de aarde omgaan: daar hebben we als gereformeerden veel te lang weinig oog voor gehad.’ Tegelijk moet de SGP niet bang zijn eigen opvattingen te verkondigen, ook als die omstreden zijn, zoals over doodstraf, homohuwelijk en voltooid leven. ‘Meer schaamteloosheid, in de goede zin des woords.’

Zo woedt ook in de Grote Kerk het debat. Weinig partijen stellen bij een jubileum zo nadrukkelijk hun koers en bestaansrecht aan de orde. Voor wie mocht gaan wankelen, is daar vervolgens psalm 48, traag en onstuitbaar: ‘Ter dood toe zal Hij ons geleiden.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden